နေပျဳဒဝ်၊ မေ ၁၃။
အလဵုအသဳပၞာန် ပြံၚ်လှာဲလဝ်ဗီုပြၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ဇကုညးတံ ဒှ်အလဵုအသဳဒုၚ်ရုဲစှ် အတိုၚ်နဲကဲဒဳမဝ်ကရေဇြဳရောၚ် ၜိုန်ရ ဟီုကြီုမံၚ်ကီုလေဝ် ညံၚ်ရဴအခိၚ်သီအဝဵုတေံကီု ဆက်ကၠောန်မံၚ် ပရေၚ်ဍဵုဍိုက်တံ လတူမဳဒဳယာပရိုၚ်တံဖိုဟ်ရောၚ်။
နူကဵုပၞာန်သီအဝဵု ကၠောန်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ်အလဵုအသဳပၞာန် နကဵုညးတာလျိုၚ် ဗိုလ်ပၞာန်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံတုဲ စယိုက်ဂၠေၚ်ကေတ်လဝ်တာလျိုၚ်ဍုၚ် ပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ တုဲကၠုၚ်ဂှ် ကၟာတ်ထောံဌာန်ပရိုၚ် ၆ ဂကောံ မဒှ်ရ။
အေဂျေန်သဳပရိုၚ် ဒးဒုၚ်ကၟာတ်ထောံကမၠောန်တံမ္ဂး ညံၚ်ဟွံဂွံ သုၚ်စောဲစကာအာ ဗီုပြၚ်မဳဒဳယာမွဲမွဲကီု၊ သုၚ်စောဲ နဲကဲပညာမွဲမွဲဒှ်တုဲ ညံင်ဟွံဂွံချူပတိတ်အာပရိုၚ်တံကီု နူအလဵုအသဳပၞာန် လလောၚ်တြးလဝ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် သ္ပပ္တံနူအခိၚ်သီအဝဵုတေံ စဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး ရဲမဳဒဳယာပရိုၚ် ဒးဒုၚ်ရပ်လဝ် ဟၟဲကဵုသၞောဝ် ၂၀၀ တၠပြၚ်တုဲ ၁၈ တၠ တံဂှ် ဟွံဂွံဗၠးတိတ်ကၠုၚ်ဏီ နကဵုတင်စောဲစပ်နာနာ ဆက်တုဲဒးဒုၚ်ခြိုၚ်စုတ်လဝ် အပ္ဍဲထံၚ်ဖိုဟ်ဏီ မဒှ်ရ။
အပ္ဍဲအကာဲအရာတံဏံ အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် သွက်ဂွံဂွံအရာလုပ်သၞောဝ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကေုာံ ပရေၚ်သ္ပစၟတ်သမ္တီ နူဂကောံအာသဳယာန်ကေုာံ ဂကောံပွဳဗွိုၚ်ဂၠးကဝ်တံဂှ်တုဲ ညးတံဝွံ ဒှ်မံၚ်အလဵုအသဳဒးဒုၚ်ရုဲစှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုညးစၞး မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ် နူပေါဲရုဲမာဲ အတိုၚ်ပၟိက်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တံရောၚ် ပတိုန်ကေတ်မံၚ် ဂုဏ်ဝိသေသ တၟေၚ်တံရောၚ်။
တုဲပၠန် လတူအရာကောန်ဂကောံ ဍုၚ်အာသဳယာန်လ္ၚဵုတံ ပါ်ခြာ ဆက်ဆောံမံၚ်ကီု ဍုၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳလ္ၚဵုတံ ကၟာတ်ဆိုအ်လဝ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကဵုမံၚ်ဇြဟတ်ဟရိုဟ်တံကီု အတိုၚ်နဲကဲဒဳမဝ်ကရေဇြဳ လတူပၟိက်ဆန္ဒ ညးကၠုၚ်ကဵုမာဲတံ ညံၚ်ဟွံဂွံသ္ပလဝ်မတ်ဇျှဟ်ဂှ် ကလေၚ်ခၠေဝ်ပလန်မံၚ်ရောၚ်။
ပရေၚ်ကမၠောန် ဗီုပြၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဂှ် နူကဵုဂကောံပၞာန် ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန်ဂှ် မုလေဝ်ကၠောန်လဝ် ဟၟဲဏီပုဟ် ညးအုပ်ကာ ကံၚ်သဳမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗၟာဗၠးၜး IPCM ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“စဵုကဵုအခၚ်လၟုဟ်တှ်ေ အလဵုအသဳၜးသၠောတ်ထောံကယျိုၚ်ပေၚ်မဳရလေဝ်။ ပတိတ်ထောံယူနဳဖံၚ်တုဲ ဗိုက်လဝ်ဂၠိက်ယာတ်တံမ္ဂး ကမၠောန်ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်မံၚ်ဗီုပြၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ဗွဲတၟေၚ်ဆေၚ်စပ်ကဵု အခေါၚ်သၠးၜးမဳဒဳယာဂှ် မုလေဝ်ဟွံကၠောန်ဏီတုဲ ညံၚ်ရဴအခိၚ်ကၠာကၠာတေံဏီ။ ဍဵုဍိုက်မံၚ်မဳဒဳယာဂှ် အတိုၚ်ဗီုတေံဖိုဟ်ရ။ လ္ပတတ်ပၞောန်ဏံ၊ ယဝ်ရတတ်ပၞောန်ဏံမ္ဂး ဒးဒုၚ်ဒုဟ်ဒဏ်ဇၞော်ဇၞော် ဒဒှ်ဗီုဏံတံဂှ် ဆက်တုဲ စကာသုၚ်စောဲမံၚ်ရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်လိက်ပရိုၚ် တြးဝါဒအလဵုအသဳ ချူဗၟံက်ထ္ၜးပတိတ်လဝ် အပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၂ ဂှ်တှ်ေ နူကဵုဌာနဝန်ဇၞော်လလောၚ်ပရိုၚ် သၟဝ်အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် နကဵုဥပဒေ ကမၠောန် ပွမနုက်က်ပတိတ် ၝောံပိုဒ် ၆၊ ၝောံပိုဒ်ပါ် (ခ) တုဲ ကၟာတ်ထောံကမၠောန်အေဂျေန်သဳ ဌာန်ပရိုၚ် ၃ ဌာနရ။
အပ္ဍဲကဵု အေဂျေန်သဳဌာန်ပရိုၚ်တံဏံမ္ဂး ညးကေတ်လဝ် လိက်စၟတ်သမ္တီ ပရေၚ်ကမၠောန် မပ္တံနူကဵု “မျေလာတ်အတာန်- ” ဥူယေဝ်တွေၚ်ဟုၚ် ဂှ်ကီု၊ Red News Agency ဥူဝေန်ဇြဝ်နိုၚ် ကေုာံ Asia Citizens ဥူဇြေန်မေန်ထက်တံ လ္တူပတိတ်ကဵုလဝ် အခေါၚ်ကမၠောန် အေဂျေန်သဳပရိုၚ်တံဂှ် သ္ပပ္တံနူ ဂိတုအေဗရာ ၂၃ ဂှ်တုဲ သွက်ဂွံသီကၟာတ်ထောံ ကမၠောန်တံရောၚ်။
ဟိုတ်နူဟွံဒဂေတ်ဗက် အတိုၚ်တင်စေဝ်ပၞောန် ပ္ဍဲဥပဒေကမၠောန် ပွမနုက်ပတိတ် ၝောံပိုဒ် ၈၊ ၝောံပိုဒ်ပါ် (ခ) တုဲ စပ်ကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီုဍုၚ်၊ ပရေၚ်အုပ်လဒမ် သၞောဝ်ဓဝ်ဥပဒေ၊ ပရေၚ်ညးဍုၚ်ကွာန် ၜိုဟ်သြိုဟ်သာယာတံ ညံၚ်ဂွံယုက်ဒေက်အာဂှ် ချူပတိတ်လလောၚ်တြးလဝ်ရောၚ် စောဲစပ်လဝ်ကီုရောၚ်။
ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု အတိုၚ်နကဵုၝောံပိုဒ်ဂှ်ပၠန် Chin World, ခေတ်လၟုဟ် ကေုာံ KHONUMTHUNG MEDIA တံလေဝ် သ္ပပ္တံနူဂိတုအေဗရာ ၉ တေံတုဲ ကၟာတ်ထောံလိုင်သေၚ်ကမၠောန်ယျရောၚ် နူဌာနဝန်ဇၞော် လလောၚ်ပရိုၚ် ပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ ၂၄ လောန်ကၠုၚ်ဏံ ကဵုလဝ်သမ္တီလလောၚ်တြးလဝ် နူကဵုလိက်ပရိုၚ်တြးဝါဒ အလဵုအသဳတံရ။
ပရေၚ်ဂီုကၠီုဍုၚ်ကဵု ကမၠောန်မဳဒဳယာပရိုၚ်တံဂှ် မုလေဝ် ဟွံဆေၚ်စပ်ညးသ္ကံတုဲ ဥပဒေကၟာတ်မံၚ် ကမၠောန်မဳဒဳယာဗၠးၜး အပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာတံဂှ် ဒးတးပါဲပလီုထောံထေက်ရောၚ် ဥူတိုဝ်ဇဝ်လာတ် ဟီုရ။
“ပရေၚ်အရာတံဏံဂှ် မုလေဝ်ဟွံဆေၚ်စပ်ညးသ္ကံပုဟ်။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ်တံဂှ် သၠဲလးလောန်အာတုဲ ပရေၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ် ညးလဵုရော၊ ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ပရေၚ်ဂီုကၠီုဍုၚ်ကဵု ကမၠောန်မဳဒဳယာဂှ် မုလေဝ်ဟွံဆေၚ်စပ်ညးသ္ကံပုဟ်။ ပရေၚ်စောဲစပ် ဟၟဲကဵုဗဗွဲဓဝ်ဍာံ၊ နကဵုနဲကဲဟၟဲကဵုပရေၚ်ဓဝ်ဍာံတုဲ ကၠောန်မံၚ်ပရေၚ်ဍဵုဍိုက်လတူမဳဒဳယာတံဂှ် ပိုဲတံဗီုလဵုလေဝ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဏံ ကမၠောန်မဳဒဳယာဗၠးၜးတံ ညံၚ်ဟွံဂွံကၠောန်ဂွံ ပရေၚ်ကၟာတ်လဝ် ဥပဒေတင်အခက်အခုဲအရာအိုတ်သီုတံ ကၠာအိုတ် ပိုဲတံဒးတးပါပလီုထောံအာရောၚ် သာ်ဝွံ မိက်ဂွံဟီုရအဴ” သာ်ဝွံ ဟီုလဝ်ရ။
အတိုၚ်လလောၚ်တြး နူဂကောံရဲပရိုၚ်ဟၟဲကဵုပယျဵု RSF မ္ဂး ပ္ဍဲအရာၜတ်ကၞာတ် မဂၞန်အခေါၚ်သၠးၜး လိက်ပတ်ပရိုၚ်ဂၠးကဝ် နူကဵုနိဂီုဍုၚ် ၁၈၀ တံမ္ဂး ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ပ္ဍဲသၞာံဏံ နွံအဆံၚ် ၁၆၆ တုဲ ဒှ်မံၚ်အကာဲအရာ ယုတ်သဝ်အိုတ် ကဆံၚ်အရံၚ်ဍာဲဍာဲမွဲဂှ် ဆက်တုဲစၟတ်သမ္တီလဝ်ရောၚ်။
ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵုတုဲ အကာဲအရာအခေါၚ်သၠးၜးမဳဒဳယာပရိုၚ် နိဂီုဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဇၟာပ်သၞာံဆက်ယုတ်သဝ်စှ်ေကၠုၚ်မံၚ်တုဲ လတူရဲပရိုၚ်တံ ပွမဖျေံဒုဟ်ဒဏ်ထံၚ်သၞာံဇမၠိၚ်ကီု ၊ မဳဒဳယာပရိုၚ်တံဂှ် ပွမ ကၟာတ်ထောံ လိုင်သေၚ်ကီု ဆက်တုဲ ကၠောန်မံၚ်ဖိုဟ် မဒှ်ရ။
ဂကောံပၞာန်သီအဝဵုတံ ပြံၚ်လှာဲဗီုပြၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ နဒဒှ် အလဵုအသဳတၟိ ကၠောန်ထ္ၜးမံၚ်အယောၚ်အလာ ညံၚ်ရဴအာမံၚ်လတူဂၠံၚ်တရဴ ဒဳမဝ်ကရေဇြဳရောၚ် ၜိုန်ရထ္ၜးမံၚ်ကီုလေဝ် နတဲပကတိမ္ဂး လတူမဳဒဳယာပရိုၚ်တံဂှ် ဗီုလဵုလေဝ် ဟွံယှအ်ကဵုမွဲသာ် ဆက်တုဲဍဵုဍိုက်မံၚ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ဂှ် ဒှ်သက်သဳရောၚ် နူကဵု IPCM လလောၚ်တြးလဝ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI