နေပျဳဒဝ်- သိပ်တေမ်ပါ ၁၁
ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုပေါဲရုဲမာဲ မံက်တိတ်ကၠုၚ်နူပရေၚ်သီအဝဵုတုဲ ဒက်ပတန်လဝ် ဂကောံစၠတ်ထဝ် ရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာ (Myanmar Parliamentary Union) MPU ရဂှ် ဂွံတီနူကဵု တင်လလောၚ်ပၟိၚ် ဍုၚ်ဗမာရ။
တုဲကၠုၚ်ဂိတုအဝ်ဂတ် ၁၄ တေံ ပတိတ်လဝ် တၚ်လလောၚ်ပၟိၚ်ဍုၚ်ဗမာနွံတုဲ အတိုၚ်လိက်အမိၚ် စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ်မ္ဂး ဂကောံစၠတ်ထဝ် ရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဥပဒေၝောံပိုဒ် ၈၄-ခ ရောၚ် သ္ဂးရ။
အပ္ဍဲကဵု MUP မ္ဂး နာယကစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် ဥူအံၚ်လေၚ်ဒွေဂှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ၊ ဥက္ကဌစၠတ်ထဝ်ညးဍုၚ်ကွာန် ဦခေန်ယီဂှ် ဒုဥက္ကဌ၊ ဒုတိယနာယက စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် ဥူဂျန်ဖာန်နဝ်တံၚ် (ကော်) ဥူနဝ်တံၚ်ဂှ် ဒှ်ညးအုပ်ကာတုဲ ဥက္ကဌစၠတ်ထဝ် ရးဒေသကဵုတွဵုရးတံလေဝ် နကဵုကောန်ဂကောံ ပါလုပ်လဝ်လၟေၚ်ၚ်ရ။
နဲကဲပရေၚ်ကမၠောန် ဇၟာပ်ပ်စၠတ်ထဝ်တံ ဍာံပြခိုင်ကၠိုက်တုဲ စပ်ကဵုပရေၚ်ကမၠောန်စၠတ်ထဝ် အကြာစၠတ်ထဝ် အဆံၚ်ကၟိန်တံကဵု စၠတ်ထဝ်ရးဒေသဇၞော်၊ တွဵုရးတံ နကဵုဥပဒေပေၚ်ၚ် သွက်ဂွံကၠောန်အာ ပရေၚ်ပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ်တံမာန် မဒှ်ရ။
တုဲပၠန် သွက်ဂွံစုက်လုက်ဆက်ဆောံအာကဵု ဂကောံစၠတ်ထဝ်ဂၠးကဝ်တံကီု ပွမသၠာဲဂတးဆဵုဂဗ ပရေၚ်ကမၠောန်နာနာတံ သွက်ဂွံတောတက်တိုန်ကီု သၞောတ်ပရေၚ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ညံၚ်ဂွံမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်မာန် သွက်ဂွံဖျေံအာလၟေၚ်ပရေၚ်ကမၠောန်နာနာတံဂှ် ရန်တၟံတုဲ ဒက်ပတန်လဝ် MPU မဒှ်ရ။
မွဲလပါ်တေံပၠန် ကမ္မတဳသ္ပစၞးစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် CRPH ဒက်ပတန်လဝ် နကဵုသွဟ်ပေါဲရုဲမာဲ ၂၀၂၀ တေံဂှ် နကဵုမိတ်သဟာဲပရေၚ်သဳကၠဳ ဂကောံပါလဳမာန်စၠတ်ထဝ်ဂၠးကဝ် IPU ဂှ် ဆက်သ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီကီုရောၚ်။
အပ္ဍဲအကာဲအရာဏံ ဒက်ပတန်ဏာ MUP မ္ဂး သွက်ပရေၚ်ကမၠောန်စၠတ်ထဝ် ဂွံခိုဟ်တောတက်တိုန်အာ မွဲသာ်ဓဝ်ဟွံသေၚ်၊ စၠတ်ထဝ်အလဵုအသဳပၞာန်ဏံ ညံၚ်ဂွံကၠောန်အာအေန်သတဳကျူယှေန် ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵု ဂၠးကဝ်တံမာန်ဂှ် ဂစာန်ကၠောန်မံၚ်ရောၚ် ရဲခါတ်အကာဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံ ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
တုဲပၠန် ဒှ်မံၚ်ပရေၚ်ကမၠောန်ဂစာန်မံၚ် ညံၚ်ဂွံလုပ်ဗဗွဲသၞောဝ် နကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကီု အပ္ဍဲကဵုဂကောံပါလဳမာန်ဂၠးကဝ် IPU ကဵု သဘၚ်သဳကၠဳ ပါလဳမာန်အာသဳယာန်ဂမၠိုၚ် AIPA မ္ဂး နူကဵုရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာ နကဵုဂကောံလဵုသ္ပအာစၞးဂှ်လေဝ် ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန်တံ ဒှ်ကၠုၚ်ရောၚ်။
တုဲပၠန် သွက်ဂွံပြိုၚ်ပကာန်အာကဵု အခန်ကဏ္ဍ CRPH ကီု ညံၚ်ဂွံကလေၚ်သီကေတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမလုပ်သၞောဝ်ကီုရောၚ် ညးသ္ၚဳဂၠိပ်လ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗမာ ဒံက်တာ သိုၚ်ကျဳဇြေန်သိုဝ် ဟီုရ။
“သောၚ်ဏံတှ်ေ ပရေၚ်တံဏံ ဗီုကဵုက္တဵုဒှ်ရောဟီုမ္ဂး ပ္ဍဲအကာဲအရာပြဟ်ဟ်ဏံ ဒုၚ်လဝ်တဲတုဲတုဲ CRPH နွံမံၚ်ကီု၊ မွဲဒမြိပ်တံဂှ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵု CRPH ဆက်နွံကၠုၚ်လဝ်တုဲ ပြဟ်ဟ်ဏံ သွက်ဂွံပြံၚ်လှာဲဒုၚ်အာတုဲဟီုဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ဏီပုဟ်။ ဆဂး ဒက်ပတန်ပံက်လဝ်ဗီုပြၚ်ဏံတုဲမ္ဂး ဆက်စၠောံချိက်အာကဵု ဍုၚ်မိတ်သဟာဲအလဵုအသဳပၞာန်တံတုဲ အပ္ဍဲကဵုအေန်သတဳကျူယှေန် စၠတ်ထဝ်ဍုၚ်တံဏံ ကလေၚ်ကၠောံဍအာညးသ္ကံဂှ်တှ်ေ ဗွဲကြဴ အကာဲအရာ ဂွံကလေၚ်စိုအပ်အာ အလဵုအသဳပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ်ဏံ ဒှ်အလဵုအသဳလုပ်သၞောဝ်ဍာံဍာံရောၚ်ဂှ် ဖန်ဖက်ဒက်ပတန်အာရောၚ် ပိုဲတံတော်ဆဂွံမာန်ရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုဝွံ နူကဵုပေါဲရုဲမာဲ ပံက်လဝ်အလဵုအသဳဗီုပြၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ ကေတ်လဝ်တာလျိုၚ်ကီုလေဝ် နူကဵုပွဳဗွိုၚ်ဂၠးကဝ်တံကီု နူကဵုအာသဳယာန်ကီု ပရေၚ်သ္ပစၟတ်သမ္တီလုပ်သၞောဝ်ဂှ် ဟွံဂွံလဝ်ဏီပုဟ်။
နူကဵုပေါဲရုဲမာဲတုဲတေံ စၠတ်ထဝ်အဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်တံကီု အဆံၚ်ရးဒေသဇၞော်၊ တွဵုရးတံ မံက်တိုန်ကၠုၚ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်မံၚ်ဗီုပြၚ်ဏံ တုပ်ပ်ရ။
ဆဂး ဇကုဇကုခါန်ကၞက်ကေတ်လဝ် သမ္မတ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ်ဂှ်တှ်ေ အလဵုအသဳညးက္ဍိုက်ပ်ကီု စၠတ်ထဝ်တံဂှ် ဒှ်ဂကောံညးဍုၚ်ကွာန်တံရုဲစှ်ကဵုလဝ် စှ်ေသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ နဲကဲဍာံဍာံရောၚ် ဟီုကြီုစမံၚ်လၟိုန်ရ။
အပ္ဍဲဍုၚ်မိတ်သဟာဲ ထံက်မံၚ်ဂလာန် အလဵုအသဳပၞာန်ဏံ အဟိန် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် အာလဝ် ရတ်ယှာ၊ ဗာလာရုသ်၊ အိန္ဒိယ၊ လဴ၊ ဗဳယက်နာန်တံဂှ်တှ်ေ အကြာစၠတ်ထဝ်ကဵု စၠတ်ထဝ်၊ ဗော်ကဵုဗော်တံ သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်အာ ပရေၚ်ဆက်ဆောံတံဂှ်လေဝ် မဒှ် အတိုၚ်အခိုက်အလိုက် ဗီုပြၚ်ဍုၚ်ညးကဵုညးတံ ပရေၚ်သဳကၠဳလဝ် နွံမံၚ်ကီုရောၚ်။
အပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ဗမာ ပရေၚ်ကမၠောန်ပတဝ်လဝ်ကဵု ပရေၚ်ဒဳမဝ်ကရေသဳကဵု ၜိုဟ်လလမ်တံ ဟွံဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ညံၚ်ဂွံဆက်ကၠောန်အာ ပရေၚ်မာတ်ဆိုအ်ကေတ်အရေဝ်တံပၠန်ဂှ် အကြာဂိတုအဝ်ဂဝ်ဏံ ဂကောံအမာတ်အာသဳယာန်ဂမၠိုၚ် ဆေၚ်စပ်ကဵုအခေါၚ်အရာမၞိဟ် APHR တံ ဖတိုက်ဖအောဝ်လဝ်ကီုရ။
အခိၚ်အပ္ဍဲဍုၚ်မ္ၚးဍုၚ် ဗိုၚ်ပါ်ပါဲဗတိုက်မံၚ် ရးနိဂီုဍုၚ်ဂှ် နူကဵုစၠတ်ထဝ် ကဵုဏာပရေၚ်အရီုဗၚ်ဂှ် ခိုဟ်အိုတ်ရောၚ် ဥက္ကဌစၠတ်ထဝ် ညးဍုၚ်ကွာန်ကဵု ဗော်ပျဳခိုၚ်ဖျိုဝ် ဓယံက်ဒပ်ပၞာန် ဥူခေန်ယဳ ဟီုပတိတ်လဝ်နွံရ။
တုဲပၠန် နူကဵုဂကောံ အမာတ်ပါလဳမာန်အာသဳယာန် AIPA ကဵု ဂကောံအမာတ်ပါလဳမာန်ဂၠးကဝ် IPU တံ ညံၚ်သ္ဂောံသ္ပစၟတ်သမ္တီ စၠတ်ထဝ်ဂှ် ဂစာန်ကၠောန်အာရောၚ် ညးကြဴဇာဟီုလဝ်ကီုရ။
တုဲကၠုၚ် ဂိတုအဝ်ဂတ် ၃၁ တေံ ဂကောံညးစၞး အမာတ်ကလုတ်သေံ ဆေၚ်စပ်ကဵုဍုၚ်ဗမာက္ဍိုက်ပ်တုဲ ကၠုၚ်ဆဵုဂဗလဝ်ကဵု ဥက္ကဌ စၠတ်ထဝ် ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူတံ ဗွဲတၞဟ်ခြာတုဲ စၠတ်ထဝ်ကဵုစၠတ်ထဝ်တံကီု၊ ကမ္မတဳကဵု ကမ္မတဳ၊ သွက်ဂွံသၠုၚ်ကၠောန်တိုန်အာ ပရေၚ်ပံၚ်တောဲသဳကၠဳလဝ်တံဂှ် အလဵုအသဳပၞာန် ကလောၚ်ပတိတ်လဝ်ပရိုၚ်ရ။
ကာလညးတံဆဵုဂဗလဝ်ဂှ်တှ်ေ နူကဵုသဘၚ်သဳကၠဳ ပါလဳမာန် အာသဳယာန် AIPA ကီု ဂကောံအမာတ်ပါလဳမာန်ဂၠးကဝ် IPU တံကီု သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်အာ ပရေၚ်ပံၚ်တောဲအကြာၜါဍုၚ်ရောၚ် ဥူခေန်ယဳ ဟီုဂးလဝ်ရ။
သွက်ဂွံလုပ်ဗဗွဲသၞောဝ် အကြာဒှ်မံၚ်ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန်ဏံဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန်ပံက်လဝ် MPU တုဲ နူဂှ်မွဲအဆံၚ် ဂစာန်အာညံၚ်ဂွံလုပ်အကြာ ဂကောံပါလဳမာန် အမာတ်ဂၠးကဝ်တံမာန်ရောၚ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဥူကျဳမျေအ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“ပထမ နကဵု De Facto (ပရေၚ်ထိၚ်ချုက်ဗလးတိနတဲ)။ နူဏံတုဲ ညံၚ်ဂွံဒှ်တိုန်ကၠုၚ် De juri (ပရေၚ်သ္ပစၟတ်သမ္တီ အတိုၚ်ဥပဒေ/အတိုၚ်ပေါဲရုဲမာဲ) ဂှ်လေဝ် ဍေံတံ (အလဵုအသဳပၞာန်/စၠတ်ထဝ်ပၞာန်) ကၠောန်ထ္ၜးကဵုလဝ်။ ဒှ်တိုန် De juri တုဲ ဍုၚ်သ္ပစၟတ်သမ္တီတံ ဂၠိုၚ်တိုန်မံၚ်။ De Fecto ဟေၚ် ၝတံ ဟွံဒှ် De juri ဏီပုဟ် (ဂကောံအလဵုအသဳပၞာန်သီအဝဵု ကဵု ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတး) တံ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန်ဇြဟတ်ညးသ္ကံရလေဝ်။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ညံၚ်ဍေံတံ ဂွံလုပ်အကြာပါလဳမာန်ဂၠးကဝ်မာန်ဂှ် လပါ်ဍေံတံလေဝ် ဂစာန်အာဏောၚ်။ အဓိကဂှ် ညံၚ်ဂွံပေါဲအံၚ်ဇၞးပၞာန်ရ။ ညးဂွံဇၞး မာန်အာပေါဲပၞာန်ဂှ် ဍုၚ်ဂၠးကဝ်တံ သ္ပကၠုၚ်စၟတ်သမ္တီရောၚ်။ အဲမိက်ဂွံဟီု ဆၜိုတ်ဏံ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အပ္ဍဲပရေၚ်ကမၠောန် MPU တံမ္ဂး သွက်ဂွံကၠောန်အာ ပရေၚ်ဆက်စၠောံကဵုကိစ္စပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဂကောံစၠတ်ထဝ်ကဵု ဂကောံအမာတ်ဂၠးကဝ်တံကီု၊ အကြာသဘၚ်သဳကၠဳ အမာတ်အာသဳယာန်တံကီု ဆေၚ်စပ်ကဵု ဂကောံစၠတ်ထဝ် ဍုၚ်ဒေသတံ မဒှ်ရ။
စပ်ကဵုတင်ရန်တၟံ၊ ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဂကောံတံဏံတုဲ ကောန်ဂကောံဂမၠိုၚ်ကီု အလဵုအသဳမဆေၚ်စပ်၊ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ညံၚ်ဂွံတီအာကီု စပ်ကဵုပရေၚ်ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ်တောတက် စၠတ်ထဝ် ရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာတုဲ စၠတ်ထဝ်ဂၠးကဝ်တံ ညံၚ်ဂွံတီကၠိုဟ်အာမာန် ဂကောံဏံဒးရေၚ်တၠုၚ်ဖန်ဖက်အာရောၚ် သ္ဂးရ။
တုဲပၠန် စပ်ကဵုပရေၚ်စၠတ်ထဝ်တုဲ ပရေၚ်ကမၠောန် ညံၚ်ဂွံတောတက်တိုန်ကီု၊ အစောန်စရာဲ ညးစၞးစၠတ်ထဝ်ကေုာံ သၠာဲဒါယိုက်ဝန်စၠတ်ထဝ်တံ သွက်ဂွံသၠုၚ်တိုန်အာဂှ် ဗလးဏာပေါဲသဳကၠဳရုၚ်ကမၠောန် အပ္ဍဲဍုၚ်မ္ၚးဍုၚ်ကီု၊ တရဴအာလ္ၚတ်တံဂှ်လေဝ် စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်ကမၠောန်တံကီုရ။
ဂကောံစၠတ်ထဝ်ရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာဂှ် အတိုၚ်တၚ်ရန်တၟံ ပရေၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံထမံက်အာရုပ်ရဴတံကီု သွက်ဂွံခၞံဗ္ဒျ်အာသၞောဝ်ဥပဒေ ညံၚ်ဟွံဂွံဒစေၚ်ဗၠေတ်တိတ်အာ အတိုၚ်နူကဵုသ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေကီု ဆေၚ်စပ်ကဵုပရေၚ်ကိစ္စ ကၟိန်ဍုၚ် ရးဒေသဇၞော် တွဵုရးတံတုဲ သွက်ဂွံပ္ညဳပ္ညပ်ကၠောန်အာမာန် မဒှ်ရ။
ပရေၚ်အာယုက် MPU ဂှ်တှ်ေ တုပ်ကဵု အာယုက်နာယက စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ကေုာံ ဒုတိယနာယကတံတုဲ ဒးကလေၚ်ပလေဝ်ပညဳအာနွံတုဲ အာယုက်ဂကောံစၠတ်ထဝ် ရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာဂှ် တုပ်ကဵုအာယုက် စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ရောၚ်ဂှ် ပ္ဍဲလိက်အမိၚ် လလောၚ်တြးထမံက်ပတိတ်လဝ်ရ။
ပရိုၚ်-သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MPU