မတ်မလီု၊ ဒဳဇြေမ်ဗာ ၄
စပ်ကဵုဖဵုအဆက် ပရေၚ်ပၞာန်သီအဝဵု မက္တဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဂှ်တုဲ ပြဝဍုၚ်သ္အာၚ်တံ ဂ္စါန်ရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ်ဂှ်ဝွံ အရာမပြံၚ်လှာဲ တီတီကၠးကၠးတံ ဟွံမွဲတုဲ အရာမစိုပ်တရဴတံ ဟွံမွဲပုဟ်ဂှ် ညးခါတ်အကာဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ် ဟီုရ။
ဂကောံဍုၚ်ပလိုတ် ကၟိန်ဍုၚ်ဇြဟတ်ဇၞော်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် သၟဝ်ပၠတရဴအမေရိကာန်ဂှ်ဝွံ ၜိုန်ဒှ်ကၟိန်ဍုၚ်နွံပၟိက်ကဵုဒဳမဝ်ကရေဇြဳတံကီုလေဝ် စပ်ကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ဗၟာတုဲ ပါဲနူကဵုထံက်ဂလာန် နကဵုမအရေဝ်တုဲဂှ် ပြဝမရေၚ်တၠုၚ်လဝ် ကွေံကွေံကြာန်န်တံ ဟွံမွဲဏီပုဟ်ဂှ် သ္ဂးရ။
လအာတုပ်သာ်ဂှ်ကီု ကုလသမဂ္ဂကီု အာဇြဳယာန်ကီုဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူကၠောန်သ္ပကေတ်လဝ်အရေဝ် ကုကံၚ်ဇြဳပၞာန်တံ ဗွဲမစိုပ်တရဴဟွံမာန်ဂှ်တုဲ ကြဴနူသီအဝဵုတုဲဂှ် အရာမဒးဆောံလေၚ်ဒးဂိတံ က္တဵုဒှ်ဒၟံၚ် တၟာဂလိုၚ်ရောၚ် ညးခါတ်အကာဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံ ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဍုၚ်သ္အာၚ်ဂမၠိုၚ် ယဝ်ရကၠောန်သ္ပပရေၚ်ဆဵုဂဗသဳကၠဳ ပရေၚ်ဍုၚ်ဗၟာဏံ ဟွံမာန်မ္ဂး ဍုၚ်ကွာန်ထ္ကးပြးအာဏောၚ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်သာ်ဏံတုဲ ပွမသ္ၚဳဂၠိပ်ကၠုၚ် ဒဒှ်မကလေၚ်ပကီုပရာပ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်ညးသ္ကအ်ဂှ်ဝွံ ဓဝ်ဍာံဟွံသေၚ်ပုဟ်ဟီုဂှ် ဒးဒုၚ်တဲဏောၚ်ဂှ် ဒံက်တာသာၚ်ကျဳဇြေန်သဵု ညးလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ်ပရေၚ်ဍုၚ်ဗၟာ ဟီုရ။
ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်ဆဵုဂဗသဳကၠဳတံဂှ် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဗီုပြၚ်ပ္ညဳပ္ညပ် မဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု ဗဗွဲဓဝ်တံဂှ် နွံပၟိက်ဒးဘိုၚ်ချပ်ကဵုဏောၚ်တုဲ နကဵုဍုၚ်သ္အာၚ်ဂမၠိုၚ် ယဝ်ကၠောန်အရာဏံဟွံမာန်မ္ဂး ပြသၞာဍုၚ်ဗၟာဝွံ ပြေပြံၚ်အာဟွံသေၚ်ပုဟ်ဂှ် ညးသ္ဂးရ။
“အခိၚ်ဆဵုဂဗဏောၚ် ပ္ညဳပ္ညပ်ညးသ္ကအ်ဏောၚ်ဂှ် ဗီုလဵုဂွံကၠောန်သ္ပအာ ဗီုပြၚ်ပ္ညဳပ္ညပ် မဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုဗဗွဲဓဝ်တံဂှ်ရောဟီုဂှ် ဒးဘိုၚ်ချပ်ညးသ္ကအ်ဏောၚ်။ ယဝ်ကၠောန်ဟွံမာန်ပုဟ်မ္ဂး အကာဲအရာလၟုဟ်ဂှ်တှ်ေ ဒၟါနူဒြဟတ်ဂရိုဟ်မွဲမွဲသာ်တုဲ ဒေါအ်တှ်ေဒေါအ်အာမွဲလစုတ်ဏောၚ်။ ဆ္ဂး ပြသၞာဍုၚ်ဗၟာဏံ သ္ဇိုၚ်တမ်မူလဍေံဂှ်တှ်ေ ပြေပြံၚ်အာဟွံသေၚ်ပုဟ်။ မွဲတ္ၚဲ ညံၚ်ရဴပၟတ် မကေတ်ဒၟံၚ်အသိၚ် ဂွံကလေၚ်ဂဵုဂြၚ်ကၠုၚ်ဂှ်ရဏောၚ်။ ဟွံသေၚ်မ္ဂး အာဒၟံၚ်သဘဴ ပတေၚ်ဂြောပ်လဝ်ပၟတ်ဂှ်ရဏောၚ်ဂှ် ဒးကၠိုဟ်ဏောၚ်” သာ်ဝွံ ဟီုရ။
မွဲလ္ပာ်ဂှ်ပၠန် ပရေၚ်ဆက်ဆောံမဍဵုဍိုက် နူကဵုအလဵုအသဳ မဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုဂကူဗၟာတံဂှ်ဝွံ ခေတ်ကိုဝ်လိုဝ်နဳလောန်ၜက်တုဲ ဆက်နွံကၠုၚ်လဝ်ဂှ်ရ ပ္ညဳပ္ညပ်ညးသ္ကအ်ဟွံဂွံတုဲ မွဲလ္ပာ်ကဵုမွဲလ္ပာ် ဂွံဒက်ပ္တန်ဓဝ်ကၠိုဟ်ခၠၚ်ညးသ္ကအ်မာန်ဂှ် နကဵုဍုၚ်သ္အာၚ် နွံပၟိက်ဒးပ္တိတ်ကဵုဇြဟတ်ဂှ် ဒံက်တာ သာၚ်ကျဳဇြေန်သဵု ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ ကြဴနူကလိဂွံပရေၚ်ဗၠးၜးတုဲဂှ် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ်က္တဵုဒှ်လဝ်တုဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဒပ်ပၞာန်ဂမၠိုၚ်ဂှ်တှ်ေ ညံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဟွံဂွံဒတုံအာမြံၚ် ဒးဟံၚ်ပြာ်ဏောၚ် နကဵုတၚ်ထ္ၜးဟိုတ်ဏံဂှ် ပရေၚ်သီအဝဵုတံ က္တဵုဒှ်လဝ် ခေတ်အဆက်က်ရ။
ဟိုတ်နူပရေၚ်ပၞာန်သီအဝဵု သၟဝ်သ္ကိုပ်သ္က က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှာၚ်လၟုဟ်ဂှ်တုဲ ကၟိန်ဍုၚ်ဝွံ ဒးဆေၚ်ဒၟံၚ်မုက် ဒးဂဗဒၟံၚ်ကဵု ပရေၚ်ဆုတ်ယုတ်စှ်ေ နူကဵုဗွဲဒိုဟ်နာနာ ပပ္တံနူသၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳတေံတုဲ ဒဵုကဵုတ္ၚဲဏံရ။
ဖဵုအဆက်ဂှ်တှ်ေ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ချိုတ်အာ နကဵုဂအုံဗွဝ်ကီု၊ ဘဝမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဒးလီုလာ်အာ၊ သွပ်လ္ပအ်သၟတ်တံ ကၠေံအာအိုတ်ကီု၊ ပ္ဍဲဍုၚ်ဇိုၚ်ဝုတ်ဒိုဟ်တံဂှ် လၟိဟ်ညးဒဒိုက် ဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ကီု ပ္ဍဲကဵုအပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ်လေဝ် ညးပါဲဒဴဘဲပၞာန် မဒးဆုဲပြံၚ်တံ ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ်ရ။
အတိုၚ်စရၚ် ရုၚ်ပ္ညဳပ္ညပ်စပ်ကဵုပရေၚ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ UNOCHA ဂှ်မ္ဂး ဟိုတ်နူပေါဲဗ္တိုက်ရပ်လွဟ်၊ ပရေၚ်ဗ္တိုက်ပၞာန်ကျာ ကေုာံ လွဟ်ဇၞော်တံ၊ ဟိုတ်နူပရေၚ်ပၞာန်မသ္ကာတ်မြဟ် မက္တဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဂှ်တုဲ ညးဒဒိုက် ဒှ်အာလဝ် စဵုကဵုပိပြကောဋိကိုဋ်ဘာ်ပြၚ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုအကာဲအရာပရေံဒၟံၚ်သာ်ဏံဂှ် အကြာအမေရိကာန်ကဵု ကြုက် အကြာဂကောံဇြဟတ်ဟွံတုပ်သၟဟ်ၜါဏံဂှ် ညံၚ်ဂွံပလီုကၠေံသၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်မာန်ဂှ် ဗီုဇကုကဵုဇကု ဂွံကၠောန်အာရနွံဂှ် ညးလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဥူတာန်သဵုနာၚ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“အကြာဂကောံဒြဟတ်ၜါဏံဂှ် ဗီုပြၚ်ဇကုကဵုဇကု ဒစဵုဒစး ပရေၚ်ဂကောံပၞာန်တံ မဍဵုဍိုက်ဂစိုတ်ဂယိုၚ်ဒၟံၚ်ဂှ်တုဲ ညံၚ်ဂွံပလီုသၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်မာန်ဂှ် ဒှ်လၟေၚ်ဒဒှ်ပိုယ်တံ ပ္တိတ်ဒၟံၚ်ဇြဟတ်ရ။ သွက်ဏံဂှ် ကုလသမဂ္ဂဂှ်လေဝ် တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပၟိက်ဇၞော် မရုမ်ဂပ်တံဂှ် ဟွံမွဲတုဲ ကေတ်အရေဝ်လေဝ် ကၠောန်ဟွံမာန်ပုဟ်။ အာဇြဳယာန်ဂှ်လေဝ် အတိုၚ်ဏံရ။ အေ ဂှ်တှ်ေ ဗီုလဵုကၠောန်တှ်ေခိုဟ်ရော လ္တူနူကဵုသၟာန်ဏံဂှ် နဲကဲခိုဟ်အိုတ်ဂှ်တှ်ေ ပတှ်ေကေတ်ဇကုဇကု ပတှ်ေကေတ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ နကဵုလွဟ်မနွံဂှ် ဆက်လုပ်အာပေါဲဗ္တိုက် သွက်သ္ဂောံတိုပ်ကၠေံသၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် ညံၚ်ဂွံဂွံပေါဲအံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲပၠန်ဂတးက္ညၚ်ဏံဂှ် ဂွံလုပ်အာပေါဲဗ္တိုက်ရနွံဂှ် အဲထေၚ်ကေတ်ရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ဍုၚ်ဇိုၚ်ဝုတ်ဒိုဟ် ဍုၚ်ကြုက်ဂှ်လေဝ် စွံလဝ်စိုတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ဗၟာဏံ ညံၚ်ရဴတိအပိုၚ်ညးတုဲ စပ်ကဵုကၠောန်ကၠုၚ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ပလာပ်ပထုဲ နာနာဂှ် နူကဵုဍုၚ်ပလိုတ်တံ ဟွံဒစဵုဒစးသၟးဟွံက နဲကဲဂွံခၠေဝ်ပလန်တံဂှ်လေဝ် ဟွံကၠောန်လဝ်ပုဟ်ဂှ် ညးပါ်ပါဲလဝ်ရ။
ကံၚ်ဇြဳအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ UNHRC ဂှ်တှ်ေ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ ကောန်အရာပ် ၆၀၀၀ ပြၚ် ဒးချိုတ်အာလဝ်တုဲ ဗီုပြၚ်ဍုၚ်သ္အာၚ်တံ မရေၚ်တၠုၚ်ခၠေဝ်ပလန်ကၠုၚ်တံဂှ် စိုပ်အခိၚ်ဒးပြံၚ်လှာဲယျဏောၚ်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေမ်ဗာ ၂ တေံ ဖ္တိုက်ဖ္အောဝ်လဝ်ရ။
နကဵုဍုၚ်မလုပ်ဂကောံဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံဒစဵုဒစး အရာကံၚ်ဇြဳပၞာန်ပ္တိတ်ဒၟံၚ်ဇြဟတ် ညံၚ်ဂွံဒှ်အလဵုအသဳမလုပ်သၞောဝ်ဂှ်ကဵု သၞာံဂတဏံ အစဳဇန်ပေါဲရုဲမာဲ မကၠောန်ဗဒှ်အာတံဂှ်လေဝ် သွက်ဂွံဒစဵုဒစးဟီုဗျိပၠုတ်ကဵုဂှ် အာတ်မိက်လဝ် ပ္ဍဲတၚ်လလောၚ်တြးဂှ်ရ။
ပရိုၚ်−သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်)
ဗီု−Getty Image