မတ်မလီု၊ မေ ၂၈
သွက်ဂွံကလေၚ်လုပ်စိုပ် အကြာဗွိုၚ် အပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ဂၠးကဝ်တံမာန်ဂးတုဲ သွက်ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝဍုၚ်ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳ အောန်အိုတ် အလဵုအသဳပၞာန်ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်သီအဝဵု ဟွံဒှ်ကၠုၚ်ကမၠောန်ပြဟ်ဟ်ဏံဂှ် ကလေၚ်ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳက္ဍိုက်ပ်ပၠတရဴမွဲရ။
နကဵုနိဂီုဍုၚ် သွက်ဂွံတိတ်ဗၠးအာ နူဘဝကၟိန်ဍုၚ်ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳအောန်အိုတ်ဂှ် ကမၠောန်ကိစ္စဇၞော် ဒးထမံက်ရုပ်ရဴတအ်ဂှ် သွက်ဂွံထိၚ်ကြာပ်အာမာန် အပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ ၂၁ တုဲကၠုၚ်ဏအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳက္ဍိုက်ပ်ပၠတရဴ ရောၚ်။
အပ္ဍဲတာလျိုၚ်ကမၠောန်တအ်မ္ဂး သွက်ဂွံတိတ်ဗၠးအာ နူဘဝဍုၚ်ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳအောန်အိုတ်မာန် အတိုၚ်ကဏ္ဍကမၠောန်ညးကဵုညး ကမၠောန်ကိစ္စဇၞော် ဒးကဵုဖျုန်တုဲ ပရေၚ်သွက်ဂွံဒးထမံက် ရုပ်ရဴမာန်တံဂှ် သွက်ဂွံထိၚ်ကြာပ်အာ နကဵုသၞောတ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် မဒှ်ရ။
တုဲပၠန် ၆ ဂိတုမွဲအလန် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်တောတက်တအ်ဂှ် ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်ကု ဇရေၚ်သမ္မတနိဂီုဍုၚ်ရောၚ် သာ်ဝွံ အပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်ကမၠောန်တာလျိုၚ် ကမ္မတဳက္ဍိုက်ပ်ပၠတရဴတံဂှ် စုတ်လဝ်ရောၚ် အပ္ဍဲကဵုလိက်လလောၚ်အမိၚ် ကၟိန်ဍုၚ်ဗမာ ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၂ ဂှ် ချူထ္ၜးလဝ်ရ။
ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠးအာ နူဘဝဍုၚ်ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳအောန်အိုတ်ဂှ် တန်တဴဒၟံၚ်ကဵု လတူပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်အပ္ဍဲဍုၚ်တုဲ ယဝ်ရဒှ်မံၚ်အလဵုအသဳ ဍုၚ်ဂၠးကဝ်တံဒုၚ်တဲမာန်မ္ဂး ကမ္မတဳဗီုဗီုဏံဂှ် ဟွံဒးဒက်ပ္တန်ပုဟ်ဂှ်လေဝ် ညးဍုၚ်ကွာန်မွဲတၠဂှ် ဟီုလဴကဵုဌာန်ပရိုင်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“သွက်ဂွံတိတ်ဗၠးအာ နူဘဝဍုၚ်ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳအောန်အိုတ်ဂှ် ဒးဒက်မံၚ်ကမ္မတဳဂှ် ဟွံသေၚ်ပုဟ်။ အပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲဏအ်ဂှ် ၜိုတ်လဵုၜိုဟ်သြိုဟ်မံၚ်ရော ၜိုတ်လဵုဂွံဖျေံစိုတ်ရော တန်တဴမံၚ်တုဲ ယဝ်ရဒှ်မံၚ်အလဵုအသဳ ဂၠးကဝ်တအ်ဒုၚ်တဲမာန်မ္ဂး ဟွံဒးဒက်ပ္တန်ကမ္မတဳဗီုဏံပုဟ်။ အလဵုလဵုဍေံ ဇၞော်မောဝ်တောတက်အာ အတိုၚ်ဍေံရ။ အဓိကဂှ် ပိုဲမံၚ်ဒၟံၚ် အပ္ဍဲဂကောံအာသဳယာန်တုဲ အလဵုအသဳတိုန်ကၠုၚ် နူဍုၚ်ပိုဲဏအ်ဂှ် ယဝ်ရဂၠးကဝ်တအ်သ္ပစၟတ်သမ္တီမ္ဂး ပရေၚ်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ်တံ သြန်လုပ်ကၠုၚ်တုဲ ဍေံဇၞော်မောဝ်တိုန်အာ အတိုၚ်ဍေံရ။ ကမ္မတဳဂှ် မုလေဝ် ကၠောန်ကဵုဟွံမာန်ပုဟ်။ ပရေၚ်ဏအ်ဂှ် အတိုၚ်လာညာတ်ပိုဲမ္ဂး ဒက်ပ္တန်ဒၟံၚ် လတူတၞးလိက်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်အပဵုရောၚ် ပိုဲညာတ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ ဟိုတ်နူဒပ်ပၞာန် ကလေၚ်သီအဝဵု မွဲပ္ၚံက်ပၠန်တုဲ စပ်ကဵုပရေၚ်ကဏ္ဍနာနာ မပ္တံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ၊ ပရေၚ်ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံပရေၚ်မၞိဟ် အလဵုအသဳဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ၜါအဆက် ကၠောန်ပတုဲလဝ်တအ်ဂှ် ဆုတ်ယောၚ်အာလဝ် နွံဒၟံၚ်ရောၚ်။
ထ္ၜဟိုတ် ပေါဲရုဲမာဲ ဟွံမွဲကဵုပရေၚ်ဗဗွဲဓဝ်ဂးတုဲ အခိၚ်ဒပ်ပၞာန်သီလဝ်အဝဵုဂှ် နူကဵုဂၠးကဝ်တအ် ဖျေံဒဏ် ဗိုၚ်ကၟာတ်ဆိုအ်ကေတ်လဝ်အရေဝ် လ္တူပူဂဵုကမၠောန်ဆက်စပ်မံၚ်ကဵု ပရေၚ်ဂုဏ်ဖဵု မပ္တံကဵုဂဥုပ်ဒပ်တြေံ ဥူမေန်အံင်လှိုင်၊ သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ကောန်ဂကောံကံၚ်သဳ ပါမံၚ်ဂကောံပၞာန်တအ်ရ။
မွဲလ္ပာ်ဂှ်ပၠန် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ဗၠေတ်ဗၠေၚ် ယောၚ်ယာ၊ ဓါတ်ပၟတ်လလဳတံပိုတ်အာဂှ် မူဝါဒတအ်ကျအာတုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဍုၚ်ဗၟာ စှ်ေအာတံကီု၊ ၚုဟ်ကပေါတ်သၠုၚ်တိုန်အာ ကေုာံ သြန်ဗမာလေဝ်ဖောဝ်အာဂှ်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဒးဒုၚ်ဒၟံၚ်ဘဲဒဏ် ဗွဲမလောန်ရ။
အပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ်မ္ဂး နူဘဝဍုၚ်ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳအောန်အိုတ်ဂှ် သွက်ဂွံတိတ်ဗၠးအာမာန် နူကဵုဥက္ကဌ ကဝ်မယှေန်ပၞာန်ကီု နကဵုအလဵုဇကု ဇကုခါန်ကၞက်လဝ်ကေတ်တ် သမ္မတယာယဳကီု ဥူမေန်အံင်လှိုင် ပြံၚ်လှာဲလဝ် ဗီုပြၚ်နာနာသာ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳက္ဍိုက်ပ်ပၠတရဴဏံရောၚ်။
ဆဂး ကမ္မတဳဏံဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်သီအဝဵုဏအ် ပရေၚ်အပြံၚ်လှာဲခိုဟ်ဟ် တအ်ဂှ် မုလေဝ် ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုလဝ်ဟွံမာန်တုဲ ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒးဒုၚ် ဇီုကပိုက်ဒၟံၚ်ကဵု ပရေၚ်ကေတ်အရေဝ်တပ်ဒဏ် ဗိုၚ်ကၟာတ်ဆိုအ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တံ ကေုာံ ပရေၚ်ဟကပ်ဗဗေၚ်တံဂှ် စဵုကဵုအလဵုအသဳပၞာန်လၟုဟ် မဒှ်ရ။
ရဲအုပ်ဓုပ်လဝ်တအ်ဂှ် သွက်ဍုၚ်ဂွံဇၞော်မောဝ်တောတက်အာ ကၠောန်မံၚ်ဟွံသေၚ်တုဲ သွက်ဂကောံပၞာန်ဍေံတံကဵု ရဲပံၚ်ဖက်မံၚ်ကဵု ဍေံတအ်ရ ကၠောန်ကဵုမံၚ်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ်တှ်ေ အရာရာအိုတ်သီုကျာတ်ဝါတ်ဒၟံၚ်ရောၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်တၞဟ် မွဲတၠပၠန် ဟီုလဴကဵု ဌာန်ပရိုင်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“အရာသွက်ဂွံဇၞော်မောဝ် ကၠောန်မံၚ် သီုဖအိုတ်ဂှ် သွက်ရဲခရိုနဳတအ် ကေုာံ ရဲပံၚ်ဖက်မံၚ်ကဵုဍေံတအ်၊ သွက်ဂကောံဍေံတအ်ဟေၚ် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်တောတက်အာ ကၠောန်မံၚ် ဒှ်ဒၟံၚ်သဘဴဏံရ။ ကွာန်လေဝ် ဟွံဇၞော်မောဝ်၊ အရာပ်လဝ်ဟွံဇၞော်မောဝ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လေဝ် ဟွံဇၞော်မောဝ်ပုဟ်။ မၞိဟ်တအ်ဂှ် လံဟဍၚ်ကျာတ်ဟဍၚ် လံဟဍၚ်ကျာတ်တိုန်ဟဍၚ် ဟီုတှ်ေ ဗီုလဵုဂွံပြေပြံၚ်ရော။ ၚုဟ်ကပေါတ်လေဝ်သၠုၚ်တိုန် အရာသီုဖအိုတ် စနူကဵု ပရေၚ်အာကၠုၚ်နာနာ ကျာတ်ဒၟံၚ်ရ။ မုလေဝ် ပရေၚ်ဇၞော်တောတက်လဝ် ဟွံမွဲပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်ဂကောံ Economist Intelligence Unit (EIU) ပ္တိတ်လဝ်မ္ဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ညံၚ်ဂွံကလေၚ်စိုပ် အကာဲအရာ ကၠာနူဟွံဂွံအခိၚ်သီအဝဵု ကေုာံ ယဲကဝ်ဗေတ်-၁၉ ဂှ် စဵုကဵုသၞာံ ၂၀၃၀ တေံ ဒးရုန်ဂစာန်မံၚ်အိုတ်စောန်ဏီရောၚ် ပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ ၂၄ တုဲကၠုၚ်ဏအ် ကဵုလဝ်သမ္တီကီုရ။
မွဲလ္ပာ်ဂှ်ပၠန် ဟိုတ်နူပရေၚ်အခက်အခုဲ ပဋိပက္ခအပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာတုဲ ရဲဒးဒဴပါဲအာဌာန်ဒၞာဲ အပ္ဍဲဍုၚ်မ္ၚးဍုၚ် နွံကၠုၚ် စဵုကဵု ၅ ဒသမ ၃ ပြကောတိကိုတ်ယျ သာ်ဝွံ ရုၚ်သၟိၚ်ဇၞော်ကုလသမဂ္ဂ ဆေၚ်စပ်ကဵုရဲဒဒိုက် UNHCR လလောၚ်တြး ပ္တိတ်လဝ်ပရိုၚ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၃ ရ။
အပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် အလဵုအသဳပၞာန်ဂစာန်မံၚ် သွက်ကလေၚ်ဂွံဂွံ ပရေၚ်သ္ပသမ္တီပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် နူဂၠးကဝ်ကီု အာသဳယာန်ကီု ဟီုမ္ဂး အပ္ဍဲအခိၚ်သီအဝဵု သွက်ဂွံရပ်စပ်ညးဍုၚ်ကွာန် သုၚ်စောဲလဝ် နကဵုလွဟ် ဥပဒေၝောံပိုဒ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ကလေၚ်ပလီုလဝ် ဟွံမွဲဏီရ။
ဗွဲတၟေၚ် သၞောဝ်ဥပဒေ ဗတိုက်ဖအးသြန်ဗၠေတ်သၞောဝ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေစပ်ကဵုလိက်အုပ်ကၠောံဍုၚ်ဗၟာ ပ္တိတ်လဝ် ကၠာဟွံဂွံကော်စၠတ်ထဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာသက်သဳကၟာတ်လဝ် ပရေၚ်ဂီုကၠီုညးဍုၚ်ကွာန်ရောၚ် ISP-Myanmar ကဵုသမ္တီ လလောၚ်ပ္တိတ်လဝ်ရောၚ်။
ဟိုတ်နူသီအဝဵုဂှ်ရ ဍုၚ်ဂၠးကဝ်တအ် တးပါဲထောံတုဲ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဆုတ်ယောၚ်မံၚ်တံဂှ် နကဵုအလဵုအသဳပၞာန် ထေက်ကဵု ဒးကၠောန်ထမံက်ရုပ်ရဴ နတဲစှ်ေစှ်ေရောၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်မွဲတၠ ဟီုထံက်ထ္ၜးလဝ် အတိုၚ်ဏံရ။
“ကမၠောန်ဒးထမံက်ရုပ်ရဴ နတဲစှ်ေစှ်ေဂှ် အာသဳယာန်လေဝ် အာတ်မိက်လဝ်နွံရ။ ကောန်ထံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ် ဒးဗလးကဵုဏောၚ်။ ပူဂဵုဍုၚ်ဂၠးကဝ်တံ သ္ပလဝ်သမ္တီတအ်ဂှ် ဒးဗလးကဵုဏောၚ်။ တုဲမ္ဂး ဒးဒှ်ပေါဲရုဲမာဲ သီုဖအိုတ်တံ ပါလုပ်မာန်ဏောၚ်။ ပရေၚ်တအ်ဏအ် ကၠောန်ကဵုမှလေဝ် (နူပရေၚ်မာတ်ဆိုအ်တပ်ဒဏ်ဂၠးကဝ်တအ်ဂှ်) ပြေယအ်စှ်ေအာမာန်ရောၚ် ပိုဲထေၚ်ရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အပ္ဍဲကမ္မတဳက္ဍိုက်ပ်ပၠတရဴ အလဵုအသဳပၞာန် ကလေၚ်ဒက်ပတန်လဝ်ဏံဂှ် ဒုသမ္မတ ဒှ်ဥက္ကဌ၊ ဝန်ဇၞော်ကၟိန်ဍုၚ် နူဌာနဝန်ဇၞော် ၂၀ ပြၚ်တအ်ဂှ် စုတ်လဝ်နဒဒှ်ကောန်ဂကောံတုဲ သွက်ဂွံပြံၚ်လှာဲအာ နူဘဝဍုၚ်ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳအောန်အိုတ် ဗွဲမလောဲသွာမာန် ချူခၞံအာ ဗျူဟာကမၠောန်ပြံၚ်လှာဲဗွဲမလောဲသွာ Smooth Transition Strategy ရောၚ် သ္ဂးရ။
ကြဴနူတိတ်ဗၠးအာ နူဘဝဍုၚ်ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳအောန်အိုတ်တုဲ သွက်ဂွံထမံက်ရုပ်ရဴ ဗွဲမလောဲသွာမာန်ဂှ် ပရေၚ်နွံပၟိက် စပ်ကဵုနဲကဲပညာကေုာံ ပရေၚ်ရီုဗၚ်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံပ္ညဳပ္ညပ်ကၠောန်အာ ကု ကရောံဂကောံဂၠးကဝ် တအ်လေဝ် ပါလုပ်ဒၟံၚ်ရ။
တုဲပၠန် သွက်ဂွံရီုဗၚ် ကမ္မတဳက္ဍိုက်ပ်ပၠတရဴဂှ် ဒက်ပ္တန်အာ ကမ္မတဳပရေၚ်ကမၠောန် သွက်ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝ ဍုၚ်ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳအောန်အိုတ်ဂှ်ကီု၊ ယဝ်ရနွံပၟိက်မ္ဂး ဂကောံပရေၚ်ကမၠောန်ဆေၚ်စပ်တအ်ဂှ် ပံက်အာပၠန်ရောၚ် နူရုၚ်သမ္မတကၟိန်ဍုၚ် အလဵုအသဳပၞာန် လလောၚ်တြး ပ္တိတ်လဝ် ပရိုၚ်ရောၚ်။
ၜိုန်ရ ကဵုလဝ်တာလျိုၚ်ပရေၚ်ကမၠောန် ဗီုတအ်ဏအ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအစဳအဇန်ပွိုၚ် ၁၀၀ တ္ၚဲ အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် ဟိုတ်နူသီအဝဵုတုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဍုၚ်လီုလာ်လဝ်တံ ဂွံကလေၚ်ခိုဟ်တိုန်အာ ဗွဲမပြဟ်မာန်ဂှ် မူဝါဒပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အစဳအဇန်သွက်ဂွံ ကလေၚ်ယာတိုန်က္ဍိုပ်မာန်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုလဝ်ဏီပုဟ်။
ဗွဲတၟေၚ် အစဳအဇန် သွက်ဂွံကလေၚ်လွဳလွတ်အာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဘဝမၞိဟ်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဂွံပြေပြံၚ်အာဂှ် ဟွံပါလုပ်တုဲ ဗီုပြၚ်ကမၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂွံကၠောန်စလောဲသွာ တၠုၚ်လအာယှအ်ဖျေံကဵုလဝ်တအ်လေဝ် ဟွံမွဲပုဟ် နူ ISP-Myanmar ထံက်ထ္ၜး ဟီုလဝ်ရ။
သတၚ် – သြင်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI