နေပျဳဒဝ်၊ ဂျူလာၚ် ၉
အပ္ဍဲအရာပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳ ရးဍုၚ်နိဂီုဟီုဂှ် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် တောတက်ပိုန်ဒြပ်တံဂှ် ပရေၚ်တင်ကော်ဆောကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ်တှ်ေ ဒှ်ပရေၚ်ၚုဟ်မးကပေါတ်သၠုၚ်တံရ သမ္မတ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဒုၚ်ဝန်လဝ်ရောၚ်။
ကောံဓရီု ဂကောံအလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ် ကၠောန်လဝ်ပ္ဍဲရုၚ်သမ္မတ နေပျဳဒဝ် ဂိတုဂျူလာၚ် ၇ တုဲကၠုၚ်ဏံဂှ် ညးဒုၚ်ဝန်ဟီုကၠုၚ်လဝ်ကဵု ညးတာလျိုၚ်ဌာန သၟဝ်တဲညးတံ အတိုၚ်ဏံရ။
တုဲပၠန် ပရေၚ်ၚုဟ်မးကပေါတ်တံသၠုၚ်တိုန်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် တင်ကော်ဆောဇၞော်အိုတ်ဂှ်တှ်ေ ဟိုတ်နူကဵုဇြဟတ်ပရေၚ်သွံ/ရာန် ဟွံတုပ်သၟဟ်ညးသ္ကံတံကီု ဟိုတ်နူစရိတ်သြန်အိုတ် ပရေၚ်ပတိတ် ကပေါတ်တံသၠုၚ်တိုန်မံၚ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်လဝ်ရောၚ် သမ္မတသီအဝဵု ဟီုရ။
ပရေၚ်ပတိတ်ကပေါတ်တံ စရိတ်ဂွံသၠုၚ်တိုန်မံၚ်ဗီုဏံဂှ်တှ်ေ ဟိုတ်နူဖဵုအဆက် ပရေၚ်ၚုဟ်မးလှာဲသြန်ကၠာတေံ မဒှ်တုဲ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ပရေၚ်ပတိတ်ကပေါတ်အပ္ဍဲဍုၚ် ဂွံဂၠိုၚ်တိုန်အာဂှ် ဗီုလဵုဒှ်ဒှ် ဒးဖန်ဇန်ရေၚ်တၠုၚ်အာဟေၚ် သ္ဂးရ။
ပြဟ်ဟ်ဏံ ၚုဟ်မးကပေါတ်နာနာသာ် ဂွံသၠုၚ်တိုန်အာဂှ်တှ်ေ ဟိုတ်နူအလဵုအသဳပၞာန် ကၟာတ်ဆိုအ်လဝ် ပရေၚ်ပၠုပ်ကပေါတ်တံဂှ်ရ ၚုဟ်မးသြန်ဖောဝ်စှ်ေအာတုဲ ၜိုန်ရဟီုမံၚ် သွက်ဇြဟတ်ပတိတ် ကပေါတ်အပ္ဍဲဍုၚ် ဂွံသၠုၚ်တိုန်အာကီုလေဝ် ဟွံကဵုအခေါၚ်ပၠုပ်နၚ် ကပေါတ်အပြောံတံတုဲ သွက်ဂွံထပဵုပတိတ်ဟလိုၚ်ပတိုန်ကပေါတ် တံဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ပုဟ်ရောၚ် တၠကမၠောန်ပိုန်ဒြပ်မွဲတၠ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ညးတံ ကၟာတ်ဆိုအ်လဝ် ကပေါတ်သီုဖအိုတ်ရ၊ အခေါၚ်လုပ်တံ အခေါၚ်ပၠုပ်ကပေါတ်တံ ကၟာတ်လဝ်သီုဖအိုတ် ဟိုတ်နူအခေါၚ်လုပ်သၞောဝ်ဟွံဂွံတုဲ ဒးလုပ်ကၠုၚ်ဗွဲမဟွံလုပ်သၞောဝ်ဟွံသေၚ် ပရေၚ်တံဏံဂှ်လေဝ် ကၠောန်ကဵုမံၚ် ပရေၚ်ၚုဟ်မးကပေါတ်တံ ဂွံသၠုၚ်တိုန်ကီုရ၊ တုဲပၠန် ပရေၚ်ၚုဟ်မးသြန်ဖောဝ်တံလေဝ် ဒှ်မံၚ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်၊ ကပေါတ်သ္ဇိုၚ် အဓိကလ္ၚဵုတံဂှ် ဒးရာန်ပၠုပ်နူကဵုဍုၚ်သအာၚ်ဖအိုတ်၊ ပရေၚ်ပၠုပ်ကပေါတ်တံဂှ်လေဝ် ကၟာတ်စၟတ်ပိုၚ်ခြာလဝ်တုဲ နူအပ္ဍဲဍုၚ်ဏံ မုပတိတ်ဂွံရော၊ နကဵုနဲကဲလဵုမှ သွက်ဂွံထပဵုပတိတ်အာ ကပေါတ်တံဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
တုဲပၠန် ပရေၚ်ၚုဟ်မးကပေါတ် ဂွံယအ်စှ်ေအာမာန် မူဝါဒဟွံစှ်ေ သၞောတ်ကဵု တၚ်စၟတ်ပိုၚ်ခြာလဝ်တံဂှ် ဒးယှအ်ဖျေံကဵုတုဲ ထ္ၜးဟိုတ် ပရေၚ်ဂီုကၠီု ပံက်လဝ်ဂိက် အာတ်မံၚ်သြန် ဟွံတန်ကဵုဆၜက်အာ နူသၞောတ်တံဂှ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးကေတ်အာအရေဝ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရောၚ် ညးဆက်ဟီုရ။
မွဲလပါ်ပၠန် ပရေၚ်ပတိတ်ကပေါတ် ဂၠိုၚ်တိုန်မှလေဝ် နူကပေါတ်ပလံၚ်ဗ္စိုပ် (Export) တံ မွဲကဆံၚ်ဂှ် ဂွံနၚ်သြန် ဍုၚ်သအာၚ်တုဲ ပၠုပ်နၚ်ကပေါတ် (Import) တံမာန်ရောၚ် သမ္မတသီအဝဵု ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် သ္ဂးရ။
တုဲပၠန် ပရေၚ်သြန်လုပ်ကဵု သြန်တိတ် ရးဍုၚ်နိဂီုတံတုပ်သၟဟ် မှလေဝ် ပရေၚ်ၚုဟ်မးကပေါတ်သၠုၚ်တိုန်မံၚ်ဂှ် ယှအ်ဖျေံကဵုမာန်တုဲ၊ သွက်ပရေၚ်ပတိတ်ကပေါတ်တံ ဂွံသၠုၚ်တိုန်အာမာန်ဂှ် ကုဌာနဝန်ဇၞော်တံကီု ဂကောံအလဵုအသဳရး၊ တွဵုရးတံ ညံၚ်ဂွံဂစာန် ရေၚ်တၠုၚ်အာညိဂှ် ကဵုလဝ်စၞောန်ပ္ညုၚ်နွံရ။
သမ္မတသီအဝဵု ၜိုန်ရဟီုမံၚ် ညံၚ်ၚုဟ်မးကပေါတ် ဂွံယှအ်ဖျေံအာကီုလေဝ် ကြဴနူဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ၚုဟ်မးကပေါတ်တံ သၠုၚ်တိုန်အာဂၠိုၚ်ကဵုဆတုဲ သွက်ပုၚ်ဂၞဴဗဂါပ်ဂွံဆက်အာမာန်ဂှ် ဒးရုၚ်ဂစာန်မံၚ်တုဲ ဗီုပြေပြံၚ်ဂှ် ဒးကၠောန်စ မံၚ်စံၚ်အာမံၚ်ရောၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်မွဲတၠ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ဗီုဏံရ ညံၚ်ဂွံပြေပြံၚ်အာ ဒးစသုၚ်မံၚ်စံၚ်အာအိုတ်ရ၊ လၟုဟ်တှ်ေ ၚုဟ်သ္ၚုတံဂှ် တိုန်မံၚ်၊ သွက်သ္ၚိကၟိန်ဣစဳတံမ္ဂး သ္ၚုဂှ် ဒှ်အဓိကရ၊ အဓိကဒှ်တုဲ လၟုဟ်ၚုဟ်သ္ၚု ‘ပဝ်သာန်မွှိုဲ’ ဒှ်အာ ၇၀၀၀ ယျ၊ သ္ၚုကြံၚ်ၚ်တံ ဒှ်အာ ၄၀၀၀ ၊ ကၠာတေံမ္ဂး နွံၜိုတ် ၃၀၀၀ ဓဝ်၊ သ္ၚု ‘ပဝ်သာန်မွှိုဲ’ ဂှ်လေဝ် ကၠာတေံ နွံၜိုတ် ၅၀၀၀ ရ၊ လၟုဟ်တှ်ေ အကြာတ္ၚဲတံဏံ ၚုဟ်တိုန်မံၚ်တုဲ အဓိကဂှ် သ္ၚုဗဂါပ်ဂွံဆက်အာမာန်ဂှ် ဒးရုန်ဂစာန်မံၚ်၊ စၞစတံဂှ်လေဝ် ဗီုဏံရ ညံၚ်ဂွံပြေပြံၚ်အာ စသုၚ်မံၚ်စံၚ်အာအိုတ်ရ”သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
စနူလက်ထက် ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵု စဵုကဵုစိုပ်လက်ထက် ဒပ်ပၞာန် ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ် အလဵုအသဳပြဟ်ဟ်ဏံ အပ္ဍဲပွိုၚ် ၅ သၞာံပြၚ်ဏံမ္ဂး အပ္ဍဲဒေသ ၚုဟ်မးကပေါတ်တံ အောန်အိုတ် စနူ ၅ ဆ စဵုကဵုပွဳပွူ ၁၀ ဆ ဆက်သၠုၚ်တိုန်အာမံၚ် ဟွံပိုတ်ဆက်က် ဒှ်ကၠုၚ်လဝ်ရ။
အတိုၚ်လိက်လလောၚ်တြး ကိုန်အစဳဇန် စၞစဇွောံမဂၠးကဝ် (WFP) ပတိတ်လဝ် ဂိတုမေတုဲကၠုၚ်တေံမ္ဂး သွက်ညးဒးဒုၚ်ထောံကၠေံလဝ် သ္ၚိဌာန်ဒၞာဲဝါဲတံ ကေုာံ ညးဒးဒုၚ်လဝ်ဒဏ်ဘဲပဋိပက္ခတံဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ၚုဟ်မးကပေါတ်သၠုၚ်တိုန်အာကီု၊ ကမၠောန်ဂမျိုၚ်လမျီုညးတံ လီုလာ်အာတုဲ သွက်ဂွံဂျိုၚ်တန်တဴအာ လၟေၚ်တ္ၚဲမာန်ဂှ် ပဵုတုဲ ဝါတ်ဂါတ် ခက်ခုဲကၠုၚ်မံၚ်ရောၚ် သ္ဂးရ။
တုဲပၠန် အဟိန်လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်မံၚ် အပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၆ ဏံမ္ဂး တၚ်နွံပၟိက် ဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ် သွက်ရးနိဂီုဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဆက်သၠုၚ်မံၚ်ဖိုဟ်တုဲ အတိုၚ်ကိုန်အစဳဇန် သွက်ဂွံဖန်ဇန် ရေၚ်တၠုၚ်အာ ပရေၚ်ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ်မ္ဂး သွက်လၟိဟ်မၞိဟ် ၁၆ ပြကောဋိကိုတ်တံဂှ် နွံမံၚ်ပၟိက်ကဵု ပရေၚ်အရီုဗၚ်တံရောၚ် လလောၚ်ပတိတ်လဝ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI