မတ်မလီု၊ မာတ် ၆။
ဟိုတ်နူပေါဲပၞာန်အဳရာန်ကဵု အမေရိကာန်-အေဿရေတံ ကတဵုဒှ်မံၚ် ပ္ဍဲဒေသဗၟံက်လဒေါဝ်တုဲ ယဝ်ရ အခိၚ်ပေါဲပၞာန်လံအာမ္ဂး အဆက် လၟေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကၠေၚ်ၜၚ်ကျာ သွက်ဒပ်ပၞာန်ဗမာဂှ် ဇီုကပိုက်ကၠုၚ် မာန်ရောၚ် ညးသ္ၚဳဂၠိပ်ပရေၚ်ပၞာန်တံ ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
ဟိုတ်နူ အမေရိကာန်-အေဿရေတံ ဗတိုက်ကၠုၚ်ဂှ်ရ လပါ်အဳရာန် ကၟာတ်ထောံ ဂၠံၚ်ဍာ် ပ္ၚံက်ၜဳဟဝ်မုဇ်တုဲ ယဝ်ရ ၜၚ်တတ်ကၠောံအာမ္ဂး ပန်ဗလိုက်ထောံရောၚ် ဘပဠလဝ်ဂှ်ရ ၜၚ်ဖ္ဍိုက်ကၠေၚ်ကဵု သၟုဟ်ဓါတ်သဘာဝတံ ဟွံဂံၚ်အာဒေါအ်ထောံလဝ် ကြပ်ဖအိုတ်ရ။
ကၠေၚ်ဍေၚ် ကေုာံ သၟုဟ်ဓါတ်သဘာဝ ဆေၚ်စပ်ကဵုအလုံဂၠးကဝ် မသုန်ဂအုံ မွဲဂအုံဂှ် တတ်ကၠောံမံၚ် ပ္ၚံက်ၜဳဟဝ်မုဇ် အကြာအဳရာန်ကဵု ယူအေအဳတုဲ ယဝ်ရ ပေါဲပၞာန်လံအာမ္ဂး အလုံဂၠးကဝ် ဒးဇီုကပိုက်ကဵု ပြသၞာဇြဟတ်ဓါတ် မာန်ရ။
ဗွဲတၟေၚ် အဳရာန်ဝွံ နူဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၂၀၂၄ စိုပ် ဂိတုဒဳဇြမ်ပါ ၂၀၂၅ ဂှ် သွက်ဒပ်ပၞာန်ဗမာ ပလံၚ်ကဵုလဝ် ကၠေၚ်ၜၚ်ကျာ ၁၇၅၀၀ တာန်ရောၚ် ဌာန်ပရိုၚ်ရိုက်တာ ချူလဝ်ရ။
ဍုၚ်ကြုက် မိတ်သဟာဲဗမာကီုလေဝ် ဟိုတ်နူပ္ၚံက်ၜဳဟဝ်မုဇ် ကၟာတ်အာတုဲ သွက်ကၠေၚ်ၜၚ်ကျာ ရီုဗၚ်ကဵု ဟွံမာန်ပုဟ် အကြာပ်ဇၞော် ဇေယျ (CDM) ဟီုရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒပ်ပၞာန်ဗမာ သွက်ဂွံဂွံကၠေၚ်ၜၚ်ကျာကဵု ကၠေၚ်စက် တၞဟ်ဟ်တံဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်တၚ်ခက်ခုဲမာန်တုဲ အပ္ဍဲဒပ်ပၞာန် ညံၚ်ဂွံစကာ အောန်န်ဂှ် စၞောန်လဝ်ပၟိၚ် အကာဲအရာဏံနွံရောၚ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“ယဝ်ရပေါဲပၞာန်ဏအ် ဆက်လံအာမ္ဂး ပရေၚ်ဗတိုက်ပၞာန်ကျာ ဒပ်ပၞာန်ဗမာ ယအ်စှ်ေအာမာန်ရောၚ်။ ပွမစကာၜၚ်ကျာတံဂှ် ယှအ်ဖျေံဏာတုဲ စကၠေၚ်အောန်န် ဒရုၚ်၊ ပါရာမဝ်တာ ကဵု ဂျိုၚ်ရိုကဝ်ပတာ စကာကၠုၚ် ဂၠိုၚ်တိုန်မာန်ရောၚ်” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။
ပ္ဍဲဗ္ဒိုပ်ၜၚ်ကျာဇၟာပ်ဒၞာဲတံဂှ် ကၠေၚ်ၜၚ်ကျာအရန် အောန်အိုတ်ဂါလန် ၂ ဠက် လပါ်လ္တူ စွံလဝ်လၟိုန်တုဲ ယဝ်ရပေါဲပၞာန်လံအာမ္ဂး ၜၚ်ကျာ ဗတိုက်ဒပ်ပၞာန်ဗမာ ယအ်စှ်ေအာမာန်ရောၚ် ညးထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် စပ်ကဵုပရေၚ်ကၠေၚ်စက် အပ္ဍဲဍုၚ်လဝ် ပရေၚ်ဇီုကပါ် ဒှ်ကၠုၚ်မာန်တုဲ ညံၚ်ဂွံသုၚ်စောဲအာ ကၠေၚ်စက်အောန်န်ဂှ် နူကဵုကံၚ်သဳစဵုဒၞာကောန်ဂကူကေုာံ ပရေၚ်ဂီုကၠီု ဖျေံလဝ်ဗီုပြၚ် ကဵုကွဳစက်တံအာကၠုၚ် နကဵုမဂၞန်စောံမ မဒှ်ရ။
ကၠေၚ်စက်စိုပ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ် စကာအတိုၚ်ဓမ္မတာမ္ဂး သှ်ေမံၚ် သွက် ၄၀ တ္ၚဲတုဲ ၜၚ်ဖ္ဍိုက်ကၠေၚ်လေဝ် စိုပ်မံၚ်ပ္ဍဲသၞေဟ် ၂ မရောၚ် ညးအခေါၚ်ဟီုဂးနွံ ကဝ်မယှေန်ပၞာန် သ္ကိုပ်ပၞာန် ဇဝ်မေန်ထောန် ဟီုလဝ်ရ။
တုဲပၠန် ၜၚ်ဖ္ဍိုက်နၚ်ကၠေၚ်စက် ၁၄ မ ဂှ်လေဝ် စဴကၠုၚ်မံၚ်ဖိုအ်တုဲ ဟိုတ်ကၠေၚ်ဂွံပိုတ်အာ ပရူပရာဟၟဲရောၚ် ဟီုလဝ်ကီုလေဝ် ဆဂး စပ်ကဵု ကၠေၚ်ၜၚ်ကျာဂှ် ဟီုစုတ်လဝ်ဟၟဲပုဟ်။
ဒပ်ပၞာန်ဗမာဂှ် ဂစာန်ရာန်မံၚ်ကၠေၚ်ၜၚ်ကျာ နူအဆက် ပလံၚ်ဗစိုပ် နာနာတံတုဲ ယဝ်ရပေါဲပၞာန်သၠဲလးအာမ္ဂး ၚုဟ်မးကဵုလၟိဟ်ကၠေၚ်တံဂှ် ဇီုကပိုက်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ် ညးတာလျိုၚ်သုတေသနသွာၚ်ပၞာန် (MSDI) ကိုနံၚ်ယောဟီုရ။
ဆဂး ၜၚ်ကျာဒပ်ပၞာန်ဗမာ ဗတိုက်မံၚ်လၟုဟ်ဏအ်ဂှ် ယဝ်ရ ပတုပ်ကဵုသၞာံတုဲကၠုၚ်တံမ္ဂး ယအ်စှ်ေမံၚ်တုဲ အတိုၚ်အကာဲအရာ ပၞာန်ဒှ်မံၚ်လၟုဟ်မ္ဂး တၚ်ခက်ခုဲဇၞော်ဇၞော် ဒှ်ကၠုၚ်ဟွံမာန်ပုဟ် ညးဆက်ဟီုရ။
ဂကောံလ္ၚတ် အရာပရေၚ်ပၞာန်ကေုာံ ဆေၚ်စပ်ပရေၚ်ဂီုကၠီု MSDI လလောၚ်တြးလဝ်ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲဂိတုဂျာန်နဝါရဳဏအ် ဒပ်ပၞာန်ဗမာ ဗတိုက်လဝ်ပၞာန်ကျာ လတူညးဍုၚ်ကွာန် ၁၀၉ ဝါပြၚ်နွံတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန် ၁၂၇ တၠ ချိုတ်အာလဝ်ရောၚ်။
ယဝ်ရပတုပ်ကဵု ဂိတုဒဳဇြေမ်ပါ သၞာံအာတေံမ္ဂး အောန်စှ်ေအာမံၚ် ညိညကီုလေဝ် စွံပွန်ကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ ဗတိုက်မံၚ်ဂှ် ဆက်တုဲဂၠိုၚ်တိုန်မံၚ်ရောၚ် MSDI လလောၚ်တြးလဝ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် ဒပ်ပၞာန်ဗမာ လဝေၚ်ပၞာန်ကျာမ္ဂး စကာကၠုၚ်လဝ် ၜၚ်ကျာ သၞေၚ်ကဝဲဟေဝ်လဳကပ်တာကေုာံ ဂျက်ဖိုက်တာတံတုဲ သီုစကာကၠုၚ် ဒရုၚ်၊ ပါရာမဝ်တာကဵု ဂျိုၚ်ရိုကဝ်ပတာတံ နွံရ။
အတိုၚ်တင်နင် ပၠုပ်ကၠေၚ်ၜၚ်ကျာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၄-၂၀၂၅ မ္ဂး နူကဵု ၆၄,၅၆၂ တာန်ဂှ် စိုပ်အာ ၁၀၆,၆၀၄ တာန်တုဲ တိုန်အာကြပ် ၂ ဆ နွံရောၚ် နူကဵု Justic for Myanmar (JFM) ဟီုရ။
ပရေၚ်ပၠုပ်နၚ်လဝ် ကၠေၚ်ၜၚ်ကျာတံဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဂကောံၜၚ် ဖ္ဍိုက်ကၠေၚ်ဒမၠု ဆက်စပ်ကဵုအဳရာန်တံ ထံက်ပၚ်ကဵုမံၚ်ရောၚ် ဂကောံ Amnesty International ကေုာံ ပရိုၚ်ရိုက်တာတံ ထမံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဂွံဖျေံဒဏ်ပရေၚ်ကၟာတ်ဆိုအ်တၟိ လတူၜၚ်ကေုာံ ကာန်ပဏဳ မဆက်စပ်ကဵုကၠေၚ်ၜၚ်ကျာ ဒပ်ပၞာန်ဗမာတံမ္ဂး ဒးပ္ညဳပ္ညပ် ဖျေံအာသ္ဂုတ်သွာတ်ကု ပ္ဍဲဂကောံအလဵုအသဳ EU, UK, ကနေတာ, အမေရိကာန်ကေုာံ အဝ်သတေလျ တံရောၚ် JFM ဗ္တိုက်ဖ္အောဝ် လဝ်ရ။
ပရိုၚ် -သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI