နေပျဳဒဝ်၊ ဂိတုမာတ် ၁၂
ပ္ဍဲတ္ၚဲဂတတေံမ္ဂး သွက်ဂွံကော်ကောံဓရီုစၠတ်ဓဝ်တုဲ စနူဂိတုဨပြဳ မ္ဂး သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳမွဲ နွံမံၚ်ဂှ် ဆက်ကၠောန်အာ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် ကေုာံ ပလေဝ်အာ သ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေရောၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှိုၚ် ဟီုထမံက်ကၠုၚ်ရ။
ဆေၚ်စပ်ကဵု ဒပ်ပၞာန်သီလဝ်အဝဵု အကြာသၞာံ ၂၀၂၁ စဵုကဵု ၂၀၂၅ တုဲ ကလေၚ်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် အခန်ကၞာပရေၚ်သဳကၠဳသ္ၚဳဂၠိပ် ပ္ဍဲနေပျဳဒဝ် ဂိတုမာတ် ၁၀ ဏံဂှ် ညးတေံထပ်ဟီုလဴစုတ်လဝ်ရ။
ဟိုတ်နူပေါဲရုဲမာဲ ကၠောန်ဗဒှ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞးမာန်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ရုဲစှ်ကဵုလဝ် ညးစၞးအမာတ် မံက်ကၠုၚ်ရဒှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဂိတုဏံ ကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုစၠတ်ဓဝ်ဂှ် အလဵုအသဳမံက်တိုန်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳမ္ဂး အဝဵုဍုၚ်သီုဖအိုတ်တံဂှ် သၠောဲပြံၚ်အာပ်ပြာပ်ကဵုမာန်ရောၚ် သ္ဂးရ။
ဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်အပ္ဍဲဍုၚ် ညံၚ်ဂွံတဴတက်အာ ဟွံဒှ်ဟွံဂွံ ဒးဖန်ကၠောန်အာဏောၚ်၊ ဒးရံၚ်အာဖဵုဂုဏ် ညးဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ပဵုနူ ပၟိက်မိက်ဂွံဒှ်တုဲ အရာဒှ်ထေက်တံဂှ် ဒးကၠောန်အာရောၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ဟီုလဝ်ရ။
အတိုၚ်လၟေၚ်အခိုက် ကမၠောန်ဒပ်ပၞာန် ကော်သဳကၠဳကၠုၚ် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် က္တဵုဒှ်မာန်တုဲ ညံၚ်ဟွံဂွံဗၠေၚ်တိတ်အာ နူရန်တၟံပၠန်ဂတးကေုာံ ဂၠံၚ်တရဴဍာံဂှ် ဒှ်အခိၚ် ဒးထ္ၜးပရေၚ်ညဳသၟဟ် ဂကောံဇြဟတ်တံရောၚ် သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် NUG မာန်ဝေန်ခိုၚ်တာန် ဟီုလဝ် ပ္ဍဲမာတ် ၉ ဂှ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် အလဵုအသဳကြုက်ကေုာံ အလဵုအသဳသေံတံလေဝ် သွက်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ကေုာံ သွက်အရာ ကလေၚ်ကောံကလောအ်ညဳသာ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဂှ် သွက်ဂွံရီုဗၚ်အာနွံမံၚ် ရောၚ် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ တုဲကၠုၚ်တေံ ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သ္အာၚ်ကေုာံ ညးအခေါၚ်ဟီုဂးနွံ ၜါဍုၚ်တံ ဟီုပတိတ်လဝ်ရောၚ်။
အခိၚ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဂကောံသၠးပွးကချေၚ် KIO ကေုာံ ညးတာလျိုၚ် ဆေၚ်စပ်ကဵုပယျဵု တွဵုရးယူနာန် ဍုၚ်ကြုက်တံ ဆဵုဂဗညးသ္ကံ ပ္ဍဲကၞောတ်ဂိတု ဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ်လေဝ် လပါ် KIO ဂှ် ဒးဆဵုဂဗသဳကၠဳအာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကုကဝ်မယှေန်ပၞာန်ထေက်ရောၚ် အလဵုအသဳကြုက် ကဵုလဝ်ကသပ်ရ။
ဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဂွံဆဵုဂဗသဳကၠဳအာဂှ် နကဵုလပါ် KIO သွက်ဂွံဆဵုဂဗအာ မွဲမွဲဂကောံဓဝ်ဂှ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်၊ ပၟိက်မိက်ဂွံဟီုဂလာန် တက်ကျာကဵု NUG နွံ/ဟၟဲဂှ် သၟာန်လဝ် နေပျဳဒဝ်တုဲယျရောၚ်ဂှ်လေဝ် ဒုတိယသ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ဂန်မဝ် ဟီုလဝ်ဂလာန် ပ္ဍဲသဘၚ်ကၞာ တ္ၚဲပၠန်ဂတးကချင် နကဵုအန်လာၚ်တုဲ ကဵုလဝ်သမ္တီရ။
လပါ်ဒပ်ပၞာန်မ္ဂး ဆက်အာမံၚ် အတိုၚ်ဂၠံၚ်တရဴ လိက်ကသုက် ပရေၚ်ဒေါအ်ပန်ပှော်အလုံဍုၚ် NCA ဗွဲမခိုၚ်ဗိုန်တုဲ သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်အာ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်မာန် စၟတ်သမ္တီလဝ် သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် နဒဒှ် သၞာံပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ရောၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် သ္ဂးရ။
အကြာဂကောံရပ်လွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ထ္ပက်လဝ်စၟတ်တဲ NCA ကေုာံ ဂကောံဟွံဂွံထ္ပက်လဝ်စၟတ်တဲတံကီု သီုကဵု ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ညးမရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်တံ သီုဖအိုတ် ဒဵုကဵု ၁၄၉ ဝါ ဆဵုဂဗပ္ညဳပ္ညပ် သဳကၠဳကၠုၚ်လဝ်ရောၚ် ဟီုရ။
ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်သဳကၠဳလဝ်ဂှ် တၚ်အာတ်မိက် ဂကောံရပ်လွဟ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံကီု၊ ကိစ္စပြုပြေၚ်ပလေဝ် သ္ဇိုၚ်ဥပဒေသၞောဝ် ၂၀၀၈၊ သွက်ဒေသကေုာံ ကၟိန်ဍုၚ် တၚ်ထေက်ကဵုဒးဒှ်ဍာံဍာံတံ သဳကၠဳလဝ် ဗွဲမလှဲလးရောၚ် ကဵုလဝ်သမ္တီရ။
တၚ်နၚ်သဳကၠဳဂွံလဝ်တံဂှ်လေဝ် သွက်ဂွံဆက်သဳကၠဳအာ ပ္ဍဲစၠတ်ဓဝ် ဂတတေံတုဲ အတိုၚ်တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်စၠတ်ဓဝ်တံဂှ် ဆက်ရေၚ်တၠုၚ် ကၠောန်ၜိုတ်အာရောၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ဟီုလဝ် ပ္ဍဲအခန်ကၞာဂှ်ရ။
ဣဏံဂှ် နကဵုကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် NSPNC ဒပ်ပၞာန်ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်သီအဝဵုဏံ နူကဵုပွမဆဵုဂဗသဳကၠဳလဝ် တံဂှ် ဒှ်အရာပွမတုပ်လဝ်စိုတ် သွက်ဂွံပြုပြေၚ်ပလေဝ်အာ တၚ်နၚ် ၄၃ တၚ် အပ္ဍဲကဵု သ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ ရ။
မွဲလပါ်တေံပၠန် ဟိုတ်နူချူခၞံလဝ် ဥပဒေကံၚ်သဳတေၚ်ဗၚ်ကၟိန်ဍုၚ်တုဲ ပ္ဍဲအကာဲအရာဂတတေံမ္ဂး နူကဵုသမ္မတ ဒက်ပ္တန်ကဵုဏာ ကံၚ်သဳတေၚ်ဗၚ်ဂှ် ဒှ်အကာဲအရာ သွက်ဂွံထိၚ်ကြာပ်အာ စၠတ်ဓဝ် ကေုာံအလဵုအသဳရောၚ် ညးလ္ၚတ်တံ ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
အတိုၚ်ဥပဒေဏံမ္ဂး ကမၠောန်အလဵုအသဳကေုာံ စၠတ်ဓဝ်တံ သွက်အရာပရေၚ်ဂီုကၠီု၊ ပရေၚ်အုပ်လဒမ်သၞောဝ်ဓဝ်၊ ပရေၚ်ဆက်စၠောံဂၠးကဝ်၊ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ကေုာံ ပရေၚ်ချူခၞံဥပဒေ တံမ္ဂး နကဵုကောန်ဂကောံကံၚ်သဳတေၚ်ဗၚ် အောန်အိုတ် ၅ တၠတံဂှ် သွက်ကဵုအာကသပ် ပ္ညဳပ္ညပ်အာရောၚ်။
သ္ဇိုၚ်ဥပဒေ လၟုဟ်ဏံဂှ် စပ္တမ်ချူခၞံလဝ် နူကဵုသဘၚ်သဳကၠဳကောန်ဂကူ သၞာံ ၁၉၉၁ တေံတုဲ ဗက်ကဵုလၟေၚ်ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ပြုပြေၚ်ပလေဝ်လဝ်နွံမာန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရာ ချူခၞံဥပဒေဂှ် ရန်တၟံလဝ် သွက်အနာဂတ်ဂတ လအ်လတုဲ ဒးချပ်အာ နူကဵုဇၟာပ်သွာၚ်နာနာတံ ရောၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ဟီုလဝ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI