တၠအဝဵု ဟွံထောံဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ဟီုမံၚ်ဟွံဖျေံနူသၟောန်ပါၚ်ဂှ် ဒှ်မံၚ်ဗီုပြၚ် ဟီုမွဲဗီုကၠောန်မွဲဗီု

နေပျဳဒဝ်၊ အဝ်ဂတ် ၉

နူကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်သီအဝဵု ပြံၚ်လှာဲလဝ်ဗီုပြၚ်သမ္မတ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဂှ် ပ္ဍဲကောံဓရီုအလဵုအသဳပၞာန်တံကီု ပ္ဍဲဍုၚ်သအာၚ်တံကီု အခိၚ်ဟီုမံၚ်ဂလာန်မ္ဂး မအရေဝ်ဝေါဟာ ‘ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ’ ဂှ် ညးဟီုစုတ်မံၚ်လၟိုန်န်ရ။

ပ္ဍဲကဵုလၟေၚ်တရဴ အာစိုပ်လဝ်ရးနိဂီုဍုၚ်သေံ ပြဟ်ဟ်ဏံ ပ္ဍဲဂိတု အဝ်ဂတ် ၆ တေံ ပ္ဍဲပေါဲဆဵုဂဗသဳကၠဳပရေၚ်ၜါဍုၚ် ကၠောန်လဝ်ဒၞာဲသ္ၚိစၠတ်အလဵုအသဳ ဍုၚ်ၜၚ်ကံက်ဂှ် လတူဂၠံၚ်တရဴဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ရးနိဂီုဍုၚ်ဗၟာ ကလေၚ်ဂါံအာပၠန်ယျရောၚ် ညးသ္ဂးရ။

တုဲပၠန် ပတဝ်လဝ်က္ဍိုပ် လပါ်အနာဂတ် ခိုဟ်ဆာဲတိုန်မံၚ်တံတုဲ နကဵုအလဵုအသဳတၟိ ပြဟ်ဟ်ဏံမ္ဂး ပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်ရးနိဂီု၊ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ကေုာံ ပရေၚ်ညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူတံဂှ် ကဵုဖျုန်တုဲကၠောန်မံၚ်ရောၚ် ဟီုရ။

ပြဟ်ဟ်ဏံဂှ်တှ်ေ နကဵုအလဵုအသဳပၞာန်အုပ်ဓုပ်အာမံၚ် အတိုၚ်နဲကဲဒဳမဝ်ကရေဇြဳဂှ် ဟွံပတှ်ေစလဝ်တုဲ၊ ညံၚ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဗီုအလဵုအသဳ ရှ်ေသှ်ေအဲပရဲ ပၟိက်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တံဍာံဍာံထမံက်မံၚ်ရုပ်ရဴဂှ်တှ်ေ ဒးဆက်မၚ်အာမံၚ်ဏီရောၚ် ညးဒေသမွဲတၠ ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။

တုဲပၠန် ရပ်မံၚ်မၞိဟ် ရဲပါ်ပါဲလတူအန်လာၚ်တံလေဝ် ဆက်နွံမံၚ်ဏီတုဲ၊ ယဝ်ရ ဇကုဟွံစှ်ေစိုတ်တှ်ေ ဟွံဒးစိုတ်ပုဟ် အခေါၚ်ဟီုဂးချူဆန် ဗၠးဗၠးၜးၜးဟၟဲ ပ္ဍဲအကာဲအရာဒှ်မံၚ်ဗီုဏံမ္ဂး မအရေဝ်ဟီုဂးကော်စ ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဂှ်တှ်ေ သ္ၚောဲမံၚ်ဏီရောၚ် ညးဆက်ဟီုရ။

“စိုပ်တ္ၚဲဏံမ္ဂး အခေါၚ်ဟီုဂးဗၠးဗၠးၜးၜးတံ အခေါၚ်ချူဆန်သၠးပွးတံ ဟၟဲဏီပုဟ်။ လောန်ကၠုၚ်တေံ ပ္ဍဲမဳဒဳယာဂှ် ဆဵုမံၚ်ရ။ ဟိုတ်နူပါ်ပါဲလဝ်ဂးတုဲ စုတ်ၝောံပိုဒ် မွဲတုဲမွဲတုဲ ရပ်မံၚ်တံ မုတံ ဆက်နွံမံၚ်ဖိုဟ်ရ။ အခေါၚ်ဟီုဂး ဗွဲမဗၠးၜးဟီုမ္ဂး ယဝ်ရဇကုဟွံစှ်ေစိုတ်တှ်ေ ဟွံစှ်ေစိုတ်၊ စှ်ေစိုတ်တှ်ေ စှ်ေစိုတ် ဟီုဂးချူဗွဲမဗၠးၜးနွံရ။ ဣဏံဂှ်တှ်ေ ဒှ်ဆပရူပရာသ္ဇိုၚ် ဒဳမဝ်ကရေဇြဳသၟးဏီရ။ အခေါၚ်ထမံက်ပတိတ် ပၟိက်ဆန္ဒဗွဲမဗၠးၜးတံဂှ် မုလေဝ်ဟွံဟီုဏီပုဟ်။ စဵုကဵုအဆံၚ်တံဏံ ဟွံစိုပ်ဏီမ္ဂး အရေဝ်ဝေါဟာ ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဂှ်တှ်ေ သ္ၚောဲမံၚ်ဏီရောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။

ဟိုတ်နူပရေၚ်သီလဝ်အဝဵုပၞာန် ၂၀၂၁ တုဲ ဍာ်ဒကေဝ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ဂစာန်ထမံက်လဝ်ရုပ်ရဴ အပ္ဍဲလက်ထက်အလဵုအသဳ ဒဳမဝ်ကရေဇြဳၜါအဆက်တေံဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်တံဒးဒုၚ်ဆောံလေၚ်မံၚ် ဒဵုကဵုတ္ၚဲဏံကီု၊ သီုကဵုဒးဆက်ဆဵုဂဗမံၚ်ကဵု ပရေၚ်စၟတ်ပါ်ခြာ ပရေၚ်ဍဵုဍိုက်နာနာတံရောၚ်။

အပ္ဍဲပွိုၚ် ၅ သၞာံကာလသီအဝဵုဏံ လပါ်ကဏ္ဍစုၚ်နာနာသာ် ဍုၚ်တံဂှ် လီုလာ်သုန်ဂြာံဂြုဲစှ်ေအာလဝ်တုဲ တၠုၚ်လအာသွက်ဂွံကလေၚ် ယာတိုန်က္ဍိုပ်မာန်ဟီုဂှ်ဟွံမံက်ဏီတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ကၠောန်ပေါဲရုဲမာဲတုဲ ပြံၚ်လှာဲလဝ် ဗီုအလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန်တံရောၚ်။

ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ၜးထောံလဝ်ယူနဳဖံၚ်ပၞာန် ဗိုက်လဝ်ဂၠိက် လတက် တိုက်ပုၚ် သီုကဵုသၟိၚ်က္ဍိုပ် ဂဝါဲအာဂဝါဲလဝ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် ကေတ်လဝ်တာလျိုၚ်သမ္မတဂှ် ပ္ဍဲဂလာန်ပထမ ညးဟီုလဝ်ကၠာအိုတ် ညးစကာဝေါဟာ ‘ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ’ ကဵု ‘ဖိတ်ဒရေဝ်’ တုဲ သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန် ရးနိဂီုဍုၚ်ကီု ဗီုပြၚ်ပရေၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ မံၚ်စံၚ်အာတံကီုဂှ် ကြီုလဝ်ရောၚ်။

ဒက်ပ္တန်အာသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဗော်ဇဳ ဂွံခိုၚ်ဗိုန်တိုန်၊ ဒက်ပ္တန်ကၟိန်ဍုၚ်ပံၚ်ကောံ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုသၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေဇြဳကဵု ဖိတ်ဒရေဝ်၊ ပရေၚ်ရးနိဂီုဍုၚ် ဂွံဇၞော်မောဝ်တောတက်၊ သၠုၚ်ပတိုန်အာ ပရေၚ်မံၚ်စံၚ်ပိုန်ဒြပ်မၞိဟ်တံတုဲ အလဵုအသဳညးပၠတရဴကၠောန်အာရောၚ် ဟီုလဝ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအကြာပွိုၚ် ၁၀၀ တ္ၚဲ ဏံဂှ် ဟီုမွဲဗီုကၠောန်မွဲဗီု ဒှ်ကၠုၚ်လဝ်ရောၚ်။

လတူဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ပြုပြေၚ်ခၞံဗဒှ်တိုန် သၞောဝ်ဥပဒေတံဂှ်၊ ၚုဟ်ခၟာဲစာၚ်မွဲမ ၇၀၀ ဒကေဝ် ဒှ်အာၚုဟ်သၠုၚ်တိုန်အိုတ်တုဲ မူဝါဒပၠုပ်ကပေါတ် ဗၠေတ်ဗၠေၚ်ယောယာမံၚ်ဂှ်ကီု၊ ပရေၚ်ရပ်ပဝ်တာ သွက်ဂွံကဵု ယိုက်ဝန်ပၞာန်၊ ပံက်အမှုရပ်မံၚ် ရဲပါ်ပါဲပ္ဍဲသိုဲယှေဝ်မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရေၚ်ကြဳဗုမ်ဗလးကျာတံဂှ်တှ်ေ ဒေါအ်ဇူအာ ဟၟဲဏီပုဟ်။

ကၠောန်ပေါဲရုဲမာဲအလီတုဲ ဒှ်ကၠုၚ်သမ္မတ နူကဵုသၟောန်ပါၚ်တၠအဝဵု ဟီုပတိတ်ကၠုၚ် မအရေဝ် ‘ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ’ ကြက်ရှ်သာဍေံဂှ်တှ်ေ ဒှ်အာလပါ်လံက်ဟလန် ဗၠန်မံၚ်ယျ ညးဍုၚ်ကွာန်မွဲတၠပၠန် ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။

“နူတၠအဝဵု ကၠောန်ပေါဲရုဲမာဲအလီတုဲ တိုန်ဒှ်ကၠုၚ်သမ္မတတှ်ေ ညးဂှ်တှ်ေ ဒှ်မံၚ်တၠအဝဵုဖိုဟ်ရ။ ဆဂး နူပါၚ်ဂှ်တှ်ေ ကညာၚ်မံၚ် ‘ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ၊ ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ’ ဂးရ။ ကြက်ရှ်သာဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ကွေံကွေံတှ်ေ ပွံက်အဓိပ္ပါဲဍေံ နွံဂၠိုၚ်မံၚ်။ ပြဟ်ဟ်ဏံ ဍေံတံပြံၚ်လှာဲလဝ် ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန်ရ။ အတိုၚ်လၟေၚ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ပ္ဍဲရးနိဂီုဇကု စၠတ်ထဝ်မံက်တိုန် ကၠုၚ်တုဲ စၠတ်ထဝ်ကဵု အလဵုအသဳတံဂှ်တှ်ေ ဂတးဂတန် ဒးမၚ်မွဲထိၚ်ဒဝ်အာညးသ္ကံရ။ လၟုဟ် အလဵုအသဳတံဂှ် ထိၚ်ဒဝ်မံၚ် စၠတ်ထဝ်ဂးတှ်ေ အရေဝ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဂှ် ဒှ်အာလပါ်ဂတးရအဴ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
နူကဵုဒပ်ပၞာန်သီအဝဵု ဒက်ပ္တန်ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ ဗွဲကြဴဏံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးဍုၚ်ကွာန် ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳကဵု ကောန်ထံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဒးဒုၚ်ရပ်ထိၚ်ဒဝ်လဝ်ဖအိုတ်တံဂှ် ကလေၚ်ဗလးကဵုလဝ် ဟၟဲဏီပုဟ်။

တုဲပၠန် အပ္ဍဲအခိၚ်ကာလသီအဝဵုတေံ တိဍာ်ဒပ်ပၞာန်ဒးဗလးထောံလဝ်တဲတံဂှ် သွက်ဂွံကလေၚ်ဗတိုက်သီအာ ဍုၚ် ၅၈ ဍုၚ်မာန်ဂှ် လလောၚ်တြးလဝ် အကာဲအရာပရေၚ်ကာမံက်တိုန်တုဲ သွက်ဂွံစကာအာ အမိၚ်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန်ပေၚ်ၚ်ဂှ် နူစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ်အလဵုအသဳပၞာန်တံ သ္ပကဵုလဝ်ဒတန်ရောၚ်။

မွဲလပါ်ပၠန် ပ္ဍဲအရာဂိုတ်ဂစာန်မံၚ် သွက်ဂွံကလေၚ်လုပ်စိုပ် အကြာပွဳဗွိုၚ်ဂၠးကဝ်တံဂှ် ဆေၚ်စပ်မံၚ်ကဵု တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ အာသဳယာန် ၅ တၚ်တုဲ သွက်ဂွံတးပါဲထောံတၚ်ပတိုန်လဝ်ဂှ် နူကဵုစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် သ္ပလဝ်ဒတန်ရ။

ဆဂး သွက်ဂွံသောင်ကလးအာပရေၚ်အခက်အခုဲ ပွမကြေပ်ဂြတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗၟာ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် ကြဴနူသီအဝဵု ၂၀၂၁ တေံဂှ်တုဲ တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ် နူကဵုအာသဳယာန်ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ်တှ်ေ ဆက်ရပ်စပ်အာမံၚ် နဒဒှ်မူပၞောန် အဓိကဖိုဟ်ရ။

ပြဟ်ဟ်ဏံမ္ဂး အလဵုအသဳပၞာန်ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ်ဂှ် နူကဵုဍုၚ်မိတ်သဟာဲ ရတ်ယှာကဵု ဘယ်လာရုသ်တံဟွံက အပ္ဍဲဍုၚ်ဒေသတံမ္ဂး ဍုၚ်ကြုက်၊ အိန္ဒိယကေုာံ ဍုၚ်လဴတံလေဝ် သ္ပစၟတ်သမ္တီ နကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ထံက်မံၚ်ဂလာန်အိုတ်ရောၚ်။
အပ္ဍဲဏံ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ကေတ်လဝ်တာလျိုၚ်သမ္မတ ခါန်ကၞက်လဝ်ကေတ်တ်ဂှ် သွက်ဖဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ၜါဍုၚ်တုဲ အိန္ဒိယ၊ ကြုက်ကဵုလဴတံ ကော်ဘိက်လဝ် လၟေၚ်တရဴလုပ်သၞောဝ်တုဲ စုက်လုက်ဆက်ဆောံကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲလၟေၚ်တရဴတံဂှ်လေဝ် သွက်ပရေၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ၊ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ကေုာံ ပရေၚ်ညိၚ်ဝပ် ရးနိဂီုဍုၚ်ဗၟာ ဗီုလဵုကၠောန်မံၚ်တံဂှ် ညးထပ်ဗပေၚ် ဟီုဏာလဝ်ရ။

သွက်ဂုဏ်ဖဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ညးတံသၟး ဆဵုဂဗဟီုဂးမံၚ်ကီုလေဝ် အရေဝ်ဝေါဟာ ‘ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ’ ဂှ်တှ်ေ ဟွံထေက်တန်ကဵု ဇကုတၠအဝဵုတုဲ စိုတ်ဓါတ်မိက်ဂွံကဵု ၜိုဟ်လလမ်လေဝ် ဟွံမွဲပုဟ် ညးဒေသမွဲတၠ ပါ်ပါဲလဝ်ရ။

“အဓိက ညးတေံဟီုမံၚ် ဆၜိုတ်သၟောၚ်ပါၚ်သၟးဏောၚပ ဟီုမံၚ်။ ဍုၚ်ဒုၚ်မံၚ်တဲညးတေံဂှ်လေဝ် သွက်တၠအဝဵုကဵု ဍုၚ်ဗၟာ ရံၚ်သွက်ဖဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ညးတံသၟးတုဲ ဒုၚ်တဲဆဵုဂဗဟီုဂးမံၚ်အိုတ်ရ။ ဆဂး တၠအဝဵုဂှ်တှ်ေ နတဲဏံ အရေဝ်ဝေါဟာ မအရေဝ် ‘ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ’ ဂှ်တှ်ေ ဟွံတန်ကဵုညးရ။ ဆဂး နူကဵုသၟောၚ်ပါၚ်ဂှ်တှ်ေ ဆက်ဟီုမံၚ်ဏီဏောၚ် ဍေံမုဟိုတ်ရောတှ်ေ ပ္ဍဲအကြာပွိုၚ် ၁၀၀ တ္ၚဲဏံ ဟီုမံၚ်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ကီုလေဝ် အရိုဟ်တ္ၚဲဂှ် ကြဳမံၚ်ဗုမ် သကာတ်မြဟ်ရ။ တုဲတှ်ေ ပေါဲဗတိုက်တံလေဝ် ဒှ်မံၚ်။ နူကဵုပါၚ်သၟး ဟီုမံၚ်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်တုဲ ပ္ဍဲစိုတ်ဓါတ်အပ္ဍဲညးတေံဂှ် စိုတ်ဓါတ်မိက်ဂွံဂွံ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် ဟၟဲပုဟ်။ ဆနူပါၚ်ညးသၟး ဟီုမံၚ်ၜိုဟ်လလမ်ရ။ ဣဏံဂှ်တှ်ေ ဒှ်သဘာဝ တၠအဝဵုတံရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။

အတိုၚ်တၚ်နၚ် နူဂကောံ ACLED ဖျေံလဝ်အမေရိကာန် လလောၚ်ပတိတ်လဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဏံ ကြဴနူသီအဝဵုတုဲ ပရေၚ်ချိုတ်ဒးဝပ် ဆက်စပ်မံၚ်ကဵုပဋိပက္ခတံ နွံမံၚ် ၁ ကိုတ်ပြၚ်ရောၚ် ဂွံတီရ။ ပ္ဍဲအကြာပွိုၚ် ၆ ဂိတုပထမ သၞာံ ဏံဂှ် ပရေၚ်ပန်ဂစိုတ်မၞိဟ် ကဵုဂအုံဒပ်ပၞာန်ဗမာကၠောန်လဝ်ဟွံအောန်နူ ၁၂ ဝါ နွံတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန် ၄၅၀ တၠပြၚ်တံ ဒးချိုတ်အာလဝ်ရောၚ်။

မွဲလပါ်ပၠန် စနူကာလသီအဝဵုတေံ စဵုကဵုစိုပ်လၟုဟ်မ္ဂး သုၚ်စောဲကေတ် CCTV၊ သၞောတ် PSMS ကေုာံ Biometric Data တံဂှ် ပံၚ်နှဴလဝ်တုဲ မၚ်ဗက်ရံၚ်မံၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ အခိၚ်ပေၚ်ၚ်ကေုာံ ပ္ဍဲဒေသပဋိပက္ခတံဂှ် သွက်ဂွံကၟာတ်ပရိုၚ်တုဲ ကုတ်ထပိုတ်လဝ်ဇာဖိုၚ်အေန်တာနိတ် တံဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန် ကၠောန်မံၚ်ရောၚ် ဂွံတီကေတ် နူဂကောံရမျှာၚ် (အသံ) ရ။


ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI