မတ်မလီု၊ ဂျူလာၚ် ၁၆
စပ်ကဵုအခက်အခုဲပရေၚ်ကေၚ်ကာဍုၚ်ဗၟာတုဲ ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ်ဖိလေတ်ပိုၚ် ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန် ဆေၚ်စပ်ကဵုဍုၚ်ဗၟာ ထရဳသာလာဇြာရို နကဵုလဂါံကိုပ်ကၠာအိုတ် ဆဵုဂဗလဝ်ကဵု ဂအုံဂကောံဟွံတုပ်လ္ၚဵုတံ ဗွဲတၞဟ်ခြာရ။
အကြာတ္ၚဲတုဲကၠုၚ်တံဏံ ဝန်ဇၞော်ထရဳသာလာဇြာရို ဆဵုဂဗလဝ် ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ် အလဵုအသဳဒပ်ပၞာန် သီုမွဲကရောံကု ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ် အာသဳယာန်တံ ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်သေံတုဲ ကုကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ်ထမံက်ရုပ်ရဴ ညဳသၟဟ်ဂကူကဵုပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် NSPNC ကဵု ဂကောံရပ်လွဟ် EAOs လ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် ဆဵုဂဗလဝ် ဗွဲတၞဟ်ခြာကီုရောၚ်။
အပ္ဍဲပေါဲဆဵုဂဗလဝ်တံဂှ် ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ်သေံ သဳဟာသက် နဒဒှ်တၠသ္ၚိ ဒုၚ်တၠုၚ်ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုလဝ်ရောၚ် ဂိတုဂျူလာၚ် ၁၄ ဂှ် ဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ်ဖိလေတ်ပိုၚ် ပတိတ်လဝ် လိက်လလောၚ်တြးရ။
ထရဳသာလာဇြာရို နကဵုညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန်မွဲ ဆဵုဂဗလဝ် ကုအလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ NUG နကဵုအန်လာၚ်ဂှ်လေဝ် ညးအခေါၚ်ဟီုဂးနွံ ရုၚ်သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဥူနေဖုၚ်လာတ် သ္ပလဝ်ဒတန်ရ။ စပ်ကဵုပရေၚ်ဏံတုဲ ပတိတ်အာလိက်လလောၚ်တြး ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရောၚ် ဂိတုဂျူလာၚ် ၁၅ ဂှ် သှ်ကဵုလဝ် ဌာန်ပရိုၚ် BBC ဗၟာကီုရ။
ကၠာနူဏံမ္ဂး လတူအကာဲအရာ ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန် ဟွံဆဵုဂဗကု အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ဂကူ NUG ကေုာံ ဂကောံဇြဟတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတံဂှ် ပရေၚ်ပါ်ပါဲက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ကြဴနူဂှ်မှ ဒှ်ဆဵုဂဗကၠုၚ်လဝ်သာ်ဏံ မဒှ်ရ။
နူကဵုအာသဳယာန် ဆဵုဂဗသဳကၠဳအာကဵု ဂကောံ EROs, NUG ညးပါလုပ်လဝ်ပၠန်ဂတးတမ်ကညၚ် အဓိကတံမာန်မှ လဂါံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗၟာ ဆုဲအာဂတမာန်ရောၚ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကွးဘာတြေံ ကိုမေန်တွိုဲတေတ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“ယဝ်ရမိက်ကဵုဍုၚ်ဗၟာ ၜိုဟ်လလံအာ ဍာံဍာံမ္ဂး သွက်အရာဖန်ဇန်ရေၚ်တၠုၚ် နဲကဲညံၚ်ဂွံစိုပ်တရဴဟီုမ္ဂး ကသပ်ညာဏ်တံဒှ်ဒှ် ပရေၚ်ပ္ညဳပ္ညပ်သဳကၠဳတံဒှ်ဒှ် ကု Actor ပၠန်ဂတးတမ်ကညၚ်ဗၟာ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် EROs တံကဵု အလဵုအသဳ NUG တံဂှ် ထေက်ကဵု ဒးဆဵုဂဗသဳကၠဳအာရ။ အရာတံဏံဟေၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗၟာ ဂွံဆုဲအာလဂါံဂတတေံမာန်တုဲ၊ ယဝ်ရဆက်ကေမ်ရပ်လဝ် Five Consensus အတိုၚ်တြေံတုဲ ဆက်အာမံၚ်ဏီမ္ဂး လ္တူဂကောံပၞာန်ဗမာဂှ် မုမွဲသာ်လေဝ် ဂွံဟီုဂးအာ ဒှ်ကၠုၚ်ဟွံမာန်ပုဟ်“သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ NUG၊ ဂကောံ CRPH ကဵု မဟာမိတ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် KIO, KNU, KNPP, CNF တံပံၚ်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်ကံၚ်သဳပၠတရဴ ဖိတ်ဒရေဝ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ SCEF မဒှ်ရ။
ဂိတုဂျူလာၚ် ၁၃ တုဲကၠုၚ်တေံဂှ် ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန်ကေုာံ ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ်သေံတံ ဆဵုဂဗလဝ်ကဵု ညးစၞးအဆံၚ်သၠုၚ် ဂကောံရပ်လွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် EAOs လ္ၚဵုတံ ပ္ဍဲကဵုပတ္တယာ နကဵုဗီုပြၚ် ကၟာတ်တြၚ် ဗွဲတၞဟ်ခြာရ။
မွဲအဆက်ဓဝ် အပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ပၠန် ထပ်ဆဵုဂဗလဝ်ကဵု ကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ်ထမံက်ရုပ်ရဴညဳသၟဟ်ဂကူကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် NSPNC ကီုရောၚ် ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြး ဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ်ဖိလေတ်ပိုၚ် ချူထမံက်လဝ်ရ။
အတိုၚ်ပတိတ်လဝ် လိက်လလောၚ်တြးမ္ဂး ညးတိုန်စိုပ်တံ သဳကၠဳပံက်သြိုဟ်သောင်ကလးလဝ် လၟေၚ်ပရေၚ်ကမၠောန် လညာတ်လပါ်ခိုဟ်တံတုဲ ညံၚ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ပေါဲသဳကၠဳပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ညးဆေၚ်စပ်တံသီုဖအိုတ်ညံၚ်ဂွံပါလုပ်အာ သွက်ဂွံပလေဝ်စလဝ်လၟေၚ်ကမၠောန် ဂွံဆက်အာအနာဂတ်ဂတတံဂှ်လဝ် သဳကၠဳလဝ်ကီုရောၚ်။
ပ္ဍဲပရေၚ်ဆဵုဂဗလဝ်ဏံဂှ် ညးစၞးနူဂကောံ EAOs လဵုပါလုပ်ရောဂှ် ထမံက်ချူလဝ်ဟၟဲကီုလေဝ် အတိုၚ်ဌာန်ပရိုၚ် ဂၠးကဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်မ္ဂး KNU, KNPP, CNF ကေုာံဂကောံထ္ပက်လဝ် NCA ဟွံဒှ်လဝ်ပေါဲဗတိုက်ကဵုဒပ်ပၞာန် RCSS ကေုာံ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ NMSP တံလေဝ်ပါလုပ်ကီုရောၚ် ချူထမံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
လတူပရေၚ်ဆဵုဂဗလဝ် ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန်ဏံဂှ် နူကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ် ဆက်စၠောံသၟာန်သၟုက်လဝ် ညးအခေါၚ်ဟီုဂးနွံ ဗော် KNU, CNF တံကီုလေဝ် ဟွံကလေၚ်ပရိုၚ်ပုဟ် ။
မွဲလပါ်ပၠန် ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန်ကဵုလဝ်ကတိ ပ္ဍဲသၞာံဏံအကြာပွိုၚ် ၃ ဂိတုလက္ကရဴအိုတ်မ္ဂး နကဵုမေတ်ယှေန် ပရေၚ်ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ်မွဲဂကောံပၠတရဴတုဲ အာစိုပ်အပ္ဍဲဒေသနွံပၟိက်ပရေၚ်အရီုဗၚ်တံရောၚ်ဂှ် ညးဆေၚ်စပ်တံသီုဖအိုတ် ထံက်လဝ်ဂလာန်ရ။
အပ္ဍဲကဵုဒေသ အလဵုအသဳပၞာန်ထိၚ်ချုက်လဝ်တံကီု ဒၞာဲတိဍာ် ဂကောံ EAOs လၟုဟ်တံ တိုန်စိုပ်ဆဵုဂဗလဝ် ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန်တံ ဂှ်ကီု ဂွံအခေါၚ်အာစိုပ်မာန်ရောၚ် ဗိုလ်ဇၞော် CDM ဇြေန်ယဝ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“ပရေၚ်ဏံဂှ်တှ်ေ (ဒၞာဲဍုၚ်ကွာန် ဒှ်လဝ်ပေါဲဗတိုက်တံ) သွက်ဂွံကလေၚ်ဒက်ပ္တန်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် နူမွဲကဆံၚ်ဍုၚ်အပ္ဍဲဒေသတံတုဲ ညံၚ်ဂွံစိုပ်အာ မုက်လိက်ဂၠးကဝ်ဂှ် နူလပါ်ညးတံ(အလဵုအသဳပၞာန်) ပတိတ်အာပရဲတုဲ ဆၜိုတ်အကြာ တိဍာ်ညးတံထိၚ်ချုက် ဂွံလဝ်တံဟေၚ် ကဵုကၠုၚ်အခေါၚ်မာန်။ ဆဂး မွဲလပါ်ပၠန် ဟိုတ်နူဂွံဆဵုဂဗလဝ် EAOs ဂကောံ ညံၚ်ရဴ K2C ကေုာံ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ၊ RCSS တံဂှ် ညးတံတက်ကျာဟီုဂးလဝ်နွံတုဲ အကြာတိဍာ် ၅ ဒၞာဲတံဏံလေဝ် ဂွံအခေါၚ်အာနွံမာန် ဒှ်မံၚ်ရ။ ညး (ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန်) ဟီုလဝ်ကဵုလပါ်ဒပ်ပၞာန်ကီု၊ ဟီုလဝ်ကဵုလပါ်တေံကီုတုဲ အတိုၚ်ညာတ်မံၚ်ၜါလပါ်ဂှ် ဂၠးကဝ်တံဆဵုကေတ်မာန် ဒှ်မံၚ်ဗီုပြၚ်အကာဲအရာသာ်ဏံ ဆဵုကေတ်ရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာၚ် ၁၂ တေံလေဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်ၜၚ်ကံက် ပ္ဍဲကဵုပေါဲဆဵုဂဗဗွဲပလး ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ် အာသဳယာန်တံဂှ် ဆဵုဂဗလဝ်ကဵုဝန်ဇၞော်ဍုၚ်သ္အာၚ် ဥူတေန်မိုၚ်သွိုဲ ထပ်သ္ပလဝ်ဒတန်တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်တုဲ သွက်ဂွံထမံက်ရုပ်ရဴ ညံၚ်ပရေၚ်တောတက်ဂွံနွံအာဂှ် သဳကၠဳလဝ်ရောၚ်။
နူကဵု ဥူတေန်မိုၚ်သွိုယ် ပတိုန်ထ္ၜးသောင်ကလးကၠုၚ်လဝ် စပ်ကဵုကိုန်အစဳဇန်အလဵုအသဳပၞာန် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ပွိုၚ် ၁၀၀ တ္ၚဲ ကေုာံပရေၚ်ဗတိုက်သရိုဟ် ဒုစရိုတ်တတ်ကၠောံၜက်ပယျဵုတံဂှ် လိက်လလောၚ်တြး နူကဵုဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ်ဖိလေတ်ပိုၚ် ပတိတ်လိက်လလောၚ်တြးလဝ်တုဲ ဂွံတီရ။
ကြဴနူသီအဝဵု ၂၀၂၁ တုဲ အကြာဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ်အာသဳယာန်ကေုာံ ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ် အလဵုအသဳဒပ်ပၞာန်တံ ပေါဲဆဵုဂဗဗွဲပလးဏံ ဒှ်ပရေၚ်ဆဵုဂဗနတဲအလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် မဒှ်ရ။
စပ်ကဵုလတူပရေၚ်ဏံတုဲ သွက်ဂကောံပၞာန်တံဂွံဆက်ကၠောန်အာ ပရေၚ်ဒုစရိုတ်ပၞာန်ဂၠးကဝ်ဗၠးၜးမံၚ်ကဵု ပရေၚ်ဒုဟ်ဒဏ်နာနာသာ်တံ ညံၚ်ဂွံဆက်ကၠောန်အာမာန်ဂှ် ဒှ်ပရေၚ်ကဵုဒြဟတ်ပတိုန်ကဵုမံၚ်ဂဥုဲဂံၚ်ရောၚ် နူကဵု Justic for Myanmar ပတိတ်လိက်လလောၚ်တြးကဵုဏာသမ္တီ ကုအာသဳယာန်ကေုာံ ဂကောံအလဵုအသဳ ဍုၚ်ဆေင်စပ်တံနွံရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – Asean