နေပျဳဒဝ်၊ မာတ် ၃၁
ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှိုၚ် ယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်က္ဍိုက်ပ်ဒပ်ပၞာန် ပွိုၚ် ၁၅ သၞာံဂှ် အခိၚ်လၟုဟ်ဝွံ ထောံကၠေံအဆံၚ်တာလျိုၚ်ဂဥုပ်ဒပ်တုဲ အတိုၚ်လ္ပအ်ညး သွက်ဂွံထမံက်အာရုပ်ရဴ သမ္မတကၟိန်ဍုၚ်ဂှ် ဂါံမံၚ်ဇိုၚ်ဣရ။
ပ္ဍဲကောံဓရီုစၠတ်ဓဝ်ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ စၠတ်ဓဝ်ကောန်ဂကူ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲနေပျဳဒဝ် ဂိတုမာတ် ၃၀ ဂှ် ပၠုပ်ဂလာန်ပတိုန်လဝ်စရၚ်ယၟု အလံၚ်ဒုသမ္မတ ၜါၜါတၠဂှ်ကီု သီုကဵုအဆံၚ်တာလျိုၚ် ဂဥုပ်ဒပ်ဂှ်လေဝ် ပြံၚ်သၠာဲခါန်ကၞက်ကဵုဏာ သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူ ရောၚ်ဂှ် နူကဵုကဝ်မယှေန်ပၞာန် လလောၚ်တြးပရိုၚ်ရ။
သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူ ဏံဂှ်တှ်ေ အတိုၚ်ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှိုၚ် ဖျေံလဝ်တံဂှ် ဆက်ဒဂေတ်ဗက်အာတုဲ ညံၚ်ဂွံဒှ် ဒပ်ပၞာန် မၞုံကဵုဇြဟတ်ဗတိုက်ကေုာံ ကွတ်ဗတိုက်ဗွဲဓမ္မတာမာန်ဂှ် ဂစာန်အာရောၚ် အပ္ဍဲအခန်ကၞာ ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲ ဒုၚ်တဲပြံၚ်သၠာဲ တာလျိုၚ်ဂဥုပ်ဒပ်ဂှ် ဟီုဂးလဝ်ရ။
တုဲပၠန် မွဲကရောံကဵုအလဵုအသဳပၠတရဴ သွက်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ဍုၚ် ကေုာံ လၟေၚ်တရဴဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ညံၚ်ဂွံဆက်ကွာ်ဂါံအာမာန် ယိုက်ဂၠေၚ်အာတာလျိုၚ်တုဲ ပ္ဍဲအရာဒက်ပ္တန်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် အပ္ဍဲဍုၚ်အလဵုအသဳတံဂှ်လေဝ် ပံၚ်တောဲအာပေၚ်ပေၚ်ရောၚ် သ္ဂးရ။
ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူ မၞုံအာယုက် ၆၀ သၞာံ ဒှ်အာဂဥုပ်ဒပ်ဝွံ ဒှ်ညးမတိတ်ကၠုၚ် နူဘာတန်ဗတောန်ကွတ်ပၞာန် OTS လၟေၚ် ၇၇ တုဲ အပ္ဍဲဂိတုမာတ်ဏံဟေၚ် ဒးဒုၚ်ပတိုန်လဝ်အဆံၚ်တာလျိုၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်က္ဍိုက်ပ်ဒပ်ပၞာန် (ဂဥုပ်တိုက်) မဒှ်ရ။
တုဲပၠန် အခိၚ်သီအဝဵု ၂၀၂၁ တေံ ပ္ဍဲအကာဲအရာလုပ်ရပ်ဏာ ညးကဵုကသပ်ဍုၚ် ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳဂှ် နဒဒှ် ညးတာလျိုၚ် ဂဥုပ်ဒပ်ပရေၚ်ဂီုကၠီု စရဖ မွဲတၠ ပၠတရဴကၠုၚ်လဝ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ်ကတောဝ်မတ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ရောၚ် ဒးဒုၚ်ပတိုန်စလဝ်ရ။
အပ္ဍဲအကာဲအရာဏံမ္ဂး နကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂှ် ဒၞာဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကၞောတ်အထောတ် တိုန်ကေတ်ဂွံ အဝဵုမာန်အာတုဲ နူကဵုကောန်ကွး ဇကုအရၚ်ဏံ သွက်ဂွံထိၚ်ဒဝ်အာဒပ်ပၞာန် မွဲကဆံၚ်ဂှ် စိုပ်ကၠုၚ်အကာဲအရာဏံမာန်ရောၚ် သာ်ဝွံ နူကဵုဗွိုၚ်ဂကောံဒပ် CDM တံ သ္ၚဳဂၠိပ်မံၚ်အိုတ်ရ။
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂှ် သီုကဵုယိုက်ဂၠေၚ်အာ တာလျိုၚ်သမ္မတကီု ညံၚ်ဂွံဆက်ထိၚ်လဝ်သြဇာ လ္တူဒပ်ပၞာန် နကဵုသၞောတ်ထ္ၜတ်မွဲမွဲသာ်ဂှ် ပြေၚ်ဇန်လဝ်နွံမာန်ရောၚ် ညးတာလျိုၚ်သုတေသန သွာၚ်ပၞာန် နူကဵုဂကောံလ္ၚတ်ပရေၚ်ပၞာန်ကေုာံ ပရေၚ်ဂီုကၠီုဗၟာ MDSI ကိုနံၚ်ယော ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုင်မ် ရ။
“ကြဴနူညးယိုက်ဂၠေၚ်တာလျိုၚ်သမ္မတတုဲလေဝ် သွက်ဂွံဆက်ထိၚ်အာအဝဵုသြဇာလ္တူဒပ်ပၞာန် စဵုကဵုအဆံၚ်မွဲမွဲဂှ် ပြေၚ်ဇန်လဝ်နွံမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အတိုၚ်လၟုဟ်ပိုဲတံဂွံတီမံၚ်ဂှ်တှ်ေ ပ္ဍဲကံၚ်သဳ ကကန ဂှ်လေဝ် အပိုၚ်အခြာ အာယုက် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်က္ဍိုက်ပ်ဒပ်ပၞာန် (တိုက်) ဂှ်လေဝ် ပဠေတ်ပဠေဝ်လဝ် စဵုကဵု ၆၅ သၞာံရောၚ် ဂွံတီကေတ် လဝ်ရ။ လ္ပာ်မွဲပၠန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကံၚ်သဳကဵုကသပ်တေၚ်ဗၚ်ကၟိန်ဍုၚ်နွံပၠန်။ နူကဵုကံၚ်သဳဏံမွဲကဆံၚ် အကြာအလဵုအသဳကဵု ဒပ်ပၞာန်ဂှ် တၠုၚ်လအာ သွက်ဂွံဆက်စၠောံ ထိၚ်ဒဝ်အာအဝဵုတံဂှ်လေဝ် ပဠေတ်ပဠေဝ် ကၠုၚ်မာန်ရောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူ ဒှ်ကၠုၚ်လဝ်ဂဥုပ်ဒပ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလ အပြံၚ်အသၠာဲဏံမ္ဂး အရာသွက်ဂွံအုပ်ဓုပ်စဳရေၚ်အာ သွာၚ်ဒပ်ကေုာံ အရာဆက်စၠောံကၠောန်အာ ကရောံအလဵုအသဳတၟိတံဂှ် သွက်ဂွံကၠောန်အာနွံမာန်တုဲ နဲကဲဗျူဟာပၞာန်တံဂှ်တှ်ေ ဒုဂဥုပ်ဒပ် ကေုာံ သ္ကိုပ်ပ္ညဳပ္ညပ်ကောပ်ကာဲတၟိတံဟေၚ် ဆက်တုဲပၠတရဴအာရောၚ် ညးဆက်ဟီုရ။
သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ကျဝ်သွာလေန် ညးဒးဒုၚ်ခါန်ကၞက် ဒုဂဥုပ်ဒပ်ဂှ်လေဝ် နူကိုပ်ကၠာတေံ ဒယှ်တှ်မံၚ်သွက်ဂွံဒှ်ဂဥုပ်ဒပ်ကီု ညးဝွံ တိတ်ကၠုၚ် နူဘာတက္ကသိုလ်ပၞာန် DSA လၟေၚ် ၃၅ တုဲ ယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ်လဝ်တာလျိုၚ် သ္ကိုပ်ပ္ညဳပ္ညပ်ကောပ်ကာဲ (တိုက်၊ ဍာ်၊ ကျာ) ရောၚ်။
ဒုသ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ကိုကိုဥူ ဂှ်လေဝ် ဒးဒုၚ်ခါန်ကၞက် နဒဒှ် သ္ကိုပ်ပ္ညဳပ္ညပ် ကောပ်ကာဲ (တိုက်၊ ဍာ်၊ ကျာ) တုဲ ညးတိတ်နူဘာတက္ကသိုလ်ပၞာန် DSA လၟေၚ် ၃၈ ကေုာံ ယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ် သ္ကိုပ်ဒပ် လဝေၚ်ပၞာန်တၟေၚ် စၟတ် ၅ မဒှ်ရ။
လ္တူက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ဟိုတ်နူဖျေံလဝ်ဒၞာဲကု ညးထပက်စးကဵုၐုန်ဟွံမာန်တံဒှ်တုဲ ဂကောံဒပ်ပၞာန်တံဝွံ သမ္မတကေုာံ စၠတ်ဓဝ် သီုကဵု ကံၚ်သဳကဵုကသပ်တေၚ်ဗၚ်တံ ညံၚ်ဂွံဂွံလဝ်ဒၞာဲမာန်ဂှ် ပြေၚ်ရေၚ်ဖန်ဇန်ကၠုၚ်လဝ်နွံရောၚ် နူကဵုဂကောံဒပ် CDM တံ သ္ၚဳဂၠိပ်မံၚ်အိုတ်ရောၚ်။ အပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳမံက်တေံ နူကဵုကံၚ်သဳပရေၚ်ဂီုကၠီုစဵုဒၞာကောန်ဂကူဂှ် ခၞံပတိတ်လဝ်ဥပဒေ ကံၚ်သဳကဵုကသပ်တေၚ်ဗၚ် တုဲ ညးတိုန်ဒှ်သမ္မတဂှ် ဒးဒက်ပ္တန်အာ သွက်ဂကောံကံၚ်သဳတံဏံ ရောၚ်။
တာလျိုၚ်ကမၠောန် ကံၚ်သဳကဵုကသပ်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲအရာပရေၚ်ဂီုကၠီု၊ ပရေၚ်အုပ်လဒမ်သၞောဝ်ဓဝ်ဥပဒေ၊ ပရေၚ်ဆက်ဆောံဂၠးကဝ်၊ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ကေုာံ စပ်ကဵုအရာချူခၞံပတိတ်ဥပဒေတံဂှ် သွက်ဂွံကဵုကသပ် ပ္ညဳပ္ညပ်အာနွံတုဲ သီုကဵုအလဵုအသဳကေုာံစၠတ်ဓဝ်တံဂှ် ထိၚ်ကြာပ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ် ညးလ္ၚတ်တံ ထံက်ထ္ၜးလဝ်အိုတ်ရ။
အခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး ညးဇၞူကမၠောန်တိတ်အာ နူတာလျိုၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှိုၚ်ဝွံ ဟိုတ်နူပၟိက်ဆန္ဒ မိက်ဂွံဒှ်သမ္မတနွံဂှ်ရ ကြဴနူ သီကေတ်လဝ်အဝဵုဍုၚ် ၅ သၞာံတေံတုဲ ပ္ဍဲစၠတ်ဓဝ် ညးဍုၚ်ကွာန်ဂှ် နူကဵုဗော်ပျဳခိုင်ဖျိုဝ် ပၠုပ်ဂလာန်ပတိုန်လဝ်စရၚ်ယၟု နဒဒှ်အလံၚ်ဒုသမ္မတရ။
နူကဵုဗော်တစည ပရေၚ်ဆက်ဆောံခိုဟ်လဝ်ကဵုဒပ်ပၞာန် အခိၚ်ဗွဲမလံလ မၞိဟ်တီညာတ်ဂၠိုၚ် ညးစၞးစၠတ်ဓဝ် ဒံက်တာကျဝ်သွိုယ် ဂှ်လေဝ် ပၠုပ်ပတိုန်လဝ်ဂလာန် နဒဒှ်အလံၚ် ဒုသမ္မတကီုရောၚ်။
အပ္ဍဲစၠတ်ဓဝ်ကောန်ဂကူဂှ်တှ်ေ နူဗော်ပျဳခိုင်ဖျိုဝ် ဥက္ကဌတွဵုရးကရေၚ် ဒဝ်နာန်နဳနဳဧ ကေုာံ ဥက္ကဌဗော်ညးဍုၚ်ကွာန် တွဵုရးကချေၚ် သီုကဵုဒှ်လဝ် ဒုဥက္ကဌတြေံ ဂကောံဗၠးၜးကချေၚ် KIO ဒံက်တာ မနာန်တူဝ်ဂျာ တံဂှ် ပတိုန်လဝ်စရၚ်ယၟု အလံၚ်ဒုသမ္မတကီုရ။
အပ္ဍဲဂကောံအာက္ဍိုပ် ညးစၞးစၠတ်ဓဝ်ကောန်ပၞာန်တံဂှ် ယြဴပူဂဵုလဵု ပတိုန်လဝ်စရၚ်ယၟု အလံၚ်ဒုသမ္မတနွံရောဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် ဟွံဂွံတီဏီပုဟ်။
အတိုၚ်ပရိုၚ်ပြးဇးမံၚ် အပ္ဍဲဇာဖိုၚ်မှာဇန်ကေုာံ အတိုၚ်ညးလ္ၚတ်တံ ဟီုဂးမံၚ်ဂှ်တှ်ေ ဒုဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် သဵုဝေန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော်ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ဥူညိုသဝ်တံ ဒှ်မာန်ရောၚ် ဟီုဂးမံၚ်အိုတ်ရောၚ်။
လပါ်သွာၚ်ကောန်ဍုၚ်ကွာန်ကီု သီုသွာၚ်ဒပ်ပၞာန်တံ နကဵုအလဵုဇကု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ဖျေံစွံကဵုကၠုၚ်လဝ်ဒၞာဲကု ရဲညးပတေဟ်လဝ်တုဲမံၚ်ရဒှ်တုဲ လပါ်ပရေၚ်ပၞာန်ကီု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကီု အဝဵုတံဆက်နွံအာမံၚ် ပ္ဍဲတဲညးဖအိုတ်ရောၚ် ဗိုလ်ဇၞော် CDM ဇြေန်ယဝ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“အကာဲအရာ ဒၞာဲသမ္မတစီနဳယျာဂှ် အလဵုဇကုမေန်အံၚ်လှိုၚ်လေဝ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံ ဟွံသၠုၚ်တိုန်အာ နူကဵုတိၚ်သိၚ်ဏီပုဟ်၊ ဟိုတ်နူညးတေံ ဖျေံလဝ်ဒၞာဲကုရဲပတေဟ်ညးတေံ သီုသွာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သီုသွာၚ်ဒပ်ပၞာန်တုဲတုဲမံၚ်ရတုဲ နကဵုမေန်အံၚ်လှိုၚ်ဂှ် သီုပရေၚ်ပၞာန် သီုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အဝဵုတံ ဆက်နွံမံၚ် ပ္ဍဲတဲညးတေံဖအိုတ်ရ။ လၟုဟ်ဟီုမ္ဂး ဂဥုပ်ဒပ်လၟုဟ်ဂှ် ဂဥုပ်ဒပ်ကောန်ရုပ်ရ။ သွက်သွာၚ်ဒပ်ပၞာန်တံဂှ်တှ်ေ အခေါၚ်ကဵုသ္ဂုတ်သွာတ် ဗၠးဗၠးၜးၜး နွံမာန်ရောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေသ္ဇိုၚ်မ္ဂး သွက်ဂွံရုဲစှ်ပတိုန်သမ္မတဂှ် နူကဵုဂကောံအာက္ဍိုပ် စၠတ်ဓဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်၊ စၠတ်ဓဝ်ကောန်ဂကူ ကေုာံ ဂကောံက္ဍိုပ်ညးစၞးစၠတ်ဓဝ်ကောန်ပၞာန် ပိဂကောံတံ ဒးရုဲစှ်ပတိုန်စရၚ်ယၟု အလံၚ်ဒုသမ္မတ မွဲမွဲတၠတုဲ ဒးပတိုန်ထ္ၜးကု နာယက စၠတ်ဓဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ရောၚ်။
နူဂှ်မွဲကဆံၚ် အပ္ဍဲစၠတ်ဓဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂှ် တန်တဴကဵုသၞောတ်မာဲပၞုက် အတိုၚ်လၟိဟ်မာဲကလိဂွံဂှ်ဟေၚ် ဒးရုဲစှ်ပတိုန်အာ သမ္မတ၊ ဒုသမ္မတ ၁ ကေုာံ ၂ တံရ၊ သွက်သ္ဂောံဂွံဒှ်သမ္မတမ္ဂး နူကဵုလၟိဟ်ညးစၞးစၠတ်ဓဝ် သီုဖအိုတ်တံ ဒးဂွံလၟိဟ်မမာဲကဝက်ပြၚ် ၂၉၄ မာဲဂှ် ဒးကလိဂွံလဝ် ရောၚ်။
ပြဟ်ဟ်ဏံ ပ္ဍဲစၠတ်ဓဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်ကေုာံ စၠတ်ဓဝ်ကောန်ဂကူတံဂှ် ပတိုန်ကဵုလဝ်စရၚ် ကုအလံၚ်ဒုသမ္မတ ၜါၜါတၠနွံတုဲ နူကဵုဂကောံ က္ဍိုပ်စၠတ်ဓဝ်တံ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂတဏံမ္ဂး သွက်ဂွံတိုန်ဒှ်အာ အလံၚ်ဒုသမ္မတ မွဲမွဲတၠဂှ် ဒးပါ်မာဲရုဲစှ်အာရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နူကဵုဗော်ပျဳခိုင်ဖျိုဝ် ပတိုန်ကဵုလဝ်စရၚ်ယၟု အလံၚ်ဒုသမ္မတ ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှိုၚ် ညးဇၞူနူကမၠောန်ဒပ်ပၞာန် ကေုာံ ဒဝ်နာန်နဳနဳဧ တံဂှ် အတိုၚ်မာဲညးစၞးစၠတ်ဓဝ်တံ ပါ်အာဂှ်တှ်ေ သွက်ဂွံဇၞးမာဲပိုတ်တ် အကာဲအရာနွံမံၚ် မဒှ်ရ။
အတိုၚ်ညးဂမၠိုၚ်ထေၚ်ခယျမံၚ် ယဝ်ရ ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှိုၚ် ဒှ်အာသမ္မတမ္ဂး ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေဒက်ပ္တန်ဍုၚ် ၂၀၀၈ ကၠောန်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲဂှ် ပြံၚ်သၠာဲနူအဆံၚ်တာလျိုၚ် ဂဥုပ်ဒပ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်သမ္မတဂှ် ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ကၠာအိုတ်မွဲ မဒှ်ကီုရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုင်မ်
Photo – MOI