နေပျဳဒဝ်၊ မေ ၈။
နူကဵုပေါဲရုဲမာဲ ဒပ်ပၞာန်ကၠောန်လဝ်ဂှ် ၜိုန်ရထ္ၜးမံၚ်ဗီုပြၚ် ညံၚ်ရဴ အလဵုအသဳ ဒးဒုၚ်ရုဲစှ်လဝ် နူကဵုညးဍုၚ်ကွာန်ကီုလေဝ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်တြေံ သမ္မတသီအဝဵု ဥူမေန်အံၚ်လှာၚ်ဂှ် ပုၚ်သၟူဟွံအး ဒှ်ဒၟံၚ်ရ။
ပလှ်ပတိတ်ထောံ အလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု ပရေၚ်သီအဝဵု သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ်တုဲ သ္ကိုပ်ပၞာန်ကဆံၚ်သၠုၚ်တံ ပြံၚ်လှာဲ ကယျိုၚ် နူကဵုယူနဳဖံၚ်ပၞာန် ၜိုန်ရၜးကၠုၚ်ဂၠိက်ယာတ်တုဲ ဒပ်ပၞာန် ဒက်ပ္တန်လဝ်အလဵုအသဳကီုလေဝ် နူကဵုအာသဳယာန်ကဵု ဂၠးကဝ်တံ ဟွံသ္ပစၟတ်သမ္တီဏီပုဟ်။
အပ္ဍဲကဵုကောံဓရီု အာသဳယာန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အဆံၚ်သၠုၚ်အိုတ် အလန် (၄၈) ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်သဳပူ နိဂီုဍုၚ်ဖိလေတ်ပိုၚ်ဂှ် သမ္မတ ဥူမေန်အံၚ်လှာၚ် ကေုာံ ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သ္အာၚ် ဥူတေန်မံၚ်သွိုယ် တံ နဒဒှ်ညးစၞးဍုၚ်ဗၟာဂှ် အခေါၚ်တိုန်စိုပ်ဟၟဲတုဲ ဒးဒုၚ်ပါဲတး လဝ်ရောၚ်။
အပ္ဍဲကောံဓရီု ဂကောံအလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ် အလဵုအသဳပၞာန် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် အပ္ဍဲဂိတုမေ ၆ ဥူမေန်အံၚ်လှာၚ် ဟီုလဝ်ဂှ်တှ်ေ ဂကောံအလဵုအသဳညးတံဂှ် အတိုၚ်ပၟိက်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တံ ကဵုလဝ်မာဲဂှ် ဒှ်အလဵုအသဳဒုၚ်ရုဲစှ် နူကဵုညးစၞးတံ ခါန်ကၞက်ကဵုလဝ် ရောၚ် ဟီုရ။
ဆေၚ်စပ်ကဵုပေါဲရုဲမာဲ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်ကဵုမာဲဂှ် ပွမနွံကဵု သၞောတ်စှ်ေစှ်ေ၊ ညးနွံအခေါၚ်ကဵုမာဲတံ ကဝက်ပြၚ်ကၠုၚ်ကဵုလဝ်မာဲ၊ သၟတ်ကေုာံ မၞိဟ်အဝဲအဒေါဝ်တံ ပါလုပ်ဗွဲမဂၠိုၚ်၊ ဗော်လုပ်ပြိုၚ် ကဝက်ပြၚ် ဇၞးလဝ်မာဲ တံဏံဂှ် ညးဟီုပ္ညုၚ်မံၚ်ရ။
တုဲပၠန် ဟၟဲကဵုပရေၚ်လီဠာန်မာဲကဵု စရင်မာဲယောၚ်ယာတံတုဲ ဟိုတ်နူဒှ်ပေါဲရုဲမာဲဗၠးၜး နွံကဵုဓဝ်ဍာံ နွံကဵုသိက္ခာ ကိတ်ညဳကဵု သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတုဲ သီုညးဖအိုတ်ပါလုပ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲ အံၚ်အံၚ်ဇၞးဇၞးမာန်ကၠုၚ်လဝ်ရောၚ် ဥူမေန်အံၚ်လှာၚ် ဟီုရ။
လ္တူတၚ်ဏံမ္ဂး ထ္ၜးကဵု ပရေၚ်ထံက်ဂလာန် ညးဍုၚ်ကွာန်တံ လတူအရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်အလဵုအသဳ ကေုာံ ပေါဲရုဲမာဲရောၚ် သာ်ဝွံ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုပရေၚ်သီအဝဵုတုဲ ထောံလဝ်အဆံၚ်တာလျိုၚ်ဂဥုပ်ပၞာန် ရောၚ် ဟွံဒးလုပ်ပြိုၚ်ပေါဲရုဲမာဲ မၞိဟ်ဒှ်ကၠုၚ်သမ္မတဂှ် ဟီုလဝ်ရောၚ်။
ဒှ်သမ္မတ ညးဍုၚ်ကွာန်တံရုဲစှ်လဝ်ရောၚ် မုက်ဂွဟၟဲ ၜိုန်ရဟီုမံၚ်ကီုလေဝ် ဍုၚ်ဂၠးကဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် ဟွံဒုၚ်တဲပုဟ် ညးအုပ်ကာ ဂကောံရီုဗၚ်ထံက်ပၚ် ကောန်ထံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် AAPP ဥူအံၚ်မျဵုကျဝ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ဇကုညးတေံဂှ်တှ်ေ ညးတေံဟီုမံၚ် ဒှ်သမ္မတညးဍုၚ်ကွာန်တံ ရုဲစှ်လဝ်ရ။ ဟိုတ်နူမုက်ဂွဟၟဲတုဲ ဟီုမံၚ်ရလေဝ်။ ယဝ်ရဟီုကၠးကၠးတှ်ေ ညးတေံယဝ်ရ ဒှ်သမ္မတ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ရုဲစှ်လဝ်ဍာံမ္ဂး ဂၠးကဝ်လေဝ် ဒးဒုၚ်တဲရ။ ဆဂး ဍုၚ်ဂၠးကဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံ ဟွံဒုၚ်တဲပုဟ်။ ပရေၚ်ဏံဂှ် ညးတေံတီဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပုၚ်သၟူညးလုၚ်ကီု ဟွံလုၚ်ကီု ဆေၚ်မံၚ်ကဵု ပရေၚ်ကိစ္စညးတေံရ။ မွဲတၚ်ကၠးကၠးဂှ်တှ်ေ ညးလေဝ်မုက်ဂွံဟၟဲတုဲ ရံၚ်ဆဖိုလ်ဂုဏ် သွက်ဇကု မွဲဓဝ်တုဲ နကဵုပရေၚ်ဍဵုဍိုက် ကၟာတ်လဒဵုတံဂှ် အုပ်ဓုပ်မံၚ်နိဂီုဍုၚ်ကဵု ညးဍုၚ်ကွာန်တံရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
နကဵုပရေၚ်လီဠာန်မာဲဂးတုဲ လလောၚ်တြး ကာလကာမံက်တိုန်တုဲ ဒပ်ပၞာန်သီလဝ်အဝဵု ပၠုပ်စွံလဝ်သၟဝ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန် ၅ သၞာံ ပြၚ်တုဲမှ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲရ။
အပ္ဍဲအခိၚ်ကၞောတ်သၞာံ ၂၀၂၅ ကဵု တမ်သၞာံ ၂၀၂၆ တံဂှ် သုၚ်စောဲစက်ကဵုမာဲ အဳလက်ထရဝ်နေတ်တုဲ အလုံမွဲဍုၚ် ပ္ဍဲကဵုပွိုၚ်ဍုၚ် ၂၆၇ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲပိသ္ကုတ်၊ သှ်ေမံၚ် ၆၇ ပွိုၚ်ဍုၚ် တံဂှ်တှ်ေ ဟိုတ်နူပရေၚ်ဂီုကၠီုတုဲ ပစူကဠာမာဲဟွံမာန်ပုဟ်။
အလုံမွဲဍုၚ် ညးနွံအခေါၚ်ကဵုမာဲ ၂၄ ပြကောတိကိုတ်ပြၚ်နွံမံၚ်တုဲ အပ္ဍဲဏံ ညးကၠုၚ်ကဵုလဝ်မာဲ ၁၃ ပြကောတိကိုတ်ပြၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ညးကၠုၚ်ကဵုမာဲ ၅၄ က္ဍိုပ်ကၠံပြၚ်နွံဂးတုဲ ဒှ်အလဵုအသဳ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ရုဲစှ်လဝ်ရောၚ် ဥူမေန်အံၚ်လှာၚ် ဟီုကြီုလဝ်ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ်ရောၚ်။
ဆဂး ညးကၠုၚ်ကဵုလဝ်မာဲတံဂှ် ဒးဒုၚ်ကဵုဇြဟတ်ဟရိုဟ်ကီု ယဝ်ရ ဟွံကဵုမာဲတှ်ေ ဖေက်ဒှ်ကၠုၚ်ပြသၞာ လက်ကြဴတေံမာန်တုဲ ဒးအာကဵုလဝ်ကီု၊ ကောန်ကမၠောန်အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံအိန်ထံၚ်တံဂှ်လေဝ် ဂွိၚ်ဖေက်ပရေၚ်ကမၠောန်၊ အဆံၚ်တာလျိုၚ်တံ ယုက်ဒေက်အာတုဲ ဒးကၠုၚ်ကဵုလဝ်မာဲရောၚ် ပ္ဍဲကဵုလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် Data For Myanmar ဗၟံက်ထ္ၜးချူလဝ်ရ။
ရဲချဳဓရာၚ်ပရေၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ကေုာံ ဂကောံဇြဟတ်ဒစဵုဒစးမံၚ် သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်တံဂှ်တှ်ေ ပေါဲရုဲမာဲပၞာန်ဂှ် ဒှ်ပရေၚ်ပေါဲအလီတုဲ အလဵုအသဳ ကေုာံ စၠတ်ထဝ်တံဂှ်လေဝ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒှ်ပရေၚ်အလီ သီုဖအိုတ်ရောၚ်။
တုဲပၠန် ဥူမေန်အံၚ်လှာၚ် ကေတ်လဝ်တာလျိုၚ်သမ္မဂှ်လေဝ် ညးဍုၚ်ကွာန်တံရုဲစှ်ကဵုလဝ်မာဲ ဟွံသေၚ်တုဲ နဒဒှ်ဒု သမ္မတမွဲတၠ နူကဵုညးစၞးစၠတ်ထဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ပတိုန်ပၠုပ်ကဵုလဝ်ဂလာန် မဒှ်ရ။
ဟိုတ်နူတၚ်ဏံဂှ်ရ စပ္တံနူပရေၚ်သီအဝဵု စဵုကဵုစိုပ်အလဵုအသဳပၞာန် ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်လၟုဟ်ဂှ် ညးကေတ်လဝ်တာလျိုၚ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော်၊ သမ္မတယာယဳ ကေုာံ သမ္မတတံဂှ် ဒးဒုၚ်ပါ်ပါဲမံၚ် ဒဒှ်ရ အလဵုဇကုညးတေံ ခါန်ကၞက်ကေတ်လဝ် ဇကုညးတေံရောၚ်။
မွဲလပါ်ပၠန် အလဵုအသဳပၞာန် ဂစာန်ထ္ၜးမံၚ်ဗီုပြၚ် အလဵုအသဳဒုၚ်ရုဲစှ်ဂှ် နူကဵုသမဂ္ဂဥရောပ EU ဖျေံဒဏ်ပရေၚ်ကၟာတ်ဆိုအ် လတူဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဆက်တုဲဇမၠိၚ်လဝ်အာယုက် စဵုကဵုကၞောတ်ဂိတုအေဗရာ သၞာံ ၂၀၂၇ တေံရောၚ် လလောၚ်တြးလဝ် ပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ ၂၇ လောန်ကၠုၚ်ဂှ်ရ။
အတိုၚ်နဲကဲ ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ရုဲစှ်ကဵုလဝ် လတူအလဵုအသဳ ကေတ်မံၚ်တာလျိုၚ်တံဂှ် ဍုၚ်လ္ၚဵုတံဂှ် ဆက်တုဲ ကဵုမံၚ်ဇြဟတ်ဟရိုဟ် စွံလဝ် ပရေၚ်စၟတ်ပိုၚ်ခြာတံ ကေုာံ ပွမ ကၟာတ်ဆိုအ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တံ နွံမံၚ်ဖိုဟ်ရောၚ် ဥူမေန်အံၚ်လှာၚ် ဒုၚ်လဝ်ဝန်နွံမံၚ်ရောၚ် ။
အတိုၚ်နဲကဲဒဳမဝ်ကရေဇြဳတံ နကဵုဆန္ဒဇကု ညးကၠုၚ်ကဵုမာဲဂှ် ဍုၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတံ ထေက်ကဵုဒးစွံၚုဟ်မးကီုတုဲ နူကဵုညးတံလေဝ် သွက်ဂွံထမံက်အာရုပ်ရဴ ပရေၚ်အပြံၚ်လှာဲမကိတ်ညဳကဵု သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳရောၚ် ညးဟီုရ။
တုဲပၠန် ဆက်တုဲကၠောန်အာ ညံၚ်သၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဗော်ဇဳ ဂွံခိုၚ်ကၠိုက်ဗိုန်ဗတ်အာကီု၊ သွက်ဂွံဆက်ထမံက်ရုပ်ရဴ ဒက်ပ္တန်အာ ကၟိန်ဍုၚ်ပံၚ်ကောံ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ကေုာံ ဖိတ်ဒရေဝ်ရောၚ် ဟီုလဝ်ရ။
အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် ၜိုန်ရထ္ၜးမံၚ်ဗီုပြၚ် အလဵုအသဳဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ကီုလေဝ် အခေါၚ်သၠးၜးမဳဒဳယာဟၟဲတုဲ သွက်ဂွံဟီုဂှ်တှ်ေ မုလေဝ် အထံက်အပၚ်ဟၟဲဏီပုဟ် ညးအုပ်ကာ ကံၚ်သဳမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗၟာဗၠးၜး ဥူတိုဝ်ဇဝ်လာတ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“အလုံမွဲဍုၚ်ဂှ် ဗက်ကြဳမံၚ်ဗုမ် ဂေတ်ကၠောံရလေဝ်။ တုဲတှ်ေ ပ္ဍဲအရာ ကဵုအထံက်အပၚ်ပရေၚ်ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ် မနွံပ္ဍဲတၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ် အာသဳယာန်ဂှ်လေဝ် ပရေၚ်တံဏံ ဟွံပါပုဟ်။ သွက်ဂွံဗလးပတိတ်ကဵု ကောန်ထံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ်လေဝ် သ္ပပးဒၞန် ရပ်လဝ်ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳ ဆၜိုတ်ပြံၚ်လဝ်ဒၞာဲညိညဂှ်တှ်ေ တၞဟ်ဟ်တံ မုလေဝ်တၟေၚ်တၟဟ် ဟၟဲဏီပုဟ်။ ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု စပ်ကဵုပရေၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳမ္ဂး ပ္ဍဲအရာမၜတ်ကၞာတ်မဂၞန် ပရေၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတံမ္ဂး အခေါၚ်သၠးၜးမဳဒဳယာဂှ် ပါလုပ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲက္ဍိုပ်တေံရ။ အခေါၚ်သၠးၜးမဳဒဳယာဟၟဲမ္ဂး အခိၚ်လၟုဟ် ဟီုမံၚ် ပြံၚ်လှာဲမံၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတံဂှ် သွက်ဂွံဟီုဂှ် ဟိုတ်ပရူပရာ၊ တၚ်နၚ်၊ တၚ်ထံက်ဂလာန် မုလေဝ်ဟၟဲဏီပုဟ် မိက်ဂွံဟီုဏာဗီုဏံရအဴ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ လောန်ကၠုၚ်ဂှ် သွက်ဂွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲအတးတိုန် သၞာံတၟိဂးတုဲ နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန် ကဵုလဝ်အခေါၚ်ဗၠးဒုဟ်ဒဏ်ကု သမ္မတဥူဝေန်မျေတ် ကေုာံ ကောန်ထံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ၂၂၀ ပြၚ် တံ နကဵုလိက်ဒုၚ်ဝန်ရ။
တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲတ္ၚဲပသာ်ပေၚ်ဂှ်လေဝ် ညးကဵုကသပ်ဍုၚ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ညးဍုၚ်ကွာန် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန် ယှအ်ဖျေံကဵုဒုဟ်ဒဏ် နူတြဴဂအုံ မွဲဂအုံတုဲ ပြံၚ်လှာဲစၟတ်ပိုၚ်ခြာကဵုလဝ် ဒုဟ်ဒဏ်သှ်ေသၟေဟ်မံၚ်တံဂှ် ညံၚ်ဂွံဆက်ဒုၚ်အာ အပ္ဍဲသ္ၚိ စၟတ်လဝ်ဂှ်ရ။
တုဲပၠန် သွက်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ကော်ဘိက်လဝ် ဂကောံရပ်လွဟ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံ အပ္ဍဲပွိုၚ် ၁၀၀ တ္ၚဲဏံ သွက်ဂွံဆဵုဂဗသဳကၠဳအာတုဲ သွက် PDF တံဂှ်တှ်ေ သွက်ဂွံလုပ်ဖျေံလွဟ် အပ္ဍဲဗွိုၚ်ဥပဒေ မဒှ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် အပ္ဍဲအလုံဍုၚ်မွဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ၆၀ ပွိုၚ်ဍုၚ် နွံမံၚ်သၟဝ်တဲ ဂကောံရပ်လွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ကဵု ဒပ်ပၠန်ဂတးတံဂှ် လလောၚ်တြးဏာ ကာလကာမံက်တိုန်တုဲ သုၚ်စောဲအာအမိၚ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန်ရောၚ် နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန် လလောၚ်တြးလဝ် ပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ ၂၆ လောန်ကၠုၚ်ဂှ်ရ။
ဟိုတ်နူအမိၚ်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန်တုဲ စနူကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီု၊ ပရေၚ်မၞိဟ်၊ ပရေၚ်ကူသာန်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်စၠောံအာကၠုၚ် သ္ပပ္တံနူ အရာတံဏံ စဵုကဵုစိုပ်ပရေၚ်စဳရေၚ်သၞောဝ်ဓဝ်တံ အရာအိုဿီုတံဂှ် စိုပ်အာသၟဝ်အဝဵု သ္ကိုပ်ဒေသပၞာန်တံတုဲ ဇြဟတ်ပၠန်ဂတးတံသၟးဟွံက သွက်ရဲဒေသ ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံလေဝ် ဖဵုတံဏံ ပရေၚ်ဇီုကပိုက် ဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ် နူကဵု ISP-Myanmar ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI