မတ်မလီု၊ မေ ၁၀။
ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵုသၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ သွက်ဂွံသောၚ်ကလးအာ အခက်အခုဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် နူကဵုဂကောံအာသဳယာန် ဖျေံလဝ်တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်ကီုလေဝ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံ အကာဲအရာတောတက်တိုန်ဟၟဲဏီတုဲ သောၚ်ကလးလေဝ် ဟွံမာန်ဏီပုဟ်။
သမ္မတဍုၚ်နိဂီု ဖိလေတ်ပိုၚ် ကေတ်လဝ်တာလျိုၚ် အလန် ဥက္ကဋ္ဌ အာသဳယာန်လေဝ် ဟီုထ္ၜးလဝ် ပရူပရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒှ်ပြသၞာသောၚ်ကလးဝါတ်မွဲတုဲ စဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ် ဟွံဆဵုလဝ်သွဟ် ကၠးကၠးဖ္ဍးဖ္ဍးဏီပုဟ် ဟီုပတိတ်ကၠုၚ်ရ။
အပ္ဍဲကဵုပေါဲသောၚ်ကလးပရိုၚ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ဂိတုမေ ၈ စပ်ကဵု ကောံဓရီုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အာသဳယာန်အဆံၚ်သၠုၚ်အိုတ် အလန် (၄၈) ဝါ ကေုာံ ကောံဓရီုဆက်စပ်တံ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်သဳဗူ ဍုၚ်ဖိလေတ်ပိုၚ်ဂှ် ဟီုသောၚ်ကလးဏာလဝ် အကာဲအရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ဗၟာကီုရောၚ်။
အခိၚ်ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵုတုဲ အရာသောၚ်ကလး အခက်အခုဲဍုၚ်ဗၟာ ပရေၚ်တောတက်လဇုဲလဇမံၚ်တံဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်နိဂီုဍုၚ် အာသဳယာန် တံ စိုတ်လီုမံၚ်အိုတ်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် ညးကဵုလဝ်သမ္တီကီုရ။
စပ်ကဵု တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ် အာသဳယာန်ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် လပါ်ဗၟာတုပ်လဝ်စိုတ်ကီုလေဝ် နတဲပကတိဂှ်တှ်ေ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်တောတက် ဟွံဂွံဆဵုလဝ်ဏီပုဟ် သမ္မတဖိလေတ်ပိုၚ် ဟီုလဝ် ပ္ဍဲပေါဲသောၚ်ကလးပရိုၚ်ရ။
အရာဏံဂှ် သ္ပပ္တံနူပၞာန်သီအဝဵုသၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ အာသဳယာန်ဖျေံလဝ် ပ္ဍဲဂိတုအေဗရာဂှ် လောန်အာ ၅ သၞာံ ပြၚ်ကီုလေဝ် နူလပါ်ဂကောံပၞာန် ထမံက်ရုပ်ရဴဟွံမာန်ဏီ ဒှ်မံၚ်အကာဲအရာဏံရ။
လတူပရေၚ်ဏံ ဟိုတ်နူအာသဳယာန် အကာဲအရာ သွက်ဂွံကေတ်အရေဝ် လတူဂကောံပၞာန်ဟၟဲတုဲ ပြသၞာဍုၚ်ဗၟာဂှ် သောၚ်ကလးဝါတ်မံၚ်ရောၚ် ဥက္ကဋ္ဌကမ္မတဳပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကံၚ်သဳဖိတ်ဒရေဝ်ဍုၚ်မန် (MSFC) နာဲမန်သာၚ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ကလုတ်တမာန်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စတံဏံ ဒးကေတ်အရေဝ်ထေက်ရ။ ညံၚ်ရဴဍုၚ်လပါ်ပလိုတ်တံ ကေတ်အရေဝ်ပိုတ်တ်ထေက်ရ။ ကိစ္စ Sanction (ဖျေံဒဏ်ကၟာတ်ဆိုအ်) တံဂှ် ယဝ်ရပ္ဍဲအာသဳယာန် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်ကၠးကၠးဟွံမာန်မ္ဂး က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂှ် အရာဍေံတေံမိက်ဂွံကၠောန် ဆက်ကၠောန်အာဏောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပြသၞာဏံ သောၚ်ကလးဝါတ်ရ။ အရာဏံလေဝ် ဒှ်အရာပရေၚ်တင်ဍိုန်လျ အာသဳယာန်မွဲရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ဟိုတ်နူ မူဝါဒအာသဳယာန် ဟီုလဝ် အပ္ဍဲပရေၚ်ဍုၚ်နိဂီုမွဲကဵုမွဲဂှ် နူကဵုဍုၚ်တၞဟ်ဟ် ညံၚ်ဟွံဂွံပြံက်လုပ်ဖန်ဖက်ဂှ် ဒှ်အာတၚ်ဍိုန်လျဂှ်ကီု၊ အပ္ဍဲဂကောံလေဝ် ဗီုပြၚ်လစွံစိုတ် လတူဂကောံပၞာန်ဗၟာ ဟွံတုပ်သၟဟ်ညးသ္ကံနွံမံၚ်ရောၚ် နာဲမန်သာၚ် ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပ္ဍဲကောံဓရီု ပရေၚ်စဵုဒၞာဂီုကၠီု (ကာလုံ) ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ဂိတုအေဗရာ ၂၁ တုဲကၠုၚ်ဏံဂှ် သွက်ဂွံပံၚ်တောဲအာ ပရေၚ်ကမၠောန်ခိုဟ်အိုတ်မာန် အပ္ဍဲဂကောံအာသဳယာန်ဂှ် ဒးဆက်ဂစာန်အာရောၚ် ညးကေတ်လဝ် တာလျိုၚ်သမ္မတ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဟီုလဝ်ရောၚ်။
နူညးတံလေဝ် စပ်ကဵု ပရေၚ်ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ် မနွံ အပ္ဍဲတၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ် အာသဳယာန်ကေုာံ တၚ်တၞဟ်တံဂှ် ၜိုတ်သ္ပမာန် ဂစာန်ပံၚ်တောဲကၠောန်မံၚ်ရောၚ် သ္ဂးလဝ်ရ။
ဆဂး အကာဲအရာဍုၚ်ဗၟာလၟုဟ်ဏံ ၜိုန်ရ ကလေၚ်ထမံက်မံၚ်ကဏ္ဍ ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ စၠတ်ထဝ်တံကီုလေဝ် လၟေၚ်ဂၠံၚ်တရဴ ပြံၚ်လှာဲဗီုပြၚ်ဍာံဍာံဂှ် ဟွံဆဵုကေတ်ဏီပုဟ်။
ဗွဲတၟေၚ် အလဵုအသဳပၞာန်သီအဝဵု ထ္ၜးမံၚ်ဗီုပြၚ် ညံၚ်ကဵုအလဵုအသဳ ဒုၚ်ရုဲစှ်ဂှ် စပ်ကဵုပရေၚ်ၜတ်ကၞက် ဍာ်ဒကေဝ်သၞောတ်ဗ္ၜတ် ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ မပ္တံကဵု အခေါၚ်ဟီုပတိတ်ထ္ၜးဆန္ဒဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်သၠးၜး မဳဒဳယာပရိုၚ်တံဂှ် ဆက်တုဲ ပိုၚ်ခြာကၟာတ်လဒဵုလဝ်ဖိုဟ် မဒှ်ရ။
သ္ပပ္တံနူအခိၚ်ပၞာန်သီအဝဵု ရပ်လဝ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးဍုၚ်ကွာန် ဒဝ်အံၚ်သုကျဳတုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏံဂှ် ဆက်ထိၚ်စွံလဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိပၞုက်လဝ်မွဲဒၞာဲဂှ်တုဲ အခေါၚ်ဂွံဆဵုဂဗကဵု သ္ၚိကၟိန်အိန်ထံၚ်တံကီု၊ ဂကောံသၟာဥပဒေ၊ ကုလသမဂ္ဂကဵု ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန်တံဂှ် ဟွံကဵုအခေါၚ် ဆဵုဂဗဏီပုဟ်။
အပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ လောန်ကၠုၚ်ဏံ သွက်စၟတ်သမ္တီအတးကၠောံသၞာံတၟိ ကေုာံ ဂိတုပသာ်ပေၚ်တုဲ ၜိုန်ရ ကဵုလဝ်အခေါၚ်ဗၠးဒုဟ်ဒဏ် ကောန်ထံၚ်လၟိဟ်ကဵုလ္ၚီကီုလေဝ် ကောန်ထံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ၜိုတ် ၃၀၀ တၠဓဝ်ဟေၚ် ဂွံဗၠးတိတ်လဝ်ရောၚ် အတိုၚ်စရင်နူ ဇာဖိုၚ်ကောန်ထံၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်အလုံဍုၚ်ဗၟာ (PPNM) ဂွံတီရ။
မွဲလပါ်ပၠန် စွံပွန် ဒၞာဲညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ ပရေၚ်ဗတိုက်မံၚ်နူဗလးကျာ ဆက်နွံမံၚ်တုဲ စပ်ကဵုအထံက်ပၚ် ပရေၚ်ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ်တံလေဝ် ဟွံစိုပ်ကၠုၚ် ဒေသပယျဵုတံဏီပုဟ်။
တုဲပၠန် သွက်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် ညံၚ်ဂွံဆဵုဂဗသဳကၠဳအာ ဂကောံရပ်လွဟ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံဂှ် ကော်ဘိက်လဝ်တုဲ PDF တံဂှ်တှ်ေ ဒးဖျေံလွဟ်ရောၚ်၊ ဗီုဂှ်ကီု ပ္ဍဲတိဍာ်ဒေသ ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတးတံ ထိၚ်ချုက်ချဳဓရာၚ်မံၚ်ဂှ် လလောၚ်တြးလဝ် အမိၚ်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန်ရောၚ်။
အပ္ဍဲတၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ် အာသဳယာန်ဂှ်တှ်ေ သွက်ဂွံဗလးပတိတ်ကဵု ကောန်ထံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံကီု၊ သွက်ဂွံဒေါအ်ထောံ ပရေၚ်ပကီုပရာတ်၊ သွက်ဂွံဆဵုဂဗသဳကၠဳအာ ဂကောံဇြဟတ်ဆေၚ်စပ်တံ သီုဖအိုတ်ကေုာံ သွက်ဂွံကဵုအထံက်ပၚ် ပရေၚ်ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ်တံ ပါလုပ်ဒၟံၚ်ရ။
စဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ် ဟိုတ်နူထမံက်ရုပ်ရဴ တၚ်နၚ်တံဏံ နတဲဟွံမာန်တုဲ ပ္ဍဲကောံဓရီု သ္ကိုပ်သ္ကိုပ်အာသဳယာန် ကဆံၚ်သၠုၚ်အိုတ်တံမ္ဂး နဒဒှ် ညးစၞးနိဂီုဍုၚ်ဗမာ သွက်ဂွံတိုန်စိုပ်အာဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကဆံၚ်သၠုၚ် နူဂကောံပၞာန်တံ ဒးဒုၚ်ကၟာတ်လဝ် အခေါၚ်တိုန်စိုပ် မဒှ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – Asean