မတ်မလီု၊ မာတ် ၂၀
ပ္ဍဲကဵုတွဵုရးမန် ကြဴနူကဝ်မယှေန်ပၞာန် ကေတ်တာလျိုၚ်တုဲဂှ် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်မၞိဟ် စဗတမ်နူ ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳ ကဏ္ဍစုၚ်တံဂှ် အဃောသၠုၚ်ပတိုန် ထမံက်မံၚ်ရုပ်ရဴရောၚ် သာ်ဝွံ ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် သီအဝဵု ဟီုလဝ်ရ။
ပ္ဍဲလိက်သဝဏ် ပလံၚ်ဗ္စိုပ်လဝ် သွက်မာတ် ၁၉ တ္ၚဲတွဵုရးမန် ပေၚ် ၅၂ သၞာံဂှ် ဇကုဇကုခါန်ကၞက်ကေတ်လဝ် သမ္မတယာယဳ ဥက္ကဋ္ဌ ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှာၚ် ဟီုစုတ်လဝ်ရ။
ပ္ဍဲလက်ထက်ကံၚ်သဳပၞာန် စနူကၞောတ်ဧပြဳ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ်တုဲ ထပ်ထပဵုပတိုန်လဝ် ၂ ခရိုၚ်တုဲ ပ္ဍဲတွဵုရးမန်ဒှ်အာ ၄ ခရိုၚ်၊ ၁၀ ပွိုၚ်ဍုၚ်တံဂှ် သီုကဵုရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုမံၚ် ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳကဏ္ဍစုၚ်ၚ်ရောၚ် ဂးလဝ်ရ။
အပ္ဍဲကာလသီအဝဵုဏအ်မ္ဂး ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳတောတက်ဂှ် ဂကောံပၞာန်တံကၠောန်ကဵုလဝ်မုလေဝ်ဟၟဲတုဲ ဟိုတ်နူဝိုၚ်ဝေၚ်ကေုာံ ပရေၚ်သီတိဝါဗ္ၚတံဂှ်ရ ညးဍုၚ်ကွာန်တံစိုပ်အာမံၚ်ဒဒိုက် ညးဒေသ ဗွဲမဂၠိုၚ်တံ ဟီုရ။
သွက်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဘဝမၞိဟ် ဇၟာပ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂွံသၠုၚ်တိုန်အာဂှ် အဆံၚ်ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ဂွံသၠုၚ်တိုန်မာန် ပ္ဍဲကဵုတွဵုရးမန် ပံက်ကဵုလဝ် ဒဒန်တၟိၜါမဂှ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ကေတ်မံၚ်ဂုဏ်စရာဲ ကွေံကွေံရောၚ်။
သွက်ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳနာနာကေုာံ ပရေၚ်ပလံၚ်ကပေါတ် အပ္ဍဲမ္ၚးဍုၚ်ဂှ် ဒဒန်ၜဳဂြာၚ်(ထဝ်ပၠၚ်) တၟိ ကေုာံ ဒဒန်ၜဳကဍတ်တၟိတံ ပ္ဍဲမာတ် ၈ ဂှ် ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ပံက်လဝ်ကဵုရ။
ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ သွက်ဇြုၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တၟေၚ် မတ်မလီုကေုာံ သၞေဟ်ၜၚ်ဍာ်ဇြိုဟ် ထဝါဲဒှ်ဒှ် နူဒေသမန်ကရေၚ်တံဒှ်ဒှ် အာကၠုၚ်အလုံမွဲဍုၚ်လောဲသွာအာတုဲ ပရေၚ်ပလံၚ်ကပေါတ် ပြဟ်ပြေဟ်ကၠုၚ် မာန်ရောၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် သ္ဂးရ။
ၚုဟ်ကပေါတ်သၠုၚ်၊ ၚုဟ်ကၠေၚ်စက်တိုန်တုဲ ပရေၚ်အာကၠုၚ်လေဝ် ဟွံသၠးၜး မုပရေၚ်တောတက်မံၚ်ရောဂှ် ဟွံကေၚ်ဆဵုလဝ်ပုဟ် ညးဒေသတွဵုရးမန်မွဲတၠ ဟီုရ။
“ၚုဟ်ကပေါတ်တိုန်၊ ၚုဟ်ကၠေၚ်စက်တိုန်၊ အရာနာနာသာ်အိုဿီုတံ တိုန်မံၚ်ရ။ တုဲတှ်ေ ပရေၚ်အာကၠုၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ညိလဝ်သၠးၜးဟၟဲပုဟ်။
ဂကောံတေံ ဂကောံဏအ် ကျိုၚ်လဝ်ယူနဳဖံၚ်တုဲ ဘပဠဍဵုဍိုက်မံၚ်၊ မၞိဟ်ပညာဟၟဲတံ ကျိုၚ်လဝ်ယူနဳဖံၚ်တုဲ ကေတ်မံၚ်ဇၞးကဵုညးဍုၚ်ကွာန်။ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ပရေၚ်တောတက်ဟီုဂှ် မုအရာတောတက်ရော အဲဟွံကေၚ်ဆဵုလဝ်ပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
တွဵုရးမန်ဝွံ ဟိုတ်နူပရေၚ်ဇီုကပိုက်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မၞိဟ်တံ ဝါတ်ဂါတ်ဂြုဲစှ်ေအိုတ်မံၚ်ကဏ္ဍစုၚ်တုဲ သီုဒးဆဵုဂဗမံၚ်ကဵု ပရေၚ်ဖံက်ပကဝ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်တံရောၚ်။
မွဲလပါ်ပၠန် ဟိုတ်နူပေါဲပၞာန်ရပ်လွဟ် သွက်ဂွံဗတိုက်သ္အး သၠောတ်တၠအဝဵုတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်ကောန်အရပ်တံ ဒးချိုတ်ဝပ်အာလဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ် နကဵုလၟိဟ်ကဵုကၠံတံ မၞုံမံၚ်ကီုရ။
အတိုၚ်စရၚ် ဂကောံသုတေသနသၠးပွး Data for Myanmar မ္ဂး ပ္ဍဲတွဵုရးမန် နူကဵုကာလသီလဝ်အဝဵုပွိုၚ် ၅ သၞာံဏံ ဟိုတ်လၟေၚ်ဒဒှ် နူပဋိပက္ခတံတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန် ၆၅၀ တၠ ချိုတ်အာတုဲ လ္ၚီပြၚ်ၚ် ဒးလဝ်ဝပ်နွံရောၚ်။
ဂကောံရပ်လွဟ်တံ စွံပွန်လ္တူညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ ဂစိုတ်လဝ်ဂှ် ၂၄၁ တၠနွံတုဲ ဟိုတ်နူလွဟ်ဇၞော်၊ ဒရုၚ်၊ မာၚ် ကေုာံ ဗတိုက်နကဵုပၞာန်ကျာတုဲ မၞိဟ်ချိုတ်အာလဝ် ၂၂၆ တၠ မၞုံရ။
ကြဴနူသၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ ဟိုတ်နူဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပကီုပရာတ်ပန်သၠိပ်လဝ် ညးထ္ၜးဆန္ဒတံကေုာံ ကၠောန်လဝ် ပရေၚ်တိဍာ်အရာညိၚ်ဝပ်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန် စချိုတ်ဒးကၠုၚ်ဝပ်နွံရောၚ် Data for Myanmar ဂးလဝ်ရ။
ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး သၟတ်အရာ ဒှ်ဇြဟတ်အနာဂတ်တံဂှ် သၠုၚ်ပတိုန်လဝ်အစောန်စရာဲဇကုတံတုဲ ညံၚ်ဂွံကေက်သ္ကာ ပ္ဍဲအရာကဏ္ဍစုၚ်ၚ် ညံၚ်ဂွံဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ် မၞိဟ်ဍိုဟ်မာန် ဒးပလောမ်ကဵုအာရောၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ဟီုရ။
ပ္ဍဲဗလးတိဇေတ်တ်မ္ဂး ဟိုတ်နူသၞောဝ်ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန်တုဲ သၟတ်ဗၠာဲဒေသမန်တံ ဒးဒုၚ်ပကောံကောန်ပၞာန် အတေၚ်တုဲ ဖဵုဍေံဂှ်တှ်ေ သၟတ်ဗၠာဲတံ ထောံလသာဌာန်ဒၞာဲဝါဲ တိတ်အာဍုၚ်မ္ၚးအိုတ်တုဲ ဇြဟတ်တမ်ရိုဟ်မၞိဟ် ညးတၠပညာတံလေဝ် အောန်စှ်ေကၠုၚ်မံၚ်ရ။
အကြာသၟတ်ကဵု ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳတောတက်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုတုဲ အလုံပွဳပွူမွဲမ္ဂး ဒးဒုၚ်ပလီုလဝ်ရောၚ် ဒါရိုက်တာပရိုဂရမ် ဖံၚ်ဒေယှေန်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဍုၚ်မန် နာဲအဲမန် ထံက်ထ္ၜးရ။
“အကြာသၟတ် ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳဇေတ်တ် ဟၟဲပုဟ်။ လ္ၚဵုတှ်ေ ဆုတ်ယောၚ်အာ။ ကိစ္စဂၠာဲသြန်နဲဂွံလောဲလောဲ (ဝိုၚ်ဝေၚ်) ကေုာံ ကိစ္စဒးဗ္ဒဗ္ဒါဲမံၚ်ကၠေၚ်စက်တံ။ ညံၚ်ဂွံဒှ်ဗီုဏအ်ဂှ်လေဝ် ဂကောံပၞာန်တံ ပလီုမံၚ်ပွဳပွူတုဲ ညံၚ်စိုတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကဵု ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာတံ ဂွံဂြုဲစှ်ေအာဂှ် ဍေံတံကၠောန်မံၚ်တုဲ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေၚ်တံဏံ ပိုဲတံ ဒးမၚ်မွဲ စွံအာသတိဇၞော်ဇၞော်ဏောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ် ဂၠိုက်ဂၠာဲသၟာန်သၟုဟ်လဝ်မ္ဂး သၟတ်ဗၠာဲ အပ္ဍဲတွဵုရးတံဂှ် ပ္ဍဲတမ်ဒပ်ကေုာံ ဗ္ဒိုပ်ဗၠာဲသၟိၚ်တံ မွဲဂိတုမ္ဂး အောန်အိုတ် ၄ တၠ စိုပ်ဒဵုကဵု ၁၀ တၠ သွက်ဂွံယိုက်ဝန်ပၞာန် ဒစးဒုၚ် ဒးဒုၚ်ခြိုၚ်စွံ ပကောံလဝ်ရောၚ်။
ပ္ဍဲတွဵုရးမန်ဂှ် ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ပံက်လဝ်ဘာယိုက်ဝန်ပၞာန် လၟေၚ်ဂိတု နူတန်ဗတောန်လၟေၚ် ၁ စိုပ်လၟေၚ် ၂၂ ဂှ် သၟတ်ဗၠာဲဟွံအောန်နူကဵု ၄၅၀၀ တၠတံ ဒးဒုၚ်စုတ်ပကောံပၠုပ်ဏာလဝ် နဒဒှ် ကောန်ပၞာန်တုဲယျ။
ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ်မ္ဂး တွဵုရးမန် မၞုံကဵုတိဍာ်သဘာဝခိုဟ်တံဂှ် ယဝ်ရ သၠုၚ်ပတိုန်ကဆံၚ်တဵုလွဳကေုာံ ကဏ္ဍကၠောန်ပတိတ်တံမ္ဂး သြန်လုပ် သွက်ညးဒေသတံ ဂၠိုၚ်တိုန်ရောၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ဟီုရ။
တုဲပၠန် သွက်ဂွံဖအောန်ဖျေံဏာ ပရေၚ်ဒိုက်ဂတ်ဝါတ်ဂါတ်မာန်တုဲ ကဆံၚ်ဘဝပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မၞိဟ်တံ တောတက်ပဵုနူဏံကီု ပရေၚ်ကမၠောန်တံဏံပၠန်ဂှ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံပံၚ်ပစပ်အာကဵုနဲကဲပညာတုဲ ညံၚ်ဂွံပ္တိတ်ကပေါတ် မၞုံကဵုၚုဟ်မးသၠုၚ်တံဂှ် ကၠောန်အာညိ ပ္ဍဲလိက်သဝဏ်ဂှ် ဗ္တိုက်ဖ္အောဝ်လဝ်ရောၚ်။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI