နေပျဳဒဝ်၊ ဂျောန် ၂၆
အပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ဗၟာ ပရေၚ်ပိုၚ်ပြဳလဝ်သယံဇာတ လတူတိသၟဝ်တိ ရိုဟ်ကၞက်ခိုဟ်ဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ်နွံမံၚ်တုဲတုဲဂှ် သွက်ဂွံ ကၠောန်အာကမၠောန်ကီု စိုတ်မိက်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်တံကီု နွံမံၚ်ပၟိက်ကွေံကွေံရောၚ် ဒပ်ပၞာန်ပြံၚ်လဝ် ဗီုပြၚ်ဂကောံအလဵုအသဳ သမ္မတ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဟီုလဝ်ဂှ်တှ်ေ သ္ၚောဲမံၚ်ကဵုနတဲဏံရ။
လတူဂလာန် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဟီုလဝ် ပ္ဍဲကဵုကောံဓရီုဂကောံအလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ် ဂိတုဂျောန် ၂၃ ဂှ်မ္ဂး ယဝ်ရ ကလေၚ်ရံၚ်အာ အကာဲအရာက္တဵုဒှ်လဝ် စနူအခိၚ်သီအဝဵု ၂၀၂၁ တေံ စဵုကဵုစိုပ်ကၠုၚ်အကာဲအရာ အခိၚ်လၟုဟ်ဏံမ္ဂး ညိလေဝ်သွက်ဂွံဒးပတှ်ေစဟၟဲပုဟ် ညးလ္ၚတ်တံထံက်ထ္ၜးမံၚ်အိုတ်ရ။
ဟိုတ်နူကဵု ပရေၚ်သီအဝဵု ၂၀၂၁ တုဲ ပေါဲဗတိုက်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မွဲဝါဂှ်ကီု၊ ဟိုတ်နူကဵု ဖဵုအဆက်သၞောတ်တၠအဝဵုတံဂှ်ရ ကၟိန်ဍုၚ်ပတဝ်က္ဍိုပ် စိုပ်အာကဆံၚ် ဍုၚ်ကျဗြောံမွဲတုဲ အပ္ဍဲကဵုပရေၚ်ကဏ္ဍစုၚ်တံမ္ဂး ဒးဇီုကပိုက်မံၚ်ကဵု ပရေၚ်ဍိုန်လျနာနာသာ်တံရ။
မွဲလပါ်ပၠန် အရာဒးဆောံလေၚ်ပၠေၚ်လဝ်သယံဇာတတံဂှ်လေဝ် နွံမံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ သၟဝ်ပရေၚ်ပဍဵုပဍိုက် နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ၊ သၟဝ်စေဝ်ပၞောန် သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်တံဂှ် အခေါၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ သွက်ဂွံကၠောန်အာကမၠောန် ဗွဲမသၠးၜးမာန်ဂှ် ဒှ်မံၚ်အခက်အခုဲ ကွေံကွေံရောၚ်။
တုဲပၠန် နူကဵုဒပ်ပၞာန် ဒးဒုၚ်ဆောံလေၚ် ဒေါမ်သရိုဟ်စှ်ေအာလဝ် ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်လဝေၚ်ပၞာန် ၁၀၂၇ တုဲ ဟိုတ်နူ ထမံက်ဂွံရုပ်ရဴ ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန်ညးဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ညံၚ်ဂွံဂြိပ်ပါဲတိတ်အာ နူကဵုပရေၚ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်တံမာန်ဂှ် နကဵုနဲကဲလဵုဒှ်ဒှ် ဇၟာပ်ကောန်ဍုၚ်အဝဲစိုပ်တံ တိတ်အာမံၚ်ဍုၚ်သအာၚ်တၞဟ်တံအိုတ်ရ။
သွက်ဂွံယိုက်ဝန်ပၞာန်ဂှ် ဟိုတ်နူရပ်ကေတ်မံၚ်ပဝ်တာတုဲ သၟာကမၠောန်သၟတ်တံအောန်စှ်ေအာဂှ်ကီု အခေါၚ်အရာ ကမၠောန်တံလေဝ်အောန်ယအ်စှ်ေအာကီုရဂှ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ဗၟာမွဲတၠ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ဍုၚ်မွဲဍုၚ်ဂှ် ရိုဟ်ကၞက်မၞိဟ်တံ ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ သာ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲဏံ ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန်ဂှ်လေဝ် ဟွံအာနကဵုဥပဒေ၊ နဲကဲဥပဒေတံတုဲ ဗီုမိက်ဂွံကၠောန်ဂှ် ဍေံတံကၠောန်မံၚ်ရ။ ဟိုတ်နူရပ်ပဝ်တာဂှ် သၟတ်တံဖေက်လကိုတ်တုဲ နကဵုနဲကဲလဵုဒှ်ဒှ် ဗီုဂွံဂွံဂှ် (နူအပ္ဍဲဍုၚ်) တိတ်အာအိုတ်ရ။ သာ်ဂှ်တုဲ အပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲဏံ သၟာကမၠောန်သၟတ်တံ ဟၟဲဟဂှ်ရ။ အဟိန်တံၚ်ရပ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်ဏံဂှ် အခေါၚ်အရာကမၠောန်အဓိကတံလေဝ် အောန်ယအ်စှ်ေအာ ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ကီုရောၚ်”သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် ဂကောံဆုဲပြံၚ်မံၚ်စံၚ်ဂၠးကဝ် IOM မ္ဂး စနူဂျာန်နဝါရဳ စဵုကဵုအေဗရာ သၞာံ ၂၀၂၆ ဏံဂှ် ကောန်ဍုၚ်ဗၟာ ဗၞတ်ၜိုတ် ၆၈၇,၀၀၀ တံ ဟိုတ်နူပဋိပက္ခအပ္ဍဲဍုၚ်ကဵု ပရေၚ်ကံက်ပကောံယိုက်ဝန်ပၞာန်တံတုဲ လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ နကဵုဗီုပြၚ် နာနာသာ်ရ။
ညးဆုဲပြံၚ်မံၚ်စံၚ်လ္ၚဵုတံ ရန်လဝ် သွက်ဂွံမံၚ်အာဍာ်ဇမၠိၚ်ကီုလေဝ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တံမ္ဂး လိက်သက်သဳ ပရေၚ်လုပ်သၞောဝ်မွဲမွဲလေဝ် ဟွံမွဲတုဲ နဲတတ်ၜက်ကေတ်ပယျဵုဂှ် လုပ်ကၠုၚ်လဝ်အိုတ်ရောၚ်။
ဟိုတ်ဂှ်မ္ဂး သွက်ဂွံဂၠာဲအာကမၠောန်ကီု၊ သွက်ဂွံကူသာန်သွံရာန်စကီု သွက်ဂွံကၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ သွက်ဂွံအာဝေၚ် ဇရေၚ်မသ မိတ်သဟာဲတံကီု တုဲပၠန် အပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ သွက်ဂွံပါဲဓလေတ်ဗၠးတိတ်အာ နူကဵုပဋိပက္ခအပ္ဍဲဍုၚ်တံကီု မဒှ်ရ။
တုဲပၠန် ကောန်ဍုၚ်ဗၟာလ္ၚဵုတံ သွက်ဂွံဆက်အာဍုၚ်မလေယှာ နကဵုပရေၚ်ဟွံလုပ်သၞောဝ်ဂှ် နကဵုပါၚ်တြၚ်လုပ်ဍုၚ် သုၚ်စောဲလဝ်ဍုၚ်သေံဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် IOM ချူထမံက်လဝ်နွံရ။ ပ္ဍဲကဵုတမ်သၞာံဏံ မွဲဒမြိပ်ပယျဵု သေံ-မလေယှာ ညးဒးဒုၚ်ရပ်လဝ် ဟိုတ်နူပရေၚ်ပလံၚ်မၞိဟ် ဟွံလုပ်သၞောဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် ဒှ်မံၚ်ကောန်ဍုၚ်ဗၟာတံရ။
ဟိုတ်နူကဵုဖဵုအဆက်ပရေၚ်သီအဝဵုတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်ကောန်ဍုၚ်ဗၟာကဵုသၟတ်တံဂှ် သွက်ဂွံထမံက်အာရုပ်ရဴ ဘဝဇကု၊ လ္ပအ်ဇကုတံမာန်ဂှ်သ္ၚောဲမံၚ်ဏီရောၚ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကွးဘာတြေံ ကိုမေန်တွိုဲတေတ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ် သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“လၟုဟ်ဝွံ ဍုၚ်ပိုဲဏံ ဒှ်မံၚ်ဍုၚ်လီုလီုရ။ ဟိုတ်နူလီုမံၚ်သာ်ဂှ်တုဲ အပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ် တၠပညာ၊ တၠကွတ်၊ သၟတ်တံကဵု ညးဆေၚ်စပ်ကဵုပရေၚ်ပေါဲပၞာန်တံ ညးလဵုမွဲလေဝ် မံၚ်ဟွံဂွံတုဲ ပါဲနူဂှ်ပၠန် တၠအဝဵုတံလေဝ် ပဍဵုပဍိုက်ကရေပ်ဓရတ်မံၚ်တုဲ သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်ဗၟာတံ ဂွံပိုၚ်ပြဳဘဝဇကု၊ သွက်သၟတ်တံ ဂွံထမံက်ရုပ်ရဴလ္ပအ်ဇကုတံဂှ် ပေါဲပၞာန်ဏံ ဟွံအိုတ်အာမ္ဂး ပၠန်ဂတးဏံ ဟွံတုဲဒှ်အာမ္ဂး လံမံၚ်ဏီရောၚ်”သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
သွက်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်အပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူနွံမံၚ်ပၟိက်ကဵု အခေါၚ်အရာပရေၚ်ကမၠောန်တံတုဲ သွက်အခေါၚ်အရာ ကမၠောန်တံဂှ် နူအဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ထမံက်ကဵုရုပ်ရဴရောၚ် အပ္ဍဲကဵုကောံဓရီု ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဟီုလဝ်ရ။
သွက်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်မာန် ညံၚ်ဂွံလေပ်ကမၠောန်ဂှ် နွံမံၚ်ပၟိက် တၠပညာ၊ တၠကွတ်တံတုဲ ယဝ်ရကၠောန်အာကဵု ပရေၚ်ဗ္တောန်ထ္ၜးတံ မာန်မ္ဂး ကမၠောန်ပတိတ်ကပေါတ်အပ္ဍဲဍုၚ်တံ ဇၞော်မောဝ်တောတက်တိုန်ရောၚ် သ္ဂးရ။
အပ္ဍဲကိုန်အစဳဇန်ပွိုၚ် ၁၀၀ တ္ၚဲ ဒပ်ပၞာန်ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ် ဂကောံအလဵုအသဳဂှ် ဟိုတ်နူ ဖဵုအဆက်ပရေၚ်သီလဝ်အဝဵုတုဲ ကမၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဍုၚ်လီုလာ်မံၚ်တံဂှ် ညံၚ်ဂွံကလေၚ်ယာက္ဍိုပ် ဗွဲမပြဟ်မာန် အစဳအဇန် မူဝါဒ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ခိုၚ်ၚ်ကၠိုက်က်တံ ဖန်လဝ်ဂှ်ဟွံဂွံဆဵုလဝ်ပုဟ် ISP-Myanmar ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ဖဵုအဆက် ပရေၚ်ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတံဂှ် ဆက်ဇီုကပိုက်အာမံၚ် လတူညးဍုၚ်ကွာန်တံဖိုဟ်တုဲ ၜိုန်ရ ကညာၚ်ကမြေဲဟီုမံၚ် အလဵုအသဳဒုၚ်ရုဲစှ်ကီုလေဝ် ဗီုကၠောန်မံၚ် အာမံၚ်တံဏံဂှ်တှ်ေ ဆက်ဒှ်အာမံၚ် အတိုၚ်ဗီုပြၚ်သၞောတ်တၠအဝဵုတံဏီရောၚ် ညးလ္ၚတ်တံ ဒးပါ်ပါဲမံၚ်အိုတ်ရ။
အပ္ဍဲကမၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တံဂှ် ဒပ်ပၞာန်အုပ်လဝ်ဂတာတဲသီုဖအိုတ်တုဲ ကဵုသၟတ်တံအာယိုက်ဝန်ပၞာန်၊ စံၚ်ပလီုမံၚ်သ္ၚိဌာန်ပိုန်ဒြပ် ညးဍုၚ်ကွာန်တံဖိုဟ်ရောၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်မွဲတၠ ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“လၟုဟ်ဂှ် ညးတံဖအိုတ် အုပ်လဝ်ဂတာတဲတုဲ နကဵုနဲကဲလဵုလေဝ် ကၠောန်ဟွံဂွံပုဟ်။ ဂတဏံ သၟတ်တံ မုဟိုတ်တိတ်ဍုၚ်သအာၚ်ရောတှ်ေ အပ္ဍဲဒၞာဲဏံ အခေါၚ်အရာကမၠောန် အောန်စှ်ေအာရ၊ ဍေံတံကၟာတ်ပ္ဍဲဏံ ကၟာတ်ပ္ဍဲတေံ မုလေဝ်ကၠောန်ဟွံဂွံတုဲ ကြဴနူဂှ် ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန် တိတ်ကၠုၚ်ပၠန်တုဲ မၞိဟ်တံလေဝ် လ္ၚဵုတံ တိတ်အာအိုတ်ရ၊ ဟွံမံၚ်အိုတ်ရ။ လ္ၚဵုတံ ညးပါဲဘဲပၞာန်တံ (ဒပ်ပၞာန်) စံၚ်ဍုၚ်ကွာန် မုတံဂှ်တုဲ မၞိဟ်လ္ၚဵုတံ (ပ္ဍဲဒေသဇကု ဍုၚ်ဇကု) ဂှ် ပါဲတိတ်အာမံၚ်အိုတ် ဂြိပ်အိုတ်ရ၊ ဒှ်မံၚ်သာ်ဂှ်ရ။ အရေဝ်ညးဟီုလဝ်ဂှ် မုလေဝ်သုၚ်စောဲဟွံဂွံပုဟ်”သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်စရၚ် ရုၚ်သၟိၚ်ဇၞော် ဆေင်စပ်ကဵုပရေၚ်ပါဲဘဲပၞာန် UNHCR မ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ၃ ဒသမ ၇ ပြကောဋိကိုတ် ပြၚ်တံဂှ် ဒးထောံသ္ၚိဌာန် ဂြိပ်ပါဲတိတ်မံၚ်နူအပ္ဍဲဍုၚ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ် ၁ ဒသမ ၆ ပြကောဋိကိုတ် ပြၚ်တံဂှ် စိုပ်အာဍုၚ်ပယျဵု ဇိုၚ်ဝုတ်ဒိုဟ်တံရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။
အတိုၚ်စရၚ် ဂကောံရီုဗၚ်မၚ်မွဲ ကောန်ထံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် AAPP သ္ပလဝ်ဒတန်မ္ဂး စနူအခိၚ်သီအဝဵု စဵုကဵု ဂျောန် ၂၄ သၞာံဏံ ညးဍုၚ်ကွာန် ၈၁၂၂ တၠ ချိုတ်အာလဝ်နွံတုဲ ညးဒးဒုၚ်ရပ်ထိၚ်လဝ် ၁၄၃၅၅ တၠ ဆက်နွံမံၚ်ဏီရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI