နေပျဳဒဝ်၊ ဂျူလာၚ် ၁၁
သွက်ဂွံသောၚ်ကလးအာ ပရေၚ်အခက်အခုဲဍုၚ်ဗၟာဂးတုဲ နူကဵုအာသဳယာန် ဖျေံလဝ်တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်တံဂှ် ပ္ဍဲကဵုကောံဓရီုစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ်သဳကၠဳလဝ်တံဂှ်တှ်ေ ညးစၞးစၠတ်ထဝ်တံ ဟွံဒုၚ်တဲရ။
ပ္ဍဲဂိတုဂျောန်တုဲကၠုၚ်တေံ သွက်ဂွံကလေၚ်လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ်ဗ္စာရဏာ တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံအာသဳယာန်ဂှ် နူကဵုညးစၞးစၠတ်ထဝ်ညးဍုၚ်ကွာန် ဒံက်တာနန္ဒာလှမျေအ် ဗတိုက်ဖအောဝ်ဏာ ကုဂကောံအလဵုအသဳတုဲ ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်ပၠုပ်ဂလာန် ပ္ဍဲကဵုစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ရ။
လ္တူပရေၚ်ဏံတုဲ ပ္ဍဲကောံဓရီုလၟေၚ်ဍာံဒုတိယ စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် တတိယဝါ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ဂိတုဂျူလာၚ် စၟတ်တ္ၚဲ ၂၊ ၇၊ ၉ ညးစၞးစၠတ်ထဝ် ၃၀ တၠတံ သဳကၠဳလဝ်ရဂှ် ဂွံတီကေတ် နူကဵုလိက်ပရိုၚ်တြးဝါဒနိဂီုဍုၚ်တံရ။
အပ္ဍဲကဵုတင်နၚ်ပရေၚ်သဳကၠဳ ညးစၞးတံဂှ် နကဵုပိုဲတံ ဗက်ကေတ်စအတိုၚ်ပၟိက်စိုတ် ဂစာန်စးတးပါဲဏာ တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ အာသဳယာန် ၅ တၚ်ဏံဟွံသေၚ်၊ ဟိုတ်နူဒစဵုဒစးမံၚ်ကဵု လိက်ပဋိဥာဥ် မူသ္ဇိုၚ်အာသဳယာန်တံရောၚ် သ္ဂးလဝ်ရ။
တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ဍုၚ်ကောန်ဂကောံတံသီုဖအိုတ်ဟွံသေၚ်ကီု၊ အတိုၚ်လိက်လလောၚ်တြး တောဲပါကၠုၚ်ဗွဲကြဴ ဥက္ကဌ စှ်ေလၟေၚ်အလန် ပတိတ်လဝ်ဒှ်မံၚ်တုဲ၊ နူကဵုအာသဳယာန် လုပ်ပြံက်ပထုဲပထံၚ်မံၚ် အကြာပရေၚ်ကေၚ်ကာ အပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာတုဲ လုပ်ကဵုမံၚ်ပရေၚ်ဇြဟတ်ဟရိုဟ်ကီု ပါဲတးပသှ်ေစွံလဝ် ပရေၚ်သ္ပစၞးအဆံၚ်တုပ်သၟဟ်တံရောၚ် ညးစၞးဗွဲမဂၠိုၚ်တံ စောဲစပ်လဝ်ရ။
တုဲပၠန် အပ္ဍဲတၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်တံဏံဂှ် ပရေၚ်ကိတ်ညဳမံၚ်ကဵု တၠုၚ်လအာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဍုၚ်ဗၟာပြဟ်ဟ်ဏံ ဟၟဲမံၚ်တုဲ၊ ပရေၚ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်လပါ်အလဵုအသဳပၞာန်တံ ဟွံဂွံလဝ်အခေါၚ်တိုန်စိုပ် ကောံဓရီုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အာသဳယာန်တံဂှ်လေဝ် သဳကၠဳလဝ်ကီုရောၚ်။
အပ္ဍဲကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗၟာ အကာဲအရာပရေၚ်တောတက်တိုန်ကၠုၚ်မံၚ်တံဂှ် ဍုၚ်အာသဳယာန်တံကဵု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အာသဳယာန်တံ ညံၚ်ဂွံတီကၠိုဟ် ပဵုဂၠိုၚ်တိုန်ဂှ် ဗွဲတၟေၚ်စွံပရေၚ်ဇြိုဟ်နက်တုဲ ဒးပ္ညဳပ္ညပ်ဖန်ဇန်ရေၚ်တၠုၚ်အာချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရောၚ် သ္ဂးရ။
ဟိုတ်ဂှ်တုဲ တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံအာသဳယာန် ၅ တၚ် အရာပရေၚ်ကမၠောန်ဟွံဒှ်မံၚ်တံဂှ် ထောံကၠေံတုဲ နကဵုလညာတ်တၟိ ပရေၚ်ဆက်ဆောံလုက်စုက်တၟိတံ ဒးပြံၚ်လှာဲဒ္ဂေတ်ဗက်ထေက်ယျ ညးစၞးစၠတ်ထဝ်တံ ပတိုန်လဝ်ဂလာန်ရောၚ်။
ပရေၚ်ဏံဂှ် ဒှ်ဆၜိုတ် ပရေၚ်လဝေၚ်ဇာတ်ဖန်ဇန်လဝ် ကဵုအခိၚ်ကိတ်တ်တံတုဲ မုကြက်ရှ်သာလေဝ်နွံမာန် ဟွံသေၚ်၊ လတူပရေၚ်သ္ပစၟတ်သမ္တီ လုပ်သၞောဝ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဒးဒုၚ်ဆောံလေၚ်လဝ်တံဂှ် ဂစာန်မံၚ်သွက်ဂွံကလေၚ်ဂတး ထမံက်အာပရေၚ်ဇာတ်ဂှ်ပၠန်ရောၚ် ညးလ္ၚတ်တံ ပါ်ပါဲထံက်ထ္ၜးမံၚ်အိုတ်ရ။
တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်ဏံဂှ် သွက်ဂွံသောၚ်ကလးအာပရေၚ်အခက်အခုဲဍုၚ်ဗၟာ မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်လဝ် ဟိုတ်နူ သီအဝဵုပၞာန်တံတုဲ နူကောံဓရီုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အာသဳယာန်ကၠောန်လဝ် ဍုၚ်ဂျကာတာ အေန်ဒိုနဳယှာ ဂိတုအေဗရာ ၂၄၊ သၞာံ ၂၀၂၁ တေံဂှ် ဖျေံကဵုလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။
ပ္ဍဲအခိၚ်တေံမ္ဂး အလဵုဇကုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်သီအဝဵု ထ္ပက်စၟတ်တဲတုပ်လဝ်စိုတ်ကီုလေဝ် နတဲပရေၚ်ထမံက်ရုပ်ရဴ ဒ္ဂေတ်ဗက်လဝ်ဟၟဲတုဲ အခေါၚ်တိုန်စိုပ်ကောံဓရီု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အာသဳယာန်တံဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံ ဒးဒုၚ်ကၟာတ်လဝ်ဖိုဟ်ရ။
အပ္ဍဲကဵုတၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံတံမ္ဂး သွက်ဂွံဒေါအ်ထောံပရေၚ်ပကီုပရာတ်တံ ဗွဲမပြဟ်ကီု၊ သွက်ဂွံစကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ညးဆေၚ်စပ်တံသီုဖအိုတ် ညံၚ်ဂွံပါလုပ်ကီု၊ သွက်ဂွံကဵုအာအထံက်ပၚ်ပရေၚ်ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ်တံကီု၊ သွက်ပရေၚ်ပ္ညဳပ္ညပ်အကြာ ညံၚ်ဂွံခါန်ကၞက်အာ ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန်ကီုကေုာံ ဂကောံညးစၞးတၟေၚ်တံ ကၠုၚ်စိုပ်ဍုၚ်ဗၟာတုဲ ညံၚ်ဂွံဆဵုဂဗသဳကၠဳ ကုညးဆေၚ်စပ်သီုဖအိုတ်တံရောၚ် သ္ဂးရ။
ဂလာန်ပၠုပ်လဝ်ဏံ သွက်ဂွံကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်ဗ္စာရဏာ တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ အာသဳယာန် ၅ တၚ်ဂှ် သ္ပဒတန် လလောၚ်တြးလဝ်ပ္ဍဲကောံဓရီုတုဲ ဆက်ရေၚ်တၠုၚ်အာရောၚ် နာယကစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် ကဵုလဝ်သမ္တီရ။
မွဲလပါ်ပၠန် ဂိတုဂျူလာၚ် ၁၂ ဏံတှ်ေ ဝန်ဇၞော်ဍုၚ်သအာၚ်အလဵုအသဳဒပ်ပၞာန်ကဵု ဝန်ဇၞော် ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ်အာသဳယာန်တံ သွက်ဂွံဆဵုဂဗသဳကၠဳဗွဲပလး ပ္ဍဲဍုၚ်ၜၚ်ကံက်ဂှ် ပကိတ်အခိၚ်တုဲ ကၠောန်ကၠုၚ်လဝ် မဒှ်ရ။
ညးစၞးအလဵုအသဳပၞာန်သွက်ဂွံဂွံဒၞာဲ အလုံက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဍုၚ်ဂၠးကဝ်တံ သ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲကဵု UN မ္ဂး လစွံစိုတ်အာသဳယာန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်မံၚ်ကွေံကွေံရောၚ် ညးအုပ်ကာကံၚ်သဳမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗၟာဗၠးၜး ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“ဗွဲတၟေၚ်ဒၞာဲ UN သွက်ဍုၚ်ဗၟာသ္ဂောံဂွံဂှ်လေဝ် ကိစ္စဇၞော်မံၚ်ရ။ စဵုကဵုလၟုဟ် ပ္ဍဲ UN ဒၞာဲက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အလုံဂၠးကဝ်စၟတ်သမ္တီလဝ်ဂှ် သွက်အလဵုအသဳ ဥူဝေန်မျေအ်ကဵု ဒဝ်သုတံရ ကဵုလဝ်ဒၞာဲနွံ။ ဒၞာဲဏံဂှ် ညးတံ (အလဵုအသဳပၞာန်) ဂစာန်ကလေၚ်ပၠံၚ်ကေတ်မံၚ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ ချိုတ်ပၠိုတ်အိုတ် ပရေၚ်လုပ်အဝေါၚ်မၞိဟ် အကြာအာသဳယာန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်မံၚ်။ လစွံစိုတ်အာသဳယာန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ရ။ ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ဍုၚ်လပါ်ပလိုတ်တံ တပ်ဒဏ်ကၟာတ်ဆိုအ်လဝ်တံကီု အမေရိကာန်၊ ကနေဒါ၊ ဂကောံလပါ်ဍုၚ်ပလိုတ် EU တံလေဝ် တန်တဴမံၚ် လတူပရေၚ်လစိုတ်စွံအာသဳယာန်ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ၊ သွက်အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာမ္ဂး ဂွံတိုန်အာသဳယာန်ဂှ် နူကဵုပါၚ်တြၚ်ကၠဵုတိုန်ဒှ်ဒှ် ဗီုလဵုဒှ်ဒှ် ညံၚ်ဂွံတိုန်ဂွံဂှ် ဂစာန်အာရောၚ်”သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ယဝ်ရ ဍုၚ်ကောန်ဂကောံ အာသဳယာန်လ္ၚဵုတံဆက်ကၠောန်အာမံၚ် ပရေၚ်ပါ်ခြာဆက်ဆောံလတူဍုၚ်ဗၟာမ္ဂး အတိုၚ်ဂုဏ်စရာဲသိက္ခာ ပရေၚ်ကောန်ဂကူဗၟာတံ သွက်ဂွံနုတ်တိတ်အာ နူဂကောံအာသဳယာန်ဂှ် နွံမံၚ်ပၟိက်ဟာ ဟွံမွဲဟာဂှ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံစုတ်ချပ်ဗ္စာအာ ညးစၞးစၠတ်ထဝ်လ္ၚဵုတံ သဳကၠဳလဝ်ကီုရ။
လၟေၚ်ပရေၚ်ကမၠောန် သွက်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် နကဵုပရေၚ်ပၠတရဴကိတ်ညဳကဵုဍုၚ်ပိုဲတံဂှ်ရ သွက်ဂွံဆက် စဵုဒၞာမၚ်မွဲအာပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်၊ ပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်ကေုာံ ပရေၚ်ဂုဏ်ဖဵုသ္ဇိုၚ်သွက်အခေါၚ်အရာ ကောန်ဍုၚ်ပိုဲတံရောၚ် သ္ဂးရ။
တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်ဏံဂှ် ဒှ်ဆၜိုတ်ဂလာန်ဗတိုက်ဖအောဝ် နကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်သၟးတုဲ၊ ယဝ်ရဟွံဒ္ဂေတ်ဗက်မ္ဂး ဟွံကဵုအခေါၚ်တိုန်စိုပ်ကောံဓရီုဂှ် တၚ်ခုတ်စၟတ်စွံလဝ်ညိလေဝ်ဟွံပါပုဟ် ညးစၞးဗော်ပျဳခိုၚ်ဖျိုဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ဆန္ဒမာဲ ပုဗ္ဗသီရိ ဥူလှသွိုယ် သဳကၠဳလဝ်ကီုရ။
ဟိုတ်ဂှ်တုဲ နကဵုဍုၚ်ဗၟာမွဲဂှ်ဟွံဒးနုတ်တိတ်တုဲ ကြဴနူကောံဓရီုတုဲမှ နူလပါ်ဖိလေတ်ပိုၚ် ဟိုတ်နူပတိတ်လဝ် တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်တုဲ ဒှ်ညးဖံက်ပကဝ်ပဋိဥာဥ် ဍုၚ်ဖိလေတ်ပိုၚ်ဂှ်ရ ထေက်ကဵုဒးနုတ်တိတ်အာ နူအာသဳယာန်ရောၚ် ညးသ္ဂးရ။
သမ္မတအလဵုအသဳဒပ်ပၞာန် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် သ္ပစၞးဍုၚ်ဗၟာ သွက်ဂွံတိုန်စိုပ်ကောံဓရီု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အာသဳယာန်အဆံၚ်သၠုၚ် ၄၈ ဝါ ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်သဳဗူ ဍုၚ်ဖိလေတ်ပိုၚ်ဂှ် ဒးဒုၚ်ကၟာတ်လဝ် အခေါၚ်တုဲ ဥူလှသွိုယ် ကလေၚ်ခၠေဝ်ဟီုလဝ်ရောၚ်။
ကြဴနူအလဵုအသဳတၟိ ရုဲစှ်တိုန်ကၠုၚ်တုဲ ဍုၚ်ကောန်ဂကောံအာသဳယာန်တံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံလတူဍုၚ်ဗၟာ ဍိုန်ၜတ်ကၠုၚ်မံၚ်ကီု ပရေၚ်လုက်စုက်လစွံစိုတ် လပါ်လညာတ်ခိုဟ်ဟ်တံလေဝ်နွံကၠုၚ်မံၚ်ရောၚ် ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ် ဥူတေန်မံၚ်သွိုယ် သ္ဂးရ။
ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလအနာဂတ်ဟွံသ္ၚောဲဏံမ္ဂး အပ္ဍဲအာသဳယာန်ဂှ်အခေါၚ်အရာပရေၚ်ဍုၚ်ဗၟာ အခန်ကဏ္ဍနူတမ်မူလတံ ကလေၚ်ဂွံမာန်ရောၚ်ပတှ်ေကေတ်တုဲ ညံၚ်ကလေၚ်သ္ဂောံဂွံမာန်ပတိတ်အစောန်တုဲ ဂစာန်ရေၚ်တၠုၚ်အာရောၚ် နူကဵုဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ် ဟီုလဝ်ပ္ဍဲကဵုကောံဓရီုစၠတ်ထဝ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
Photo – MOI