မတ်မလီု၊ မာတ် ၂၇
ဟိုတ်နူ ဂကောံဒပ်ရပ်လွဟ်ပၠန်ဂတးတံ ဒုၚ်တဝ်စၞေဟ်ဒစဵုဒစးဗတိုက်လဝ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဒးဆဵုဂဗကၠုၚ် ပရေၚ်ကျဗြောံအလုံမွဲဍုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂွံကၠုၚ်ပရေၚ်ထံက်ထ္ၜ နူအလဵုအသဳကြုက်တံတုဲ နူကဵုဒေါမ်စှ်ေအာလဝ်တံဂှ် အကာဲအရာ ကလေၚ်ယာတိုန်က္ဍိုပ်မာန် စိုပ်ကၠုၚ်ယျ။
ဟိုတ်နူပေါဲပၞာန်အဳရာန် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ အပိုၚ်အခြာကၠေၚ်စက်ကဵု ကၠေၚ်ၜၚ်ကျာ ကတဵုဒှ်မံၚ်ကီုလေဝ် ဒပ်ပၞာန်ဂှ်တှ်ေ စကာၜၚ်ကျာ ဗတိုက်တံတုဲ အပ္ဍဲတိဍာ် ဂကောံပၠန်ဂတးထိၚ်ချုက်လဝ်တံဂှ် ဆက်တုဲ ကြဳဗုမ်ဗတိုက်မံၚ်ရောၚ်။
အပ္ဍဲကာလသီလဝ်အဝဵု ၅ သၞာံဏံ ဒပ်ပၞာန်ဝွံ နူပရေၚ်ဗတိုက်ပၞာန်တိုန်စှ်ေ ကေုာံ စွံပွန်ကဵုဒၞာဲညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ နကဵုပၞာန်ကျာ ဒးကလေၚ်ပ္လန်ဗတိုက်ကၠုၚ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်သၟးဟွံက သီုကဵုဇြဟတ်ဒပ် ဆောံလေၚ်အာလဝ်တံဂှ်လေဝ် နကဵုသၞောဝ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်ဂှ် ကလေၚ်ဗပေၚ်ဇြဟတ်မာန်ကၠုၚ် မဒှ်ရ။
နကဵုဒပ်ပၞာန် ဒးဆောံလေၚ်ထောံလဝ် တိဍာ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် အကြာ အကာဲအရာဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ဟွံညိၚ်ဝပ်မံၚ်ဂှ်ကီုလေဝ် ပေါဲရုဲမာဲသ္ကုတ်ကဵု သ္ကုတ် ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဂှ် စကာစက်စုတ်မာဲ အဳလက်ထရဝ်နေတ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်မာန်ကၠုၚ်ဂှ် ခြာဟွံလံမ္ဂး သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳမွဲလေဝ် မၞုံမံၚ်ရ။
ဣဏအ်ဂှ်တှ်ေ ဟိုတ်နူပရေၚ်ထံက်ပၚ် နူကဵုအလဵုအသဳကြုက်ဟေၚ် အရာဒြဟတ်ခိုဟ် ဒြဟတ်ဍိုန်လျ လပါ်ဒပ်ပၞာန်တံဂှ် ဂွံအခိၚ်ပလေဝ်ပလေတ်တုဲ လပါ်ဒပ်ပၞာန်လေဝ် ယီုသာကၠုၚ်သၟးဟွံက သီုကဵုဂွံကၠုၚ်ဂၠံၚ် ပၞော်တိတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကီုရောၚ်ဂှ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ပၞာန်တံ ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
အတိုၚ်တၚ်နၚ် Justice for Myanmar ဟီုလဝ်မ္ဂး သီုကဵုကြုက်၊ ရတ်ယှာကေုာံ ဍုၚ်ဗာလာရုဒ်တံ ထံက်ပၚ်ကဵုမံၚ်အရီုအဗၚ် အတိုၚ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာနွံပၟိက် ၜၚ်ကျာဗတိုက်ကီု၊ ကပေါတ်လွဟ်ပၞာန်ကေုာံ နဲကဲပညာတံ မဒှ်ရ။
နူကဵုအကာဲအရာ ဒေါမ်စှ်ေအာလဝ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ကလေၚ်ယာတိုန်က္ဍိုပ်ဂွံမာန်ကၠုၚ် အဓိကဂှ်တှ်ေ ဟိုတ်နူဇြဟတ်သြန် ဇြဟတ်နဲကဲပညာကြုက်ကေုာံ သၞောဝ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်တံရောၚ် အကြာပ်ဇၞော်ဇေယျ ညးကၠောန်လဝ် CDM နူဒပ်ပၞာန်ကျာ ဟီုရ။
”အဓိကတှ်ေ ယဝ်ရ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မွဲဓဝ်တှ်ေ (နူကဵုဒေါမ်စှ်ေအာ) ဂှ် ကလေၚ်ဒက်ပ္တန်ဟွံမာန်ပုဟ်။ ရတ်ယှာ ကဵု ကြုက်၊ အဓိကတှ်ေ ကြုက်ရ။ သီုဇြဟတ်သြန်၊ ဇြဟတ်နဲကဲပညာ သီုဖအိုတ်တံဂှ် ညံၚ်ဒပ်ပၞာန်ဟွံဂွံဒေါမ်စှ်ေအာဂှ် ကြုက်တံ ထံက်ထ္ၜဗပေၚ်ကဵုလဝ်တုဲ ပ္ဍဲအကာဲအရာဗီုဏအ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ကလေၚ်ယာတိုန်က္ဍိုပ် မာန်ကၠုၚ်လၟေၚ်ၚ်တုဲတှ်ေ အကာဲအရာဗီုလၟုဟ်ဏံ ကလေၚ်ဂွံဒြဟတ်ခိုဟ်သာကၠုၚ်။ လပါ်ဍေံတံဂှ် ကလေၚ်စိုပ်ကၠုၚ်အကာဲအရာမွဲရ။ အဓိကတှ်ေ ပရေၚ်ကြုက်တံထံက်ထ္ၜကဵုလဝ် ကေုာံ သၞောဝ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်တံရောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။ နကဵုတင်ထ္ၜးဟိုတ် စရၚ်မာဲဗၠေတ်ဗၠေၚ်ယောၚ်ယာတုဲ ဒပ်ပၞာန် သီကေတ်လဝ်အဝဵုဍုၚ် ဒက်ပ္တန်လဝ်ကံၚ်သဳပၞာန် ကေုာံ ကဝ်မယှေန်ပၞာန် နဒဒှ် အလဵုအသဳပြံၚ်လှာဲဗီုပြၚ်မွဲတုဲ သြန်စရိတ်ပၞာန် ၜိုတ်အိုတ်တံဂှ် နူကဵုဘဏ္ဍာကၟိန်ဍုၚ် အတိုၚ်နွံပၟိက် ပ္တိတ်သုၚ်စောဲမာန်မံၚ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဟိုတ်ပရူပရာမွဲရောၚ်။
ယဝ်ရကလေၚ်ရံၚ် ကာလသီလဝ်အဝဵု ၅ သၞာံဂှ်မ္ဂး ညးဍုၚ်ကွာန် လွဟ်ဟၟဲတံ ပ္ဍဲကာလစကၠောန်လဝ် ပရေၚ်ထ္ၜးဆန္ဒ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ် စကာမကမ်ဇေတ်တ်တုဲ ပန်သၠိပ်၊ ရပ်စပ်လဝ်တံဂှ် ဒးဂဗဆဵုကၠုၚ်ကဵု ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် မဒှ်ရ။
ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက်ရပ်လွဟ် ပၠန်ဂတးတမ်က္ညၚ်ဏံမ္ဂး ညးနွံပၟိက်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ကေုာံ မၞိဟ်ဟွံဒုၚ်တဲ သၠေတ်တၠအဝဵုပၞာန်တံသၟးဟွံက၊ သီုကဵု ဂကောံကောန်ဍုၚ်အရၚ်ရပ်ကၠုၚ်လွဟ် သၞာံဗွဝ်စၞော်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံလေဝ် ပါလုပ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။
ဗွဲတၟေၚ် ပရေၚ်လဝေၚ်ပၞာန် ၁၀၂၇ ဂကောံမဟာမိတ် ကောန်ဒေံပိဂကောံတံဂှ် ကၠောန်ဗ္ဒျ်လဝ်ကဵုလဝ် ဝၚ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဂွံပြံၚ်လှာဲအာ ညံၚ်ပၠန်ဂတးတမ်က္ညၚ် အသိၚ်ဂွံသၠုၚ်သ္ကာတ်တိုန်အာမွဲဒမြိပ်ဓဝ်တုဲ နူကဵုဗ္ဒိုပ်နွံမံၚ်မုက်ပၞာန်တံသၟးဟွံက သီုကဵုဌာန်ဂအုပ်ပၞာန်ရး ၂ ဒၞာဲ ဒးဆောံလေၚ်ထောံလဝ်ရောၚ်။
ဆဂး ဟိုတ်နူပရေၚ်လဝေၚ်ပၞာန်ဏံဂှ် တက်က္ဍိုပ်လိက် နကဵုတင်ထ္ၜးဟိုတ် ပရေၚ်ဂီုကၠီုညိၚ်ဝပ်ဒေသပယျဵုတုဲ အကြာဂကောံမဟာမိတ်ကောန်ဒေံပိဂကောံကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ဍုၚ်ဇြဟတ်ဇၞော်ဂၠးကဝ် အလဵုအသဳကြုက် နဒဒှ်ညးလုပ်ပ္ညဳပ္ညပ်အကြာ သ္ပဒေင်တုဲ စလုပ်ကၠုၚ်ရ။
ကြဴနူဂှ်တှ်ေ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဝွံ စပ္တံနူတမ်သၞာံ ၂၀၂၄ တေံတုဲ ပြံၚ်သၠာဲစကာကၠုၚ် နဲကဲပညာအဆံၚ်သၠုၚ်ကေုာံ ပရေၚ်ဝေၚ်ပၞာန်ကျာ ဗီုပြၚ်ဇြဟတ်ခိုဟ်ဟ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဂကောံပၠန်ဂတးချဳဒရာၚ်မံၚ် တိဍာ်ဒၞာဲထိၚ်ချုက်လဝ်တံဂှ် ကြဳဗုမ်ဗတိုက်ကၠုၚ်လဝ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် စကာသၞောဝ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်တုဲ နကဵုနဲကဲနာနာ ပကောံကေတ်သၟတ်ဗၠာဲဍောတ်တ်တံ ဗီုပြၚ်ကောန်ပၞာန်တၟိတုဲ ဂွံကၠုၚ်ဇြဟတ်လၟိန်ကဵုဠက်တုဲ သွက်ဂွံကလေၚ်သီကေတ်တိဍာ် ဒးဆောံလေၚ်လဝ်တံဂှ် ကလေၚ်ထပက်ပၞာန် လုပ်ဗတိုက်မာန်ကၠုၚ် မဒှ်ရ။
ပ္ဍဲဒေသသၠုၚ်ကျာ ပ္ဍဲတွဵုရးမန်၊ တွဵုရးကရေၚ် သီုကဵုရးတနၚ်သဳဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲတိဍာ်ဂကောံပၠန်ဂတးတံ ဇြဟတ်ချဳဒရာၚ်ခိုဟ်မံၚ်တံဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ထပက်ကရောၚ်ပၞာန် အဃောဝေၚ်မံၚ်ပၞာန်ရောၚ်။
ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ်မ္ဂး လပါ်ဂကောံပၠန်ဂတးတံ သီုကဵုပရေၚ်ပၞာန်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ထေက်ကဵုဒးပံၚ်တောဲချိက်ကၠောန်အာ နကဵုဗီုပြၚ် ဗျူဟာစှ်ေစှ်ေရောၚ် သ္ကိုပ်ဌာနပရေၚ်စဵုဒၞာ ကံၚ်သဳဖိတ်ဒရေဝ်ဍုၚ်မန် နာဲတလနာဲ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
”ပ္ဍဲဇၟာပ်ပ်ဒေသဂှ် အတိုၚ်ဂကောံယူနေတ် တွဵုရး၊ ရးညးကဵုညး ပကောံတုဲ နူဂှ်မွဲအဆံၚ် ဒပ်ရပ်လွဟ်တံ သွက်ဂွံထမံက်အာရုပ်ရဴ ပရေၚ်ပၞာန်မာန် ပရေၚ်ပံၚ်တောဲကၠောန်အာမွဲစွံဂှ် ပိုဲတံနွံမံၚ်ပၟိက်။ ဗီုဏံဟွံသေၚ် ပိုဲတံယဝ်ရဗတိုက်မံၚ် ဗီုညးကဵုညး ဗတိုက်အာဗီုညးကဵုညးမ္ဂး သွက်ဂွံဗတိုက်သရိုဟ်ဖအိုတ်ထောံ ဂကောံပၞာန်ဏအ်ဂှ် ဝါတ်ရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံပၠန်ဂတးပိုဲတံသီုဖအိုတ် ဗီုပြၚ်သၞောတ်စှ်ေစှ်ေ ယဝ်ရပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ်အာမွဲစွံမာန်မှလေဝ် ပိုဲတံကြပ်ကၠုၚ်ကဵု ပေါဲအံၚ်ဇၞးပြဟ်ပြဟ်မာန်ရောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
လၟုဟ်မ္ဂး ပ္ဍဲကာလသီလဝ်အဝဵု ၅ သၞာံဏံ တိဍာ်ဂကောံပၠန်ဂတးသီကေတ်လဝ်တံဂှ် ဟိုတ်နူပရေၚ်ဇြဟတ်ဟရိုဟ် အလဵုအသဳကြုက်ကီု နကဵုပရေၚ်ပၞာန်ကီု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာကလေၚ်ထိၚ်ချုက်ကၠုၚ်လဝ် သိုက်က်ရ။
ဗွဲတၟေၚ် နကဵုနဲဟွံဒးဖံက်လွဟ်မွဲသာ် ကလေၚ်သီကေတ်ဂွံလဝ် ဍုၚ်ဠာယှိုဝ် ဒေသသေံဇၞော်သၟဝ်ကျာကီု ဂၠံၚ်ဍာန်ဗၞိက် ဒေသပယျဵု ကြုက်-ဗၟာ ကိစ္စဇၞော်တံဂှ်လေဝ် နူတဲဒပ် TNLA, MNDAA တံ ထိၚ်ချုက်လဝ်ဂှ် ကလေၚ်သီကေတ်မာန်လဝ်ရောၚ်။
တုဲပၠန် ဍုၚ်ဒးဆောံလေၚ်ကၠုၚ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံလောန်ကၠုၚ်တေံဂှ် ကၠာဟွံစိုပ် ပေါဲရုဲမာဲ ကလေၚ်သီကေတ်ဖအိုတ်ရောၚ် ကြဴဇာလဝ်တုဲ စပ္တံနူ ဂိတုဂျူလာၚ်မံက် သၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် ပတဝ်လဝ်ကဵု ဒေသကိစ္စဇၞော်တံတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ စကာဇြဟတ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ထပက်ကၠုၚ်ပၞာန်ဗလးတိတံရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ သီုကဵုဒေသသေံဇၞော်သၟဝ်ကျာ၊ ကရေၚ်ဍာဲ၊ သဂိုၚ်၊ မဂွေ ကဵု မာန္တလေဝ် တိဍာ်လ္ၚဵု ဒၞာဲဆောံလေၚ်လဝ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတံ ကလေၚ်သီကေတ်မာန်လဝ်တုဲ လပါ်ဂကောံပၠန်ဂတးတံဂှ်တှ်ေ တိဍာ်ဒၞာဲထိၚ်ချုက်လဝ်တံဂှ် ဒးဗလးကၠုၚ်တဲ မွဲဒၞာဲတုဲမွဲဒၞာဲ မဒှ်ရ။
အတိုၚ်တၚ်နၚ် BNI – Myanmar Peace Monitor မ္ဂး ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတံ ကလေၚ်သီကေတ်လဝ် ဍုၚ်ကဝ်လေန်၊ ဗြဝတဳ၊ ဠာယှိုဝ်၊ သဳဇြိုၚ်၊ မိုဝ်ဗြဲ၊ တပိက်ကျေန်၊ နံၚ်ချို၊ ကျံက်မေဝ်၊ တဳပဝ်၊ မိုဝ်မိက်၊ မိုဝ်ကုက်၊ သေတ်ကူ၊ ဗာန်မံက်ကေုာံ ဍုၚ်တကံၚ်တံမာန်တုဲ လပါ်ဂကောံပၠန်ဂတးတံဂှ်တှ်ေ သှ်ေမံၚ်ဍုၚ် ၉၀ ဓဝ် ထိၚ်ချုက်လဝ်မာန်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် ပ္ဍဲအခိၚ်ကၠောန်မံၚ်ကောံဓရီုစၠတ်ဓဝ် နူကဵုပေါဲရုဲမာဲဂှ်တှ်ေ ရဲ PDF ကေုာံ ကောန်ဒပ်ဂကောံရပ်လွဟ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ် လၟိဟ်ကဵုကၠံတံ လုပ်ဖျေံမံၚ်လွဟ်ရောၚ် တြးမံၚ်ဝါဒနွံရ။
အပ္ဍဲတ္ၚဲဒပ်ပၞာန်ဏံ သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်စိုတ်ဓါတ်ကောန်ပၞာန်တံကီု ပ္ဍဲအခိၚ်ပြံၚ်လှာဲ သၠာဲၐးမံၚ်ခၞော်ဂှ်တှ်ေ ကၠောန်မံၚ်ပရေၚ်လဝေၚ်ပၞာန် စိုတ်ဓါတ်ရောၚ် ညးအုပ်ကာ ကံၚ်သဳမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗၟာဗၠးၜး ဥူတိုဝ်ဇဝ်လာတ် ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“လၟုဟ်ဏံ စိုတ်ဓါတ် ကောန်ပၞာန်ယိုက်မံၚ်ဝန်တံ ဂွံသၠုၚ်တိုန်အာဂှ် ဍေံတံဇၞးမံၚ်ပၞာန်ဏောၚ်။ လၟုဟ် ယှုက်ထုဲမံၚ်ကဵု ကဏ္ဍပရေၚ်အပြံၚ်လှာဲတံ ကမၠောန်ယှုက်မံၚ်အိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်လှာဲမံၚ်ခၞော် နကဵုပေါဲရုဲမာဲအလီဂှ်တှ်ေ ကဏ္ဍစုၚ်င် ဍေံတံပလေဝ်စလဝ် သၞောတ်စှ်ေစှ်ေရ။ သံၚ်ဗြံၚ်ထုဲထံၚ် ဒှ်အရဝ်ဂရိုၚ်ညးဂမၠိုၚ်တံ။ ဆဂး ညးတၞဟ်ဗီုလဵုထေၚ်ၚ်မံၚ် ပ္ဍဲစိုတ်ကောန်ပၞာန်တံဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံဇၞးမံၚ်မာန်မံၚ်ဏောၚ်၊ မၞိဟ်ဗတိုက်မံၚ်ကဵုပိုဲတံဂှ် လုပ်ဖျေံမံၚ်လွဟ် နကဵုဂအုံကလောအ်။ အကာဲအရာဗီုဏအ်ဂှ် ဒှ်ပရေၚ်ဝေၚ်ပၞာန်စိုတ်ဓါတ် ထ္ၜးရုပ် (Projected) မွဲရဏောၚ် အဲမိက်ဂွံဟီု” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၉ လောန်ကၠုၚ်ဏအ် နူရးမာန္တလေဝ် ရဲ PDF, TNLA ကေုာံ AA မပါလုပ် ဂကောံရပ်လွဟ် ၅၀၀ တၠပြၚ်တံဂှ် သီုကဵုလွဟ် ကပေါတ်ပၞာန်တံ လုပ်ဖျေံလွဟ်တုဲ ပ္ဍဲဌာန်ဂအုပ်ပၞာန်ရးအဒေါဝ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် ပေါဲဒုၚ်တၠုၚ်လဝ်ရောၚ် ပ္ဍဲလိက်ပရိုၚ်အလဵုအသဳတံ ထမံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
အပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၂၄ ဂှ်လေဝ် သီု PDF, DPLA, KNDF ကဵု PNLO ဂကောံရပ်လွဟ် ၂၇ တၠတံဂှ် သီုကဵုလွဟ်ကပေါတ်ပၞာန် လုပ်ကၠုၚ်ဗွိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေတုဲ နူကဵုညးတာလျိုၚ် ဌာန်ဂအုပ်ပၞာန်ရးဗၟံက်တံ ဖျေံလဝ်ကဵုလာပ်သြန်တံရောၚ် ကဝ်မယှေန်ပၞာန် တြးလဝ်ဝါဒရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – SAC