နေပျဳဒဝ်၊ အဝ်ဂတ် ၇
အလဵုအသဳဍုၚ်ကြုက် ပံၚ်တောဲလဝ်ကဵုအလဵုအသဳပၞာန် ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ်တုဲ လုပ်ပြံက်ဖန်ဖက်ကၠောန်မံၚ် အပ္ဍဲပရေၚ်ကေၚ်ကာ ကိစ္စပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်အပ္ဍဲဍုၚ် ဖန်ဗဒှ်မံၚ်ကဵုပရေၚ်ဇီုကပိုက် လတူအဝဵုပရေၚ်မပိုၚ်ပြဳ ရးနိဂီုဍုၚ်ဗၟာကေုာံ ပရေၚ်ဂိုတ်ဂစာန် သြဇာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံလုပ်အုပ်ဓလီုကေတ်အာဒၞာဲ ဇၟာပ်ပ်တံနွံတုဲ ပွတံဏံ ညံၚ်ဂွံဒေါအ်ထောံဗွဲမပြဟ်ညိဂှ် ဂကောံဇြဟတ်ပ္ညဳပ္ညပ် မဟာဗျူဟာ SIF အာတ်မိက်လဝ် အလဵုအသဳကြုက်ရ။
အပ္ဍဲရးနိဂီုဍုၚ်ဗၟာ အခက်အခုဲပရေၚ်ကြေပ်ဂြတ် ဆေၚ်စပ်ကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ဂီုကၠီုကေုာံ ပရေၚ်ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ် က္တဵုဒှ်မံၚ်လၟုဟ်တံဂှ် ဒးဒှ်မံၚ်ဓဝိၚ်ဗွဲမလောန်ရောၚ် ပ္ဍဲလိက်ပံက်ထာၚ် SIF လလောၚ်တြးပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂတ် ၄ တေံဂှ် ထမံက်ထ္ၜးလဝ်ရောၚ်။
အပ္ဍဲဒေသမွဲ ဍုၚ်သ္ၚိဇိုၚ်ဝုတ်ဒိုဟ် ဍုၚ်ဇြဟတ်ဇၞော် မူဝါဒတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဍုၚ်ကြုက်တံမ္ဂး တိုက်ရိုက်ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဇီုကပိုက် လတူပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်၊ ပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်ကေုာံ ဂၠံၚ်တရဴအနာဂတ် ရးနိဂီုဍုၚ်ဗၟာဂှ်လေဝ် နူကဵု SIF သ္ပစၟတ်လဝ်သမ္တီရောၚ် သ္ဂးရ။
ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်အပ္ဍဲဍုၚ် ပဋိပက္ခရပ်လွဟ် ရးနိဂီုဍုၚ်ဗၟာတံဂှ် နနဲဗီုပြၚ်လဵုမွဲဟွံဟီု ညံၚ်ဂွံဝေၚ်ပါဲအာ နူကဵုပွမလုပ်ပြံက်ဖန်ဖက် ပရေၚ်ကၠောန်သ္ပတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် က္တဵုဗဒှ်ကဵုပဋိပက္ခ ဂွံဂၠိၚ်သ္ၚောဲအာတံဂှ် ညံၚ်ဂွံဒေါအ်ထောံညိအာတ်မိက်လဝ် အလဵုအသဳကြုက်ရ။
အနာဂတ်ရးနိဂီုဍုၚ်ဗၟာဂှ် စၞးဒးစကာသုၚ်စောဲ သွက်ဒှ်ဂုဏ်ဖဵု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဍုၚ်သအာၚ်မ္ဂး အတိုၚ်ပၟိက်ဆန္ဒကောန်ဍုၚ်ဗၟာ မၞုံကဵုအဝဵု ပရေၚ်မပိုၚ်ပြဳတံဟေၚ် နကဵုနဲကဲဒဳမဝ်ကရေဇြဳတံဂှ် ဒးဖျေံအာသ္ဂုတ်သွာတ်ရောၚ် ဂကောံဇြဟတ်ပ္ညဳပ္ညပ် မဟာဗျူဟာ SIF ဟီုလဝ်ရ။
စပ်ကဵုအခက်အခုဲပရေၚ်ကြေပ်ဂြတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရးနိဂီုဗၟာမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ် နူကဵုပရေၚ်သီအဝဵု ၂၀၂၁ တုဲ ဗွဲကြဴ လတူလဝေၚ်ပၞာန် ၁၀၂၇ ဖန်ဗဒှ်လဝ်ကဵု ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵု ဒးဘဲဂိ ဂၠိုၚ်လောန်တံဂှ် နကဵုက္ဍိုပ်လိက် ပရေၚ်ပ္ညဳပ္ညပ်လုပ်အဒေါဝ်ဂးတုဲ အလဵုအသဳကြုက် စစုက်လုက်ကၠုၚ်လဝ်ရ။
နူဏံမွဲကဆံၚ် လတူဂကောံလပါ်ဒေသသၟဝ်ကျာလ္ၚဵု ပါလုပ်လဝ် ပရေၚ်ပၠန်ဂတးဏံဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳကြုက် ကဵုကၠုၚ်ဇြဟတ်ဟရိုဟ် ပွမလုပ်ပြံက်ဖန်ဖက် အပ္ဍဲပရေၚ်ကေၚ်ကာဍုၚ်ဗၟာတုဲ ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵု ကလေၚ်ယာတိုန်က္ဍိုပ်မာန်ကၠုၚ်ဂှ် ပြံၚ်လှာဲလဝ် ညံၚ်ရဴအလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန်မာန်ကၠုၚ် မဒှ်ရ။
နကဵုပရေၚ်အထံက်ပၚ် အလဵုအသဳကြုက်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသတံလေဝ် စပ်ကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကီု ကလုတ်တမာန်တံကီု ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုကလေၚ်ဂွံကၠုၚ်ဒၞာဲတုဲ လတူဂကောံဒပ်ပၠန်ဂတးတံဂှ်လေဝ် ကလေၚ်ဒုၚ်ဒဝ်ဗတိုက် မာန်ကၠုၚ်လဝ်ရောၚ် သ္ကိုပ်ဗိုလ် CDM ဇြေန်ယဝ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် ညံၚ်ကဵုစၞးရုပ်ဇကုအလဵုအသဳ (ကြုက်) ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ဗီုပြၚ် အခိၚ်ဂွံလဝ် Backup အထံက်ပၚ် ကြုက်တှ်ေ အကြာဂကောံရပ်လွဟ်တံမ္ဂး ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ဂကောံ ဟၟဲကဵုညးပြိုၚ်ပကာန်မာန်ကီု၊ ပ္ဍဲဒေသပၠန်လေဝ် ပ္ဍဲသွာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကလုတ်တမာန်တံဂှ် ကလိဂွံကၠုၚ်ဒၞာဲတံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ် နကဵုဒပ်သၟဝ်တဲကြုက်တုဲ သွက်ဒပ်ပၞာန်ဟွံဂွံလီုလာ်သရိုဟ်အာဂှ် ဍေံတံကလေၚ်ဗတိုက် လတူပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်တံ မာန်ကၠုၚ်ရ။ ဟီုမ္ဂး ကဏ္ဍဂကောံလွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်နွံမံၚ်တံဂှ် ဒေါအ်ပန်ပှော်ယာယဳကာလဂၠိၚ်တုဲ အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံပတဝ်က္ဍိုပ်ဗတိုက်အာ ပၠန်ဂတးတမ်က္ညၚ် ညံၚ်ရဴသၞအဓိကမွဲမာန်ရောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
မွဲလပါ်ပၠန် ဂကောံရပ်လွဟ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်နူပၠန်ဂတးတမ်က္ညၚ်တံဂှ် ဟိုတ်နူဒးဗ္ဒဗ္ဒာဲဒၟံၚ် လတူဂကောံလွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ကြပ်မံၚ်ကဵုကြုက်တံတုဲ တရဴပၠန်ဂတးဂှ် ဟွံစိုပ်ဒၞာဲတၚ်ရန်တၟအ်ရောၚ် ညးထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
အတိုၚ်တင်နၚ်နူ ISP-Myanmar မ္ဂး ကြဴနူသီအဝဵု ၂၀၂၁ တုဲ ဍုၚ် ၁၀၁ ဍုၚ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဒးဗလးလဝ်တဲကီုလေဝ် စနူသၞာံ ၂၀၂၄ စဵုကဵုပထမ ၆ ဂိတု သၞာံ ၂၀၂၆ ဂှ် ကလေၚ်သီဂွံလဝ် ဍုၚ် ၂၂ ဍုၚ် မာန်ရ။
အပ္ဍဲဍုၚ် ကလေၚ်သီဂွံလဝ်တံဂှ်တှ်ေ ဟိုတ်နူဍုၚ်ကြုက်လုပ်အဒေါဝ် ပ္ညဳပ္ညပ်ဂှ်ရ ကလေၚ်ဂွံအာ ဍုၚ်ဠာယှိုဝ်၊ ဍုၚ်မိုဝ်ကုက်ကေုာံ ဍုၚ်မိုဝ်မုက်တံဂှ်တုဲ သှ်ေမံၚ် ၁၉ ဍုၚ်တံဂှ်တှ်ေ နကဵုနဲကဲပရေၚ်ပၞာန် ကလေၚ်ဗတိုက် သီကေတ်လဝ် မဒှ်ရ။
သယံဇာတသဘာဝကဵု ကပေါတ်တိတ်နူ ရးနိဂီုဍုၚ်ဗၟာတံဂှ် အလဵုအသဳပၞာန်ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ် နကဵုၚုဟ်မးတန်တန် နဲကဲနာနာသာ် ပလံၚ်ဗ္စိုပ်သွံစမံၚ်ကဵုဍုၚ်ကြုက်တံဂှ် ညိလေဝ်ဒုၚ်တဲဟွံမာန်ပုဟ် ဂကောံဇြဟတ်ပ္ညဳပ္ညပ် မဟာဗျူဟာ SIF သ္ဂးရ။
တုဲပၠန် သွက်ဂွံကလေၚ်စကၠောန် ကိုန်အစဳဇန်ကၟာၚ်ဍာ် ၜဳၜါသွာၚ်ဂှ် ထ္ပက်လဝ်စၟတ်တဲတၚ်တုပ်စိုတ်ကဵု အလဵုအသဳကြုက်ဂှ် ဟွံထံက်ရံၚ်မုက်ပရေၚ်ဒစဵုဒစးညးဍုၚ်ကွာန် အလုံမွဲဍုၚ်တံတုဲ ဖံက်ပကဝ်မံၚ် ပရေၚ်သၞောဝ်ဥပဒေဒေသန္တရ မၚ်မွဲထိၚ်ဒဝ်ပွဳပွူသဘာဝဂၠးကဝ်ရောၚ်ဂှ် ပ္ဍဲလိက်ပံက်ထာၚ်ဂှ် ဟီုလဝ်ရ။
စပ်ကဵုပရေၚ်ထမံက်အာရုပ်ရဴ ကိုန်အစဳဇန် BRI ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် စမြိုၚ်ဒၞာဲသ္ဇိုၚ်တၞဟ်ဟ်တံမ္ဂး ပရေၚ်ပတိတ် သယံဇာတသဘာဝကဵု သတ္တုတိအး (မြေရှားသတ္တု) မ္ဂး ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒးကေတ်ဆန္ဒတၚ်တုပ်စိုတ် ညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ ဒးကဵုလဝ်ဖျုန် ပရေၚ်မၚ်မွဲပွဳပွူ သဘာဝ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ကာလဇမၠိၚ်တံဂှ်ရောၚ် SIF သ္ဂးရ။
အကြာကာလအခက်အခုဲ ပရေၚ်ကြေပ်ဂြတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လၟုဟ်ဏံမ္ဂး ဟွံကေတ်တၚ်တုပ်စိုတ် ညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ ဆက်ကၠောန်အာမံၚ် ကိုန်အစဳဇန်ဗီုဗီုဏံဂှ် ဖန်ဗဒှ်မံၚ်ကဵုပရေၚ်ဂလာန်ပတှ်ေ ဂွံယအ်စှ်ေအာမာန်တုဲ ပဋိပက္ခတံလေဝ် ပဵုတုဲဇြိုဟ်နက်အာမာန်ရောၚ် ကဵုလဝ်သတိဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
တုဲပၠန် ပရေၚ်ဓဝ်ပတှ်ေအကြာၜါဍုၚ် ဇီုကပိုက်မာန်ဂှ်ကီု ပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်ဒေသတံလေဝ် ဒှ်ကၠုၚ်အန္တရာဲမာန်တုဲ လ္တူခရိုနဳတၠကမၠောန်ပိုန်ဒြပ်ကေုာံ ဂကောံဂၠးကဝ်တံ ပံၚ်တောဲကၠောန်မံၚ်ကဵုအလဵုအသဳပၞာန် ထမံက်မံၚ်ရုပ်ရဴကိုန်အစဳဇန် ပရေၚ်ခါဲပတိတ်သယံဇာတတံဂှ် နူကဵု SIF ဟီုပျုတ်ဗဒေက်လဝ် ပိုတ်တ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် အပ္ဍဲပထမသတ္တဟ ဂိတုဂျောန်လောန်ကၠုၚ်ဏံ ပ္ဍဲဍုၚ်ကူမေန် ရးနိဂီုဍုၚ်ကြုက်ဂှ် နကဵုတၚ်စောဲစပ်သံသယ ပရေၚ်ထံၚ်ပရိုၚ် ဂးတုဲ ရပ်ထိၚ်ဒဝ်လဝ် ဒါရိုက်တာ ISP-Myanmar ဥူမေန်ဇြေန်ဂှ်လေဝ် ကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်အာ အတိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေဂၠးကဝ် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်တံတုဲ ညံၚ်ဂွံကဵုသွဟ် သောင်ကလးကဵုဂှ်လေဝ် အာတ်မိက်လဝ်ကီုရ။
တုဲပၠန် စပ်ကဵုကိုန်အစဳဇန် BRI ကဵုဖျုန် သွက်ဂုဏ်ဖဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သြန်ကေုာံ ပရေၚ်ၜံၚ်ခါဲသတ္တုတိအး(မြေရှား) တံတုဲ တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ကီု ပရေၚ်ကမၠောန် သွက်ဂွံဒှ်ပဋိပက္ခ ပရေၚ်ဟွံညိၚ်ဝပ် ပဵုတုဲပရေံတိုန်အာမာန်တံဂှ် ညံၚ်ဂွံဒေါအ်ထောံဂှ်လေဝ် အာတ်မိက်လဝ် မဒှ်ရ။
ရန်တၟအ်ကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် ပရေၚ်ကလေၚ်ပ္ညဳပ္ညပ်ကောန်ဂကူတံတုဲ သောင်ကလးအာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုပၟိက်ဆန္ဒကောန်ဍုၚ်ဗၟာတံ ညံၚ်ဂွံဒှ်အထံက်ပၚ်ကဵုလပါ်ခိုဟ်ဂှ် SIF ဗတိုက်ဖအောဝ်လဝ် အလဵုအသဳကြုက်ရောၚ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်ပံက်ထာၚ်ဂှ်ရ။
ဂကောံဇြဟတ်ပ္ညဳပ္ညပ် မဟာဗျူဟာ SIF ဂှ်တှ်ေ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုဂကောံလွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်၊ ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကေုာံကမ္မတဳဗကပ်ဗဗေၚ် အလုံမွဲဍုၚ်ဗၟာတံတုဲ ပံၚ်ကောံဒက်ပတန်လဝ် ဒှ်ဂကောံမဟာမိတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မွဲ အဓိက သွက်ဂွံဒစဵုဒစးအာ သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန် မဒှ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – HOS