နေဗျဳဒဝ် ၊ သိပ်တေမ်ပါ ၂၅
သွက်ဒဳမဝ်ကရေသဳ နွံမံၚ်ပၟိက်ကဵု ပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်ၜိုဟ်သြိုဟ်တောတက်တံဂှ် အမေရိကာန် ပံၚ်တောဲကၠောန်မ္ဂး ခိုဟ်အိုတ်ရောၚ် နူကဵုပရေၚ်သီအဝဵု သ္ပလဝ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်သမ္မတ ဇကုခါန်ကၞက်ကေတ်တ် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဟီုပတိတ်ကၠုၚ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုလိက်မဂ္ဂဇြေန် TIME ဒယှ်ဂၠးကဝ် စိုပ်မံၚ်ပူရိသာဒ် အမေရိကာန်ကဵု အလုံဂၠးကဝ် ပြကောတိကိုတ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂတ်တေံ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဒုၚ်တဲသှ်ကဵုလဝ် အေန်တာဗျူတံဂှ် ပ္ဍဲဂိတုသိပ်တေမ်ပါ ၂၄ ဂှ်မ္ဂး နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန် လလောၚ်တြးလဝ်ရ။
ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ကေတ်တာလျိုၚ် ဒှ်တိုန်သမ္မတတုဲ သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်ဗမာတံ မိက်ဂွံကဵုအလဵုအသဳထရ ကဵုအာအရီုဗၚ် ပရေၚ်ကဏ္ဍသာ်လဵုရောဂှ်တုဲ သှ်ကဵုလဝ် ညးသ္ကိုပ်ဒါန်လိက် ချဳလဳကာန်ဗေလ် လိက်မဂ္ဂဇြေန် TIME ဖျေံသ္ဇိုၚ်သၚ်ကာပူ မဒှ်ရ။
နကဵုအလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် ဒှ်မံၚ်အခိၚ်အာမံၚ် သၞောတ်ပရေၚ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဗော်ဇဳတုဲ ညံၚ်ဂွံဒှ်အာ ဍုၚ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကောန်ဍုၚ်ဗမာတံ သွက်ဂွံအာမာန်ဂှ် ပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်ၜိုဟ်သြိုဟ်တောတက် သွက်အရာ ဒဳမဝ်ကရေသဳ နွံမံၚ်ပၟိက်တံ နကဵုအမေရိကာန် ပံၚ်တောဲကၠောန်ကဵု တင်ၜါတၚ်ညိ ဂးတုဲ အာတ်မိက်လဝ်ရောၚ်။
ဟိုတ်ပရောပရာ သွက်ပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်ၜိုဟ်သြိုဟ် ရးနိဂီုဍုၚ် ဂွံလီုလာ်တံဟီုမ္ဂး ရဲမံၚ်ဒၟံၚ်ဍုၚ်သအာၚ်တံ ပရေၚ်ဟီုဂးဖဍိုက်ဟရိုဟ်မံၚ် အလဵုအသဳပၞာန်ကီု ကေုာံ ဂစာန်ကၠောန်မံၚ် ပရေၚ်ပကီုပရာတ်တံ ညံၚ်ဟွံဂွံဒှ်အာ အမေရိကာန် ထေက်ကဵုဒးတာဒၞာရောၚ် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် သ္ဂးရ။
တုဲပၠန် လ္တူအလဵုအသဳပၞာန် နကဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ကေုာံ ပရေၚ်သြန် ကၠောန်လဝ် ပရေၚ်ကၟာတ်ဆိုအ်တံဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳအသဳ အမေရိကာန် ဒဳမဝ်ကရေသဳဝှ်ကြံၚ် ကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်ရံၚ်အာကဵု အကာဲအရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ဗမာဍာံဍာံတုဲ သွက်ဂွံယှအ် ချပ်ဗစာကဵု ပရေၚ်ကၟာတ်ဆိုအ်လဝ်တံ ထေက်ရောၚ် ညးဟီုလဝ်ရ။
ညံၚ်ဂွံလုပ်အကြာမၞိဟ်ဂွံ သွက်ဂွံဒက်ပတန်အာ ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵု အမေရိကာန်အာလဝ်က္ဍိုပ် ဍုၚ်ပလိုတ်တံတုဲ ကလေၚ်ပ္ညဳမံၚ် ဇိုၚ်ဟယာ ပရေၚ်ဒးဒုၚ်ဇအ်သဝ် ဗ္ဒဗ္ဒာဲမံၚ်ကဵု ကြုက်ကဵု ရတ်ယှာတံဂှ်ရောၚ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဥူကျဳမျေအ် သ္ၚဳဂၠိပ်ရ။
“ကွေံကွေံဂှ် နူကဵု(ကြုက်ကဵုရတ်ယှာ) အတေံ မိက်ဂွံဂွံမံၚ် စေဝ်လ္တူဟွံသေၚ်ပုဟ်။ အလဵုဍေံဂှ် ဓလူစုတ်ကဵုလဝ်ဏောၚ်။ လံကၠုၚ်တှ်ေ ဗီုကဵုဂွလေပ်တိုန်။ နူကဵုဗွိုၚ်ဂၠးကဝ်တံလေဝ် ၝအာဒုၚ်မံၚ်ကွးဏံဂးတုဲ အထေၚ်သောဲအာရ။ ဒှ်မံၚ်ပရေၚ်ဗီုဏံဂှ် ဒတုံစှ်ေ ပရေၚ်အမာတ်ကလုတ်တံရ။ ဟွံဂွံကေတ်ပရေၚ်တၚ်တုပ်စိုတ်ကဵု အမေရိကာန်မ္ဂး လုပ်ကုလသမဂ္ဂဟွံဂွံပုဟ်။ ဟီုသောၚ်ၚ်တှ်ေ လုပ်အကြာမၞိဟ်ဟွံဂွံပုဟ်။ မၞိဟ်ဍေံပံၚ်လဝ်တံဂှ် လုပ်အကြာမၞိဟ်တံဟွံဂွံပုဟ်။ စိုပ်မံၚ်အကာဲအရာဏံတှ်ေ မိက်ဂွံလုပ်အကြာမၞိဟ်ဂွံကီုရ။ အေဂှ်တှ်ေ မိက်ဂွံပံၚ်ကဵု မၞိဟ်လုပ်အကြာမၞိဟ်တံဂွံရ။ အေဗီုဏံ ညံၚ်ဂွံပံၚ်မာန် ဍေံဂစာန်မံၚ် အစာ ခယျကေတ်ရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်တၚ်နၚ် နူကဵု Justice For Myanmar မ္ဂး သွက်ဂွံကလေၚ်ဒက်ပတန် ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵု အလဵုအသဳအမေရိကာန်ဂှ် ဂကောံပၞာန်တံ သွက်မွဲသၞာံ လိၚ်ဂကောံလဝ်ဗဳ DCI Group ဒဝ်ဠာအမေရိကာန် ၃ ပြကောတိကိုတ်နွံရောၚ် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂတ် သၞာံအာတေံ ထမံက်ပတိတ်လဝ်ရ။
စပ်ကဵုပရေၚ်ဆက်ဆောံ ရတ်ယှာကဵုကြုက်တံကီု နူကဵုရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာ ဒးဗ္ဒဗ္ဒာမံၚ် လ္တူဍုၚ်ကြုက် အိုတ်စောန်ဂးတုဲ ပ္ဍဲကဵုအေန်တာဗျူ လိက်မဂ္ဂဇြေန် TIME သၟာန်ဏာလဝ်ဂှ် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဟွံဒုၚ်တဲ တးပါဲလဝ်ရောၚ်။
ပရေၚ်အရာသီုဖအိုတ် ဒးဗ္ဒဗ္ဒာမံၚ်ဍုၚ်ကြုက် ဟွံသေၚ်ကီုလေဝ် သွက်ပရေၚ်ဍုၚ်ဗမာ ညံၚ်ဂွံဖောအ်ဗြဳတောတက်အာဂှ် နူကဵုကြုက် ကၠောန်ကဵုလဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်နွံမံၚ်တုဲ သွက်ဍုၚ်နိဂီု ဂွံတောတက်အာမ္ဂး ပရေၚ်ပံၚ်တောဲကဵုဍုၚ်ဂၠးကဝ်လဵုဒှ်ဒှ် ဒးကၠောန်အာရောၚ် သ္ဂးရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ နူကဵုအမေရိကာန် ဖဵုပရေၚ်သွက်ဍုၚ်ဗမာ ကၠုၚ်ကၠောန်မ္ဂး နကဵုဥပဒေကဵုအခေါၚ်တုဲ အိန္ဒိယကီု သေံတံလေဝ် ကၠောန်အာလဝ်ဗီုဏံကီု ပံၚ်တောဲကၠောန်လဝ်ကဵု သီုဍုၚ်ဖအိုတ်တံကီုလေဝ် ပံၚ်တောဲကၠောန်လဝ်ကဵု ကြုက်တံဂှ် ဂၠိုၚ်အိုတ်ရဂှ် ညးသောၚ်ကလးလဝ်ရောၚ်။
တုဲပၠန် စပ်ကဵုပရေၚ်ရပ်စပ်ကေတ်အရေဝ် ထိၚ်လဝ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးဍုၚ်ကွာန် ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳတုဲ ပရေၚ်ကေတ်လဝ်အရေဝ် နွံဂၠိုၚ်ကီုလေဝ် ယှအ်ကဵုလဝ် ဗ္စာရဏာကဵုလဝ်လ္တူညးဗွဲမဂၠိုၚ်ရောၚ် ဟီုရ။
အနာဂတ်တေံ အခေါၚ်ဗၠးဒုဟ် ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳကီု ပ္ဍဲကဵုကဏ္ဍ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် တန်တဴကဵုလ္တူညးတုဲ တၚ်ဒးဗစာရဏာမံက်တိုန်ကၠုၚ်မ္ဂး သွက်ညးဂွံအခေါၚ်အရာရောၚ် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဟီုလဝ်ရ။
ပရေၚ်ဟီုဂးမံၚ်တံဏံမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုလ္တူစၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ဗမာဂှ် ဟွံမိက်ကဵု ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳ ဟွံဆက်ပါအာရဂှ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မွဲတၠ ဟီုလဝ်လညာတ်ညးရ။
“ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳဂှ် ဆလံမှလေဝ် ပရေၚ်တင်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်(ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်) ပြံၚ်လှာဲအာဟွံမွဲပုဟ်။ ဆဂး ညး(သမ္မတခါန်ကၞက်ကေတ်တ်) မွဲလပါ်တေံ တန်တဴမံၚ်ကဵု ညးဟီုမံၚ်ဂှ်တှ်ေ ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳ ဟွံကၠောန်ပရေၚ်ဏံပုဟ်၊ ဗီုပြၚ်ယှအ်ကဵုအာ ပြဟ်ဟ်ဏံ လံပွိုၚ် ၅ သၞာံတုဲမှ အရေဝ်ဏံတိတ်ကၠုၚ်။ အတိုၚ်အကာဲအရာမ္ဂး အကာဲအရာဟွံခိုဟ်မွဲသာ် ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳ တိတ်ကၠုၚ်မ္ဂး အဲမုဂွံကၠောန်အာရော ချပ်အာတုဲ ညးတေံဖေက်မံၚ်ဏောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ညးဟီုတိတ်ကၠုၚ်အရေဝ်ဗီုဏံ အဲထေၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
သွက်သ္ဂောံဂွံ ပရေၚ်ထံက်ဂလာန်ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲအရာအလဵုအသဳပၞာန် ဂစာန်ကၠောန်မံၚ်ဏံ ဒုၚ်လဝ်ပးဒၞန် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကဵု ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳတုဲ သၠုၚ်မံၚ်အသိၚ် ပရေၚ်အမာတ်တံရောၚ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဍုၚ်ဗမာတံ ထံက်ထၜးမံၚ်ရ။
မွဲလပါ်တေံပၠန် သ္ပလဝ်ပွန်ကဵု ညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ အလဵုအသဳပၞာန် ဗတိုက်မံၚ်ကဵုပၞာန်ကျာတံကီု ရပ်ကေတ်သၟတ်အဝဲပၠိုၚ်ၚ်တံတုဲ ပၠုပ်ဏာ ဒပ်ပၞာန်ဂှ်ကီု ပရေၚ်ဟီုဂးအခေါၚ်သၠးပွးတံဂှ်လေဝ် အလဵုအသဳပၞာန် ဒၞာတာကၟာတ်လဝ်ဏီ မဒှ်ရ။
ပ္ဍဲအကာဲအရာဏံ အာဲတၟာဲသွက်ရးနိဂီုဍုၚ် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် မိက်ဂွံစွံကဵုလဝ် ပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်တောတက်ဂှ် ဒှ်မဂၞန်မွဲတုဲ သွက်ပရေၚ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဂွံဒုၚ်အာ ခိုၚ်ၚ်ကၠိုက်က်ကီု ညးလေပ်ပရေၚ်ပညာတံ ညံၚ်ဂွံဂၠိုၚ်တိုန် ဒးဖန်ဖက်အာရောၚ် သ္ဂးရ။
တုဲပၠန် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ညံၚ်ဂွံကိက်ညဳကဵု ပရေၚ်အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာၚ်ဗမာတံ ညံၚ်ဂွံဂွံကၠောန်အာရောၚ် ဒုၚ်လျိုၚ်တုဲ အခေါၚ်အရာသွက်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ဖန်ဖက်ကၠောန်အာကဵု အခေါၚ်အရာဖိတ်ဖရေဝ်တံရောၚ် ညးကြီုဟီုလဝ်ကဵု လိက်မဂ္ဂဇြေန် TIME ရောၚ်။
ဆဂး Time Magazine အတိုၚ်ချူလဝ် Online Media တံဂှ် ဗီုပြၚ်တမ်မူလ သၟာန်သှ်လဝ်အေန်တာဗျူဟွံသေၚ်၊ ချူဆန်ထမံက်ထၜးလဝ် ဗီုပြၚ်လိက်ပရေၚ်တံဂှ် ပရေၚ်မၚ်မွဲသိက္ခာ ပဋိပတ်မဳဒဳယာ ဟွံမွဲပုဟ် ပ္ဍဲဂိတုသိပ်တေမ်ပါ ၂၃ ဂှ် အလဵုအသဳပၞာန် ဟီုဂးပျုတ်ဗဒေက်လဝ်ရောၚ်။
ပရေၚ်သှ်ဆာဲ အတိုၚ်သောၚ်ကလးကဵုလဝ် ဍာံဍာံတံဂှ် ထမံက်ထၜးချူကဵုလဝ် ဟွံမွဲတုဲ ပရေၚ်ချူဆန် လပါ်လညာတ်ခိုဟ်ဟ်တံ ဟွံသေၚ်၊ တၚ်နၚ်သ္ၚိဂၠိပ်အေန်တာဗျူ နူကဵုပူဂဵုတၞဟ်ဟ်တံလေဝ် စုတ်လဝ်ကီုရောၚ် သ္ဂးရ။
ယဝ်ရ ရံၚ်အာကဵုပညာလိက်ပရိုၚ်မ္ဂး လျိုၚ်ညံၚ်ဂွံညဳ စုတ်ကဵုလဝ် ရမျှာၚ်ညးဆေၚ်စပ်တံတုဲ တၚ်နၚ်ဍာံမံၚ်မ္ဂး သွက်ဂွံဒးပတိုန် ပရေၚ်စောဒက ဟွံမွဲပုဟ် ညးအုပ်ကာ ကံၚ်သဳမဳဒဳယာဗၠးၜးဗမာ ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“မိက်ဂွံကဵုပြေပြံၚ်အာကဵု အမေရိကာန်ကေုာံ ဍုၚ်ပလိုတ်တံဂှ် ညးဟွံဟီုလဝ်မ္ဂး စုတ်ဟွံသေၚ်ပုဟ်။ ညးဟီုတုဲ စုတ်ကဵုလဝ်ဏောၚ်။ နိဿဲလဝ် ပရေၚ်ဟီုဂးညးတၞဟ်ဟ်တံဂှ် ဗီုပြၚ်လိက်မဂ္ဂဇြေန်ညးတံရ။ အဲရံၚ်လဝ်လိက်ပရေၚ်ဏံဂှ်တှ်ေ ပရေၚ်ဟွံကိက်ညဳကဵု Media Ethics (ပဋိပတ်မဳဒဳယာ) မွဲတၚ်မှ ဟွံမွဲပုဟ်။ ဆဂး သ္ကိုပ်ပၞာန်ဗမာတံ ဒးတီလဝ်ထေက်မွဲဂှ် ညံၚ်ရဴလိက်ပရိုင် “မြန်မာ့အလင်း” တံ “မြဝတဳ”တံ အတိုၚ်မအရေဝ်ညးဟီုလဝ် ထမံက်လဝ်တိုက်ရိုက်ဟွံသေၚ်ပုဟ်။ နကဵုပရေၚ်သၞောဝ် မဳဒဳယာလိက်ပရိုၚ်ဂၠးကဝ် ကၠုၚ်ကေတ်ဏာပရိုၚ်။ တင်နၚ်ညးတံချူလဝ်ဍာံဟွံဍာံရ ဟီုထေက်။ တၚ်နၚ်ဍာံမံၚ်တှ်ေ မုလေဝ်ပရေၚ်ဒးပတိုန်စောဒက ဟွံမွဲပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အလဵုအသဳပၞာန် ဒးဒုၚ်တးပါဲလဝ် အကြာပွဳဗွိုၚ်ဂၠးကဝ်တံ ပၟိက်ဆန္ဒအာသဳသ ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵု အလဵုအသဳအမေရိကာန် မိက်ဂွံပြေပြံၚ်တုဲ နူကဵု မဂ္ဂဇြေန် TIME အာတ်ကၠုၚ်အေန်တာဗျူဂှ် ဒုၚ်တဲသှ်ဆာဲကဵုလဝ် အေန်တာဗျူဂှ်ရောၚ် ကၠိုဟ်ကေတ်မာန်ရ။
ဗွဲတၟေၚ် သွက်သ္ဂောံဂွံ အေန်တာဗျူ သမ္မတခါန်ကၞက်လဝ်ကေတ်တ် ပ္ဍဲလိက်အဳမေလ် မဂ္ဂဇြေန် TIME ဆက်လဝ်ကဵု ညးတာလျိုၚ်(ယာယဳ) ရုၚ်ကလုတ်ဗမာ ဖျေံသ္ဇိုၚ်သၚ်ကာပူ ချူဆန်လဝ်ပရေၚ်တံဂှ် တံၚ်ဂြဲမံၚ် အလဵုအသဳပၞာန် မွဲနဲမွဲဗီုကီုရောၚ်။
ဂလာန်ပတေဟ် အမေရိကာန် မုဟိုတ်ဒးဒေါအ်ထောံ ပရေၚ်ကၟာတ်ဆိုအ် လ္တူဍုၚ်ဗမာထေက်ရော သွက်သမ္မတဒဝ်နေဝ်ထရ ကဵု ကောန်ဍုၚ်အမေရိကာန်တံ ဂွံသောၚ်ကၠးအာ ကဵုလဝ်အခေါၚ်အရာကဵု ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ်ရောၚ် သ္ဂးရ။
တုဲပၠန် လိက်မဂ္ဂဇြေန် TIME ဂှ် ဒှ်မဂ္ဂဇြေန် သမ္မတဒဝ်နေဝ်ထရ ဒးစိုတ်အိုတ် မွဲတုဲ လိက်မဂ္ဂဇြေန်မွဲဏံဟေၚ် တြးကဵုမံၚ် သွက်ဇၟာပ်အမာတ် ကန်ဂရက် အမေရိကာန်တံရောၚ် ပ္ဍဲကဵုအဳမေလ်ချူလဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုရ။
သွက်ပရေၚ်ဏံ အပ္ဍဲပွိုၚ်သီလဝ်အဝဵု ၅ သၞာံဏံ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဒုၚ်တဲ ဆဵုသှ်ဆာဲကဵုလဝ် ဌာနပရိုၚ်မဳဒဳယာ ဍုၚ်ပလိုတ်မွဲ အလန်ပထမကၠာအိုတ် မဒှ်ရ။
ဆဂး လပါ်မဂ္ဂဇြေန် TIME စပ်ကဵုချူလဝ်တံမ္ဂး အတိုၚ်သှ်ဆာဲကဵုလဝ် ဟွံသေၚ်ဒှ်မံၚ်ဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန် ပျူဗဒေက်တးပါဲတုဲ အတိုၚ်အေန်တာဗျူ ဟီုဂးလဝ်ပေၚ်ၚ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုမဳဒဳယာပရိုၚ် အလဵုအသဳတံ လလောၚ်တြးစုတ်လဝ် မဒှ်ရ။
ပရိုၚ်-သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – TLT