နေဗျဳဒဝ် ၊ အံက်တဝ်ပါ ၃
ပရေၚ်အလဵုအသဳ ဍုၚ်ၜါလပါ် အကြာဖဵုဂုဏ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံကီု ရဲဒးဒုၚ်ထိၚ်လဝ် နူကဵုဍုၚ်မလေဝ်ယှာတံ မၞိဟ်ဒးကလေၚ်ပလံၚ်ဖျဴ ဍုၚ်ဗမာတံဂှ် ဖိုအ်ဂွံဒးဇီုကပိုက် ဆဵုဂဗအာကဵုဘဲအန္တရာဲ ပရေၚ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်မာန်ရောၚ် ဂကောံအခေါၚ်အရာမၞိဟ်တံ ဟီုရ။
စပ်ကဵု ကိစ္စပရေၚ်လဝက မၞိဟ်လုပ်တိတ်ဍုၚ်တုဲ ကောန်ဍုၚ်ဗမာ ၜိုတ် ၁၅၀၀ တံ ဒုၚ်ဒုဟ်ဒဏ်ထံၚ်တုဲ ခြိုၚ်စွံလဝ်အပ္ဍဲဗဒိုပ်တံဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳမလေဝ်ယှာတံ ပ္ဍဲဂိတုသိပ်တေမ်ပါ ၂၉ ဏံ သၠောဲပြံၚ်ပအပ်ကဵုလဝ် ၜၚ်ပၞာန်ဗမာအလဵုအသဳပၞာန်တံ ဗလးဏာဂှ်ရ။
အတိုၚ်စၞောန်ပ္ညုၚ် နူကဵုသမ္မတ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ကဵုလဝ်ဂှ် ညးတာလျိုၚ်ဒပ်ပၞာန်ဍာ် ဒပ်ပၞာန်ဗမာတံ အာစၟဳစၟတ်လဝ် ကောန်ဍုၚ်ဗမာ ၁၄၇၆ တၠတံတုဲ ကလေၚ်ကော်ဖျဴနၚ် ရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာရ။
တုဲကၠုၚ် ဂိတုသိပ်တေမ်ပါ ၂၈ ဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန်ဗလးဏာလဝ် ၜၚ်ပၞာန် ၂ မကဵု ၜၚ်ရုၚ်ဂဥုဲ ၂ မတံ စိုပ်အာရးနိဂီု မလေဝ်ယှာ သၞေဟ်လူမေါတ်တုဲ ဗွဲကြဴမွဲတ္ၚဲဂှ် နူကဵုညးတာလျိုၚ် ဍုၚ်မလေဝ်ယှာတံ ဒုၚ်ကေတ်တဲ ကောန်ဍုၚ်ဗမာ ၜိုတ် ၁၅၀၀ တံဂှ်ရ။
စပ်ကဵုပရေၚ်ဏံတုဲ လ္တူစိုတ်စေတနာဓဝ်မေတ္တာ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဍုၚ်တံကီု ညးတာလျိုၚ်ကဵုလဝ်ပရေၚ်အရီုဗၚ် နာနာသာ်တံဂှ် ညးပါကၠုၚ် လ္တူၜၚ်တံသီုဖအိုတ် တင်ဂုဏ်ဏာဗွဲမလောန်ဂှ်ကီု နူကဵုလိက်ပရိုၚ်ကဵု ဌာန်ရုပ်ရမျှာၚ်အလဵုအသဳတံ ထမံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
တ္ၚဲခြာဟွံလံမ္ဂး ၜၚ်ပၞာန်တံဏံ ကလေၚ်စိုပ်ဍုၚ်လ္ဂုၚ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲသၞေဟ်ၜၚ်ဂှ် သွက်ဂွံဆဵုအာကဵု မိမကလောကောဒေံတံမာန် နူကဵုဂကောံအလဵုအသဳ ရး/တွဵုရးတံကီု ရဲကၟိန်အိန်ထံၚ်ညးတံ မၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်မံၚ်တုဲ သွက်ဂွံကလေၚ်စဴအာ ဒၞာဲကွာန်ညးတံမာန်ဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳ ကၠောန်ကဵုလဝ်အစဳဇန်တံရောၚ် အလဵုအသဳပၞာန် သ္ဂးရ။
အတိုၚ်ပရေၚ်လဟီုလဂး ဂကောံပၞာန်ဟီုဂှ်မ္ဂး အကာဲအရာဗီုပြၚ် ဂွံပတေဟ်စဂွံ မုလေဝ်ဟွံမွဲတုဲ သွက်ပရေၚ်ဂီုကၠီု ရဲဒးပလံၚ်ဖျဴနၚ်တံဂှ် ဒုၚ်ကဵုလျိုၚ်ဟွံဂွံပုဟ် ဒါရိုက်တာ ပရိုဂရမ် ဂကောံအခေါၚ်အရာ မၞိဟ်ဍုၚ်မန် နာဲအဲမန် ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ပရေၚ်တၠုၚ်လအာလၟုဟ်ဏံ သွက်သၟတ်ကဵု ညးတြုံအဝဲပၠိုၚ်ၚ်တံ ဗွဲတၟေၚ် အန္တရာဲပရေၚ်ကရေပ်ဓရတ် ယိုက်ဝန်ပၞာန်တံဂှ် ဒးဂွိၚ်ဂွာဲဏောၚ် ဟီုဂွံရ။ ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ဗမာ ဗွဲအတေၚ်အဓ္ဓမ(ယိုက်ဝန်ပၞာန်) အခိၚ်ကၠောန်မံၚ် ပရေၚ်ပကောံဇြဟတ်မၞိဟ်တံ ကလေၚ်ပလံၚ်ဖျဴနၚ်ညးတံ ဗီုဏံဂှ် ဒှ်အာဗီုပြၚ် ကဵုညးတံအာဆဵုဘဲအန္တရာဲတံဏံ ဒှ်မာန်ရောၚ်။ အတိုၚ် ပရေၚ်ရဲဂကောံပၞာန်တံ ဟီုမံၚ်မွဲဓဝ်ဂှ် ဒုၚ်ကဵုတာလျိုၚ်ပရေၚ်ဂီုကၠီုညးတံ ဟွံဂွံပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
တုဲပၠန် စပ်ကဵုပရေၚ်ဂီုကၠီု ညးကလေၚ်စိုပ်ကၠုၚ်ဒၞာဲဝါဲတံကီု အကာဲအရာတောဲပါကၠုၚ် အဆက်လက်ကရဴတေံဂှ် နူကဵု ဂကောံဂၠးကဝ်တံ သွက်ဂွံဂွံအခေါၚ်အရာမၚ်ရံၚ်စံၚ်အာ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်မံၚ်ရောၚ် ညးထံက်ထ္ၜးရ။
ကလေၚ်ပလံၚ်ဖျဴဏာ မၞိဟ်တံဏံ အတေၚ်ဟီုဂှ်တှ်ေ သွက်ရဲဒးကေတ်ပရေၚ်အရီုဗၚ် ညးတၠဒဒိုက်တံ ကေုာံ ညးနွံပၟိက်ကဵု ပရေၚ်စဵုဒၞာတံမ္ဂး ဒးဆဵုဂဗကဵု ပရေၚ်ဍဵုဍိုက်ပျဲပျာံတံကီု၊ ပရေၚ်ပဋိပက္ခရပ်လွဟ်၊ ကဵုလုပ်ပၞာန်အတေၚ်တံကဵု ပရေၚ်ဖံက်ပကဝ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်တံမာန်ရောၚ် နူကဵုဂကောံအခေါၚ်အရာမၞိဟ် Fortify Rights ဂှ် ကဵုလဝ်သတိရ။
ကောန်ဍုၚ်ဗမာ နွံမံၚ်ပ္ဍဲကဵုဗဒိုပ် လဝက ထိၚ်ဒဝ်လဝ် ၅၀၀၀ တံဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳ ဍုၚ်မလေဝ်ယှာ စဳဇန်လဝ်သွက်ဂွံပလံၚ်ဖျဴကဵု ဌာန်ဇာတိညးတံတုဲ စၞးဒးကၠောန်အာပရေၚ်ဏံဂှ် သွက်ညးတံ သ္ပကဵုစၟတ်သမ္တီ ရဲဒးဒိုက် ဗွဲမလုပ်သၞောဝ် ကဵုအခေါၚ်မံၚ်စံၚ်တန်တဴအာ ဍုၚ်မလေဝ်ယှာဗွဲမလုပ်သၞောဝ်ကေုာံ ကဵုအာ အခေါၚ်အရာသ္ဇိုၚ်တံတုဲ သွက်ဂွံဒုၚ်ကဵုတာလျိုၚ်ဂှ် Fortify Rights အာတ်မိက်လဝ် မဒှ်ရ။
မွဲလပါ်တေံပၠန် နူကဵုဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုအလဵုအသဳပၞာန် ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ် ကောန်အရာပ်တုဲ အဟိန်ဂစာန်ကၠောန်မံၚ် သ္ဂောံဂွံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လုပ်သၞောဝ်ဂှ် စပ်ကဵုပရေၚ်ညးတၠဒဒိုက်တံတုဲ သမ္မတ ဇကုညးခါန်ကၞက်လဝ်ကေတ်တ် အကြာဂိတုဏံ သွက်ဂွံကၠုၚ်စိုပ်ဍုၚ်မလေဝ်ယှာ နွံမံၚ်ကီုရောၚ်။
ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ခါန်ကၞက်ကေတ်တ် ဒှ်ကၠုၚ်သမ္မတတုဲ ဗွဲကြဴဏံအာစိုပ်လဝ် ဍုၚ်မိတ်သဟာဲတံကီု ဂကောံအာသဳယာန် ဍုၚ်လဴ၊ သေံ၊ ခမေန် ကဵု ဍုၚ်ဗဳယက်နမ်တံတုဲ နူကဵုဍုၚ်မလေဝ် ကော်ဘိက်ကၠုၚ် မဒှ်ရ။
နူကဵုအာသဳယာန် ဖျေံစွံလဝ်ကဵု တၚ်တုပ်စိုတ် ၅ တၚ်ဂှ် ပရေၚ်အလဵုအသဳပၞာန် ထမံက်ရုပ်ရဴ ယောၚ်ယာအာလဝ်တုဲ သွက်အလဵုအသဳပၞာန် ဂွံတိုန်စိုပ်ကောံဓရီုအာသဳယာန်ဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်တံ ဒးဒုၚ်ကၟာတ်လဝ်အခေါၚ်ရောၚ်။
ဟိုတ်ဂှ်တုဲ အပ္ဍဲတရဴ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် အာစိုပ်ဍုၚ်သအာၚ် ဂေတ်စန်ဒက်လဝ်တံမ္ဂး သွက်ဂွံကဵုအာပရေၚ်ထံက်ဂလာန် အလဵုအသဳပၞာန် ညးပၠလဝ်တရဴ ညံၚ်ဂွံကလေၚ်လုပ်အဝေါၚ် အကြာအာသဳယာန်မာန်ဂှ် ရးနိဂီုဍုၚ်လ္ၚဵုတံ ကဵုအာပရေၚ်ထံက်ဂလာန်ရောၚ် တြးလဝ်ဝါဒ မဒှ်ရ။
လ္တူပရေၚ်အကာဲအရာဏံ ပရေၚ်ဒပ်ပၞာန်ဗမာသီအဝဵုကီု စပ်ကဵုတၚ်တုပ်စိုတ်ဘုံ အာသဳယာန် ၅ တၚ်တံတုဲ အလဵုအသဳမလေဝ်ယှာ ဒတူလိုၚ်ကၠုၚ်လဝ် လစွံစိုတ် ကြံၚ်ၚ်မ္ၚိုဟ်ဟ်တံဂှ် ဆက်စပ်ကဵုပရေၚ်ညးတၠဒဒိုက်တံတုဲ ဆက်ဆောံမံၚ်ကဵုအလဵုအသဳပၞာန်တံဂှ် တၚ်ဒတူလိုၚ် ပြံၚ်လှာဲအာယျဟာ ပရေၚ်ပါ်ပါဲတံ ဒှ်ကၠုၚ်ပၠန်ရ။
သွက်အပ္ဍဲဍုၚ်မလေဝ်ယှာ ညံၚ်ဂွံဂွံပရေၚ်ထံက်ဂလာန် ဇၞးမာဲပၠန် စပ်ကဵုပရေၚ်ကလေၚ်ပလံၚ်ဖျဴ ညးတၠဒဒိုက်ကောန်ဍုၚ်ဗမာတံတုဲ ကော်ဘိက်ဏာ သမ္မတခါန်ကၞက်လဝ်ကေတ်တ်ဏံ သွက်ဂွံဒှ်အာ လုပ်သၞောဝ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် နူလပါ်အလဵုအသဳပၞာန်တံ ဂွံအာအခေါၚ်ခိုဟ်ရောၚ် ညးလ္ၚတ်တံထံက်ထ္ၜးမံၚ်ရ။
အပ္ဍဲကဵုအကြာပရေၚ်ဂုဏ်ဖဵုပရဲပရၚ် ပေါဲရုဲမာဲကဵု ပရေၚ်လုပ်သၞောဝ်တံဂှ် လိုန်ဖျေံဏာညးတၠဒဒိုက်တံဏံတုဲ ပရေၚ်မူဝါဒ အာသဳယာန် အတိုၚ်မွဲစောမ်ဂှ် အပြံၚ်အလှာဲဟွံမွဲပုဟ် နူကဵုကံၚ်သဳပရိုၚ်မဳဒဳယာ ဍုၚ်ဗမာ ညးအုပ်ကာ ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“အဲထေၚ် (မလေဝ်ယှာ) လစွံစိုတ် ပြံၚ်လှာဲအာ ဟွံသေၚ်ပုဟ်။ ပရေၚ်လၟုဟ်ဏံ နကဵုဂုဏ်ဖဵုပိုန်ဒြပ် ပြဿနာပရေၚ်ဍာ်ဇမၠိၚ် Issue မ္ဂး ညးတံယှအ်ဖျေံ လျိုၚ်ဇြိုၚ်ၚ် သွက်ညးတံရ။ သွက်အရာဏံ ပ္ဍဲကဵုအာသဳယာန် သွက်ပရေၚ်အပြံၚ်လှာဲဇၞော်ဇၞော် မုလေဝ်ဟွံဒှ်ကၠုၚ်ပုဟ်။ ဆဂး နွံမွဲတၚ် သွက်ဂုဏ်ဖဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ညးတံ လးဖျေံဏာ ညးတၠဒဒိုက်တံတုဲ အလဵုအသဳ ၜါလပါ်တံ သုၚ်စောဲဏာ သွက်ပရေၚ်ဂုဏ်ဖဵုဟီုတှ်ေ ဒှ်ပရေၚ် Victims ကွေံကွေံ။ သွက်ညးဒုၚ်ကၠောန်ဏာ ပရေၚ်ဟွံမွဲကဵု ဗဗွဲဓဝ်ဟီုတှ်ေ ရံၚ်အာလပါ်ရဲတၠဒဒိုက်တံမ္ဂး ကမၠောန်ကၠောန်ကဵုပရေၚ်ဓဝ်ဍာံ ဟွံသေၚ်ပုဟ် ဒးဟီုဏောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်လိက်တၚ်နၚ် ရုၚ်ကုလသမဂ္ဂ ဆေၚ်စပ်ကဵုပရေၚ်ညးတၠဒဒိုက်တံမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်မလေဝ်ယှာ ဒဵုကဵုဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ တုဲဏံ ကောန်ဍုၚ်ဗမာ လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ဗဒဗဒါဲ နကဵုညးတၠဒဒိုက် ၜိုတ် ၁၉၃,၈၀၀ နွံမံၚ်ရ။ ဆဂး သွက်ဂွံကလေၚ်ပလံၚ်ဖျဴဏာ ဍုၚ်ဗမာ မၞိဟ်တံဏံ အခိၚ်ပြဟ်ဟ်ဏံ ပရေၚ်ဂီုကၠီုဟွံမွဲဏီပုဟ် ဟီုပတိတ်လဝ်နွံရ။
ပြဟ်ဟ်ဏံ နကဵုအလန် အသုတ်ပထမကိုပ်ကၠာ စပ်ကဵုမၞိဟ်ဒးဒုၚ်ပလံၚ်ဖျဴတံတုဲ ဗီုပြၚ်ဒၞာဲသတိက်ဒၟံၚ်၊ ပရေၚ်စသုၚ်၊ ယာတ်ပလောအ်၊ ကပေါတ်စကာပူဂဵု ပရေၚ်ရံၚ်စံၚ်ထတ်ယုက်၊ ပရေလၟောၚ်စိုတ် ပရေၚ်ဝေၚ်ဇြဟတ်ကာယ နာနာသာ်တံဂှ် အလဵုအသဳပၞာန် ထၜးစဗီုပြၚ်တုဲ တြးမံၚ်ဝါဒ မဒှ်ရ။
ပရေၚ်လိက်ထံက်ဂလာန်မွဲမွဲ ဟွံမွဲမွဲသာ် ကောန်ဍုၚ်ဗမာ လုပ်စိုပ်အာဍုၚ်ဇိုၚ်ဝုတ်ဒိုဟ်တံ ဒးဒုၚ်ရပ်ချုက်တုဲ ကာလကလေၚ်ပလံၚ်ဖျဴနၚ် သ္ၚိဌာန်တံဂှ် ညးတာလျိုၚ် ဌာနဆေၚ်စပ်အလဵုအသဳ ရပ်ပလံၚ်လဝ် ပရေၚ်ယိုက်ဝန်ပၞာန် ဗွဲအတၚ်အဓ္ဓမတံ ကေၚ်ဒှ်လဝ်ရောၚ်။
ညံၚ်ဂွံဒေါအ်ထောံ ပရေၚ်ပလံၚ်ဖျဴကောန်ဍုၚ်ဗမာတံတုဲ စပ်ကဵုပရေၚ်ကိစ္စ ညးတၠဒဒိုက်ဗမာကဵု ပရေၚ်ရိုဟေၚ်ဂျာတံဂှ် သွက်ဂွံပၚ်တောဲ သောၚ်ကလးအာကဵု ကုလသမဂ္ဂဂှ် ညးစၞးတၟေၚ်ကုလသဂ္ဂ ဆေၚ်စပ်ကဵုအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဍုၚ်ဗမာ ကေဝ်လဳကာရဳ အာတ်မိက်လဝ် အလဵုအသဳမလေဝ်ယှာရ။
ပရိုၚ်-သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – Social Media