နေပျဳဒဝ်၊ အဝ်ဂတ် ၁၅
အပ္ဍဲအရာသောင်ကလးအာ ပရေၚ်ကေၚ်ကာကိစ္စဍုၚ်ဗၟာဏံ စပ်ကဵု အာသဳယာန်ဖျေံလဝ် တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်ဂှ်တုဲ ဆေၚ်စပ်ကဵု အကာဲအရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လၟုဟ်ဏံမ္ဂး ဟွံကိတ်ညဳမံၚ် ညံၚ်ဂွံစိုပ်အာလညာတ် ဗီုဏံ နကဵုဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ် အလဵုအသဳပၞာန်ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ် ဂစာန်ကၠုၚ်မံၚ်ရောၚ်။
ပြဟ်ဟ်ဏံ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဝွံ နူကဵုပေါဲရုဲမာဲ အတိုၚ်ပၟိက်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် တံဂှ် အလဵုအသဳ မံက်တိတ်ကၠုၚ်တုဲ ကေတ်တာလျိုၚ် ကၠောန်မံၚ်ကဵုရတှ်ေ သွက်အနာဂတ်မ္ဂး စပ်ကဵုအရာ သွက်ဂွံခါန်ကၞက် ညးစၞးတၟေၚ်ဥက္ကဌအာသဳယာန်တၟိကီု ကဏ္ဍညးကီု ဆက်တုဲနွံမံၚ်ပၟိက်ရောၚ်ဂှ် ဟွံသ္ပစၟတ်သမ္တီပုဟ် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂတ် ၈ လောန်ကၠုၚ်တေံ လဴကဵုလဝ်ရ။
လောန်ကၠုၚ် အပ္ဍဲပွိုၚ် ၅ သၞာံဏံမ္ဂး ကုညးစၞးတၟေၚ် ဥက္ကဌ အာသဳယာန် စှ်အလန်တံအဆက်ဆက်တံဂှ် နူကဵုဍုၚ်ဗၟာ ၜိုတ်သ္ပကဵုမာန် ပံၚ်တောဲကၠောန်ကၠုၚ်လဝ်နွံတုဲ လၟုဟ်လေဝ် ဆက်တုဲပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ်မံၚ်ကီုရောၚ် သ္ဂးရ။
ဆဂး နူကဵုဒပ်ပၞာန်သီအဝဵု ပြံၚ်လှာဲလဝ်ဗီုပြၚ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်အလဵုအသဳတုဲ စၠတ်ထဝ်မံက်တိုန်ကၠုၚ်မံၚ် ပ္ဍဲအကာဲအရာဏံ ပ္ဍဲသၞာံဂတတေံ ပရေၚ်ခါန်ကၞက် ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန် ဆေၚ်စပ်ကဵုဍုၚ်ဗၟာဂှ်တှ်ေ နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန်ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ် ဒစးဒုၚ်တးပါဲလဝ် ကၠာတဲရောၚ်။
အပ္ဍဲတၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်ဂှ်တှ်ေ ညံၚ်ဂွံဒေါအ်ထောံ ပရေၚ်ပကီုပရာတ်တံဗွဲမပြဟ်၊ ညံၚ်ဂွံစကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ မပါလုပ် ညးဆေင်စပ်သီုဖအိုတ်၊ ပရေၚ်ကဵုအထံက်ပၚ် ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ်၊ ပရေၚ်ခါန်ကၞက် ညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန် ကေုာံ ဂကောံညးစၞးတၟေၚ် ကၠုၚ်စိုပ်ဍုၚ်ဗၟာတုဲ သွက်ဂွံဆဵုဂဗသဳကၠဳကဵု ညးဆေၚ်စပ်ဖအိုတ်တံ မဒှ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ်လေဝ် လတူတၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ် ဏံ တးပါဲဏာဂှ်သ္ပလဝ်ဒတန်တုဲ နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန်ပြံၚ်လဝ် ဗီုပြၚ်ဂှ်တှ်ေ တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံတံဂှ် သွက်သ္ဂောံထမံက်ရုပ်ရဴ ဟွံမွဲတုဲ နူကဵုအာသဳယာန် သွက်သ္ဂောံတးပါဲပလီုထောံကေတ်တ် ညံၚ်ဂွံစိုပ်အာဗီုပြၚ်ဏံ ကၠောန်မံၚ်ရေၚ်။
နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန်ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ် ယဝ်ရဒုၚ်တဲ တၚ်တုပ်စိုတ် ဘုံမ္ဂးတှ်ေ ဒးသ္ပစၟတ်သမ္တီ NUG ကဵု ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတးတံတုဲ ဒးသဳကၠဳအာလတူဝိုၚ်ခုၚ်ဂှ် ဍေံတံဟွံဒုၚ်တဲပုဟ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကွးဘာတြေံ ကိုမေန်တွိုဲတေတ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ အတိုၚ်ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတးတံ ထံက်ဂလာန်လဝ် တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံတံဂှ် နူကဵုအာသဳယာန်ဆက်ရပ်စပ်အာတုဲ လတူအလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် ပရေၚ်ကေတ်အရေဝ်ကၟာတ်ဆိုအ် ကဵုဇြဟတ်ဟရိုဟ်တံ ဆက်ကၠောန်အာထေက်ရောၚ် ညးဆက်ဟီုရ။
“တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံအာသဳယာန် ၅ တၚ် (ASEAN 5 Consensus) ဟီုဂှ် ဒှ်တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ နကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဍုၚ်အပ္ဍဲဒေသတံတုဲ ဂကောံဒစဵုဒစးကဵု ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတး ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာတံ ပရေၚ်ထံက်ဂလာန်လဝ်နွံတှ်ေ၊ အာသဳယာန်လေဝ် ဆက်ရပ်စပ်အာ မူဏံတုဲ ထေက်ကဵုဒးကေတ်အရေဝ် ပရေၚ်ကၟာတ်ဆိုအ်တံရ။ ဍေံတံဟွံဒုၚ်တဲဟွံဂွံ အတေၚ်အဓမ္မ ညံၚ်သ္ဂောံကလေၚ်လုပ်ကၠုၚ် အပ္ဍဲဂွေၚ်ဍေံတံဂှ် နူကဵုအာသဳယာန် ရပ်စပ်အာခိုၚ်ၚ်ဗိုတ်တ်တုဲ ဒးဟီုသကာတ်သကာတ်မြဟ်မြဟ်ရ။ ပဵုနူဏံတုဲ ပရေၚ်ကေတ်အရေဝ်တံ ဇြဟတ်ဟရိုဟ်တံ ဒးထပ်ကဵုထေက်မံၚ်ဏီ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
သွက်ဂွံကလေၚ်လုပ်စိုပ် အပ္ဍဲပွဳဗွိုၚ်သ္ၚိကၟိန်အာသဳယာန် အတိုၚ်လၟေၚ်ဍာံပၠန်ဂှ် သမ္မတ ခါန်ကၞက်လဝ်ကေတ်တ် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် အာစိုပ်လဝ်ဍုၚ်လဴ ကေုာံ ဍုၚ်သေံတံဂှ်တုဲ၊ လတူအကာဲအရာဏံတုဲ ဍုၚ်တံဏံ ကဵုရီုဗၚ်ထံက်ဂလာန် ပေၚ်ၚ်ရောၚ် တြးဝါဒဟီုမံၚ်ရ။
ဟိုတ်နူမိက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန် ပရေၚ်စုက်လုက်ဆက်ဆောံ ပရေၚ်ပံၚ်တောဲကၠောန်ကဵု ဍုၚ်ကောန်ဂကောံအာသဳယာန်တံတုဲ သွက်ဂွံအာဍုၚ်ကောန်ဂကောံ သှ်ေမံၚ်တံလေဝ် အစဳဇန်နွံမံၚ်ရောၚ် ညးနွံအခေါၚ်ဟီုဂး ရုၚ်သမ္မတ ဒံက်တာ ခိုၚ်ခိုၚ်သိုဝ် ဟီုသှ်ကဵုလဝ် မဳဒဳယာတံရ။
ပြဟ်ဟ်ဏံလေဝ် အမာတ်ကလုတ် ရးနိဂီုဍုၚ်ဗဳယက်နာန် ဆေၚ်စပ်ကဵုရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာ မေတ်သတာ ၚုယေန်အာန်ဒါတ် ကဵု ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ် ဥူတိၚ်မံၚ်သိုဲတံ ပ္ဍဲအဝ်ဂတ် ၁၃ ဂှ် ဆဵုဂဗလဝ် ပ္ဍဲနေပျဳဒဝ်တုဲ၊ သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန် ပရေၚ်ပံၚ်တောဲ အကြာၜါဍုၚ်တံဂှ် သဳကၠဳလဝ်ရ။
ပါဲနူဂှ်ပၠန် သီုကဵုအာသဳယာန်ကီု ပ္ဍဲမုက်ဍုၚ်ဒေသတံကဵု ဂၠးကဝ်တံ ဂှ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံပံၚ်တောဲကၠောန်အာ စုက်က်လုက်က်မာန်ဂှ်လေဝ် သဳကၠဳလဝ်ရောၚ် ဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ် အလဵုအသဳပၞာန် ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ် လလောၚ်တြးလဝ် ပရိုၚ်ရ။
နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန်ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ် ၜိုန်ရမိက်ဂွံ ပံၚ်တောဲကၠောန်အာ ပရေၚ်တၞဟ်ဟ်တံကီုလေဝ် တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံဂှ်တှ်ေ ညံၚ်ဂွံပလှ်ပတိတ် လောဲလောဲသွာသွာဂှ် ဟွံထေၚ်ပုဟ် ညးအုပ်ကာ ဂကောံမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗၟာဗၠးၜး ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ဟိုတ်ဂှ်ရ (တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်ဂှ်) ပလှ်တိတ်အာ လောဲလောဲသွာသွာမာန် ဟွံထေၚ်ပုဟ်။ ဆဂး ပ္ဍဲအရာဆဵုဂဗ Bilateral မွဲဍုၚ်တုဲမွဲဍုၚ်ဂှ်တှ်ေ လပါ်အလဵုအသဳဗမာဂှ် ကိစ္စဏံဟွံသဳကၠဳတုဲ ဆၜိုတ်ကိစ္စတၞဟ်ဟ်တံဂှ်ရ သဳကၠဳအိုတ်ညိဂးတုဲ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ဗီုဏံဂှ် ဆဵုကေတ်မာန်ဂၠိုၚ်ဏောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုလစွံစိုတ်အလုံဂကောံအာသဳယာန်မွဲပံၚ်ကောံလဝ် တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံဏံဂှ် ပလှ်တိတ်အာ လောဲလောဲသွာသွာမာန် အဲဟွံထေၚ်ပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
သွက်ဂွံသောင်ကလးအာ ပရေၚ်အခက်အခုဲ ကြေပ်ဂြတ်ဍုၚ်ဗမာမ္ဂး တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်ဂှ် နူကဵုအာသဳယာန်ဆက်ရပ်စပ်လဝ် နကဵုမူ ဟရီုပၞာန်အဓိကတုဲ ပ္ဍဲကောံဓရီုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အဆံၚ်သၠုၚ် သွက်ဂွံကၠောန် ပ္ဍဲဂိတု နဝ်ဝေမ်ပါ ဂတဏံဂှ်တှ်ေ လပါ်အလဵုအသဳပၞာန် ဒဂတ်ဗက် ကၠောန်လဝ် နွံ/ဟၟဲဂှ် သွက်သ္ဂောံဖျေံအာသ္ဂုတ်သွာတ် နွံမံၚ်ရောၚ်။
အပ္ဍဲအကာဲအရာဏံမ္ဂး နကဵုနဲကဲကလုတ်တမာန် အလဵုအသဳပၞာန် ဗက်စုက်လုက်ဆက်ဆောံအာ ကောန်ဂကောံတံ မွဲဍုၚ်တုဲမွဲဍုၚ်တုဲ သွက်အနာဂတ်မ္ဂး ကဏ္ဍညးစၞးတၟေၚ်အာသဳယာန် ဟွံဒးကေတ် ပုဟ်ဂှ်လေဝ် လလောၚ်တြးကဵုလဝ် ကၠးကၠးရောၚ်။
သွက်ဂွံသောင်ကလးအာ ပရေၚ်ကိစ္စကေၚ်ကာဍုၚ်ဗမာဂှ် အတိုၚ်တၚ်တုပ်စိုတ် ၅ တၚ် ယဝ်ရအလဵုအသဳပၞာန်ဗမာ ဟွံဗက်ကၠောန်အာမ္ဂး သွက်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးတံ ညံၚ်ဟွံဂွံကဵုအခေါၚ်တိုန်စိုပ် ကောံဓရီုအဆံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ကောံဓရီုအဆံၚ်သၠုၚ်တံဂှ် ဆက်တုဲကၟာတ်ဒၞာအာညိဂှ် ဂကောံညးစၞး စၠတ်ထဝ်အာသဳယာန် APHR တံ အာတ်မိက်လဝ်ရ။
တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ ၅ တၚ်ဏံဂှ် ပ္ဍဲဂိတုအေပြဳ ၂၄၊ သၞာံ ၂၀၂၁ တေံ ပ္ဍဲကောံဓရီု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ရးနိဂီုဍုၚ်အာသဳယာန်တံ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဂျကာတာ ရးနိဂီုအေန်ဒဝ်နဳယှာဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်သီအဝဵု ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် တိုန်စိုပ်တုဲ ဗက်ကၠောန်အာရောၚ်ဂှ် အလဵုဇကုညး တုပ်လဝ်စိုတ်ရောၚ်။
ဆဂး အတိုၚ်နတဲဍာံဍာံဂှ်တှ်ေ ဟွံဗက်ထမံက်ကၠုၚ်ရုပ်ရဴကမၠောန်တုဲ ပြဟ်ဟ်ဏံလေဝ် တၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံဂှ် ဒှ်မံၚ်လိက်လလောၚ်တြး ဥက္ကဌ အာသဳယာန် တောဲဗက်ကၠုၚ်လက်ကရဴတုဲ အတိုၚ်ပၟိက်ဆန္ဒ ကောန်ဂကောံဍုၚ်ဖအိုတ် ညးဂမၠိုၚ်တုပ်လုပ်စိုတ်ဟွံသေၚ်ပုဟ် နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန် ကလေၚ်ဟီုခၠေဝ်လဝ်ရောၚ်။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – ASEAN