သွက်ပၠန်ဂတး IPU ဆၜိုတ်သ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီ CRPH ဂှ် ရုံဂပ်ယျဟာ

နေဗျဳဒဝ် ၊ အံက်တဝ်ပါ ၁၃

အပ္ဍဲပွဳဗွိုၚ်ဂၠးကဝ်တံ သွက်ဂွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ နကဵုနဲကဲနာနာ အဟိန် အလဵုအသဳပၞာန်သီအဝဵု ဂိုတ်ဂစာန်မံၚ်ဏံ နကဵုဂကောံမိတ်သဟာဲ သဳကၠဳအဓိက နူကဵုဂကောံပါလဳမာန်ဂၠးကဝ် IPU ဆက်သ္ပအာဒတန် နဒဒှ် ကမ္မတဳညးစၞးစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် CRPH ရ။

တုဲကၠုၚ်တ္ၚဲအကြာတံဏံ ကၠောန်လဝ်သဘၚ်သဳကၠဳ ဂကောံပါလဳမာန်ဂၠးကဝ် IPU (၁၅၃) ဝါ ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်အာရူယှာ ရးနိဂီုဍုၚ် တန်ဇာန်နဳယာဂှ် ညးစၞးစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် ဒဝ်ဇြေန်မာအံၚ်ကဵုဂကောံတံ တိုန်စိုပ်လဝ်ရောၚ်။

အပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၉ သဘၚ်သဳကၠဳ မရနုက်ကဵု တ္ၚဲပဥ္စမ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ကောံဓရီုကေၚ်ကာဂှ် နကဵုဂကောံမိတ်သဟာဲသဳကၠဳအဓိကတံ သွက်ဂွံဆက်သ္ပအာသမ္တီ CRPH နူဂကောံပါလဳမာန် ဂၠးကဝ် IPU သ္ပလဝ်ဒတန် မဒှ်ရ။

ညံၚ်ဟွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ အလဵုအသဳသီအဝဵု နဒဒှ်လုပ်သၞောဝ်ဂှ် သွက်ဂွံကဵုအာဇြဟတ်ဟရိုဟ် အလဵုအသဳညးတံ ဆေင်စပ်မာန် နူကဵု IPU ဗတိုက်ဖအောဝ်လဝ်ရ။ IPU ဝွံ ဒက်ပတန်လဝ်ကဵု စၠတ်ထဝ်အဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ် ရးနိဂီုဍုၚ် ၁၈၄ ဍုၚ်တံတုဲ ဒှ်ဂကောံစၠတ်ထဝ်ဂၠးကဝ် မဒှ်ရ။

ဗွဲကြဴအခိၚ်သီအဝဵု ၂၀၂၁ တုဲ CRPH ဒက်ပတန်လဝ်ကဵု သွဟ်ပေါဲရုဲမာဲ ၂၀၂၀ တေံဂှ် နကဵုဂကောံမိတ်သဟာဲ သဳကၠဳအဓိက နူဂကောံပါလဳမာန်ဂၠးကဝ် IPU သ္ပလဝ်ဒတန် ဒဵုကဵုတ္ၚဲဏံဏီရ။

ပရေၚ်ဆက်သ္ပလဝ်သမ္တီ CRPH ဝွံ အတိုၚ်စိုတ်ဆန္ဒ ညးဍုၚ်ကွာန် ဍုၚ်ဗမာတံ ဒဳမဝ်ကရေသဳဍာံဍာံဂှ် နကဵုပကီုပရာတ်ကီု နဲကဲလဵုမှ ပလီုဏာဟွံမာန်ပုဟ်ဂှ် ထပ်ထၜးဏာသက်သဳရောၚ် သ္ဂးရ။

နကဵုညးစၞးစၠတ်ထဝ် ဒုၚ်ရုဲစှ် ၂၀၂၀ တံဂှ် သွက်ပရေၚ်ပကီုပရာတ် ညံၚ်ဂွံအိုတ်အး ကေုာံ သွက်ဒဳမဝ်ကရေသဳအနာဂတ်တေံ ညံၚ်ဂွံထမံက်အာရုပ်ရဴမာန်ဂှ် ဆက်စကာသုၚ်စောဲအာ အခေါၚ်အဝဵု ပအပ်ကဵုလဝ် နနဲဒဳမဝ်ကရေသဳဂှ်ရောၚ် CRPH ဟီုလဝ်ရ။

မွဲလပါ်တေံပၠန် နူကဵုပေါဲရုဲမာဲအလီ အလဵုအသဳပၞာန် ထမံက်လဝ်ဗီုပြၚ် စၠတ်ထဝ်ကဵုယန္တရာအလဵုအသဳတံတုဲ ဂစာန်ကၠောန်မံၚ် သွက်ဂွံဂွံ ပရေၚ်ထံက်ဂလာန်ဂၠးကဝ်တံဂှ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာအာသဳကၠဳလဝ် အပ္ဍဲကဵုသဘၚ်သဳကၠဳဏံ မဒှ်ရ။

ပြဟ်ဟ်ဏံ နူကဵုသမ္မတခါန်ကၞက်ကေတ်တ် ဥူမေန်အံင်လှိုၚ် အာဝေၚ်လဝ် ဍုၚ်မိတ်သဟာဲလ္ၚဵုတံကဵု ကောန်ဂကောံအာသဳယာန် ၅ ဍုၚ်တံဂှ် ညံၚ်ဟွံသ္ပသမ္တီ စန်ဒက်လဝ်ရောၚ်။

ဗွဲတၟေၚ် သွက်ဂွံလုပ်စိုပ်အာသဳယာန်မာန်ပၠန်ဂှ် အဟိန်ဂစာန်မံၚ်ဏံ ထပ်ဂွံလဝ်ပရေၚ်လုက်စုက်ကဵု အလဵုအသဳဍုၚ်ကောန်ဂကောံတံတုဲ နူကဵုဗရူနိုၚ်ကဵု အေင်ဒိုနဳယှာ သွက်ဂွံဆက်ဆောံလုပ်စုက်အာ အစဳဇန် နွံရောၚ် လပါ်အလဵုအသဳပၞာန် ဟီုပတိတ်လဝ်ရ။

နူကဵုဂကောံဍုၚ်အာသဳယာန်တံဂှ် ဆက်ဆောံမံၚ်ကဵု CRPH တိုက်ရိုက်ဟွံမွဲကီုလေဝ် ဆက်ဆောံမံၚ်ကဵု အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ NUG နွံမံၚ်ရောၚ်ဂှ် ညးလ္ၚတ်တံ ထံက်ထၜးရ။

နနဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ နူကဵုသီုၜါလပါ်တံ ပြိုၚ်ဇြဟတ်ဂစာန်ကၠောန်မံၚ် ပ္ဍဲကဵုအကာဲအရာဏံ ညးဂွံသာ လပါ်ပရေၚ်ပၞာန်တံဂှ် နူကဵုဂၠးကဝ် ဍံၚ်ဗက်ကၠုၚ်ရောၚ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဥူကျဳမျေအ် သ္ၚဳဂၠိပ်ရ။

“မအလ ဂစာန်မံၚ် De facto (ပရေၚ်ထိၚ်ချုက်ဗလးတိနတဲ) ဂှ် ညံၚ်ဂွံဒှ် De jure (ပရေၚ်သ္ပစၟတ်သမ္တီ ဥပဒေ/ပေါဲရုဲမာဲ) ဏောၚ်။ ဂစာန်ကၠောန်မံၚ်ဗီုဏံဂှ် ဍုၚ်သ္ပစၟတ်သမ္တီတံလေဝ်နွံမံၚ်ကီု။ ဍုၚ်ဟွံသ္ပစၟတ်သမ္တီလေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုဏောၚ်။ ပြိုၚ်ပကာန်မံၚ်ဇြဟတ် ဒှ်မံၚ်ဗီုပြၚ်ဏံ။ ဆဂး အစာတံ ရံၚ်အာကဵု လညာတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပရေၚ်ပၞာန်တုဲ ဟီုလဝ်ဂၠိုၚ်ကဵုဝါနွံကီုရ။ ဇကုတံ ဗတိုက်ပၞာန်ညံၚ်ဂွံဇၞး ဂွံသာကၠုၚ်လပါ်ပၞာန်တှ်ေ ဍုၚ်ဂၠးကဝ်တံ ဗက်ကၠုၚ်လပါ်လက်ကရဴဏောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
 
နကဵု CRPH အပ္ဍဲပၠန်ဂတးတမ်ကညၚ် မုက်ဒပ်စပ္တန်လဝ်ပၠန်ဂတး ဟီုပတိုန်စ အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ NUG ကဵု ဂကောံမဟာမိတ်ကောန်ဂကူ KIA, KNU, CNF, KNPP တံ ဒက်ပတန်လဝ် ကံၚ်သဳဖိတ်ဒရေဝ် SCEF ရောၚ်။

ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵုသဘၚ်သဳကၠဳ IPU ဂှ် ဂကောံပွဳဗွိုၚ်ဂၠးကဝ်တံ သွက်ဂွံတီအာ ပရေၚ်နူကဵု NUG ကၠောန်မံၚ် ပရေၚ်ယိုက်ဝန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံကီု တၚ်ရန်တၟံပရေၚ်ဒတူလိုၚ် SCEF မာန်ဂှ် သောၚ်ကလးကဵုလဝ် မဒှ်ရ။

ပြဟ်ဟ်ဏံ သကိုၚ်ဖိတ်ဒရေဝ်ယူနေတ် မဂွေဖိတ်ဒရေဝ်ယူနေတ် ဒေသအညာတံကဵု ဒေသမာန္တလေဝ်တံလေဝ် ပါလုပ်ကၠုၚ်မာန်တုဲ နူကဵုအန်လိုၚ်တံဂှ် တက်ကျာသဳကၠဳလဝ်ကဵု ဂကောံပၠန်ဂတးတံရ။

တုဲပၠန် ဂကောံပၠန်ဂတးမံက်တိုန်လဝ် နူကဵုပၠန်ဂတးတမ်ကညၚ် ၁၉ ဂကောံတံဒက်ပတန်လဝ် SRA ကဵု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဒပ်ပၞာန်အာရက္ခ AA တံလေဝ် ကေၚ်သဳကၠဳလဝ်ၜိုတ်ၜါအလန် ဒှ်ကီုရ။

နူကဵုပရေၚ်တက်ကျာသဳကၠဳ အန်လိုၚ်ဏံ စပ်ကဵုအကာဲအရာ ဒပ်ပၞာန်ဗမာတံဝေၚ်မံၚ်ပၞာန် ပ္ဍဲဒေသရခေၚ်ဂှ်ကီု အကာဲအရာပရေၚ်တောတက် လၟေၚ်ကမၠောန်လ္ၚဵုတံကီုကေုာံ  တၚ်စၟဳစပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လ္ၚဵုတံ သဳကၠဳလဝ် အကာဲအရာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် တၠုၚ်လအာပရေၚ်ပၞာန် ပကတိလၟုဟ်ဏံကီုရောၚ် SCEF ဟီုလဴလဝ်ရ။

အပ္ဍဲဏံဆဵုဂဗလဝ်ညးသ္ကံတုဲ ထမံက်ရုပ်ရဴပရေၚ်ပၞာန်တံဟွံမွဲဂှ်တှ်ေ ပ္ဍဲကဵုဒေသရခေၚ် အခိၚ်ဒပ်ပၞာန်ဗမာတံ ဝေၚ်မံၚ်ပၞာန်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ဏံ ဂေတ်ကၠုၚ်လပါ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရောၚ် ဗိုလ်ဇၞော် CDM ဇြေန်ယဝ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။

“ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်ဆဵုဂဗညးသ္ကံဏံ ဟွံဆေၚ်ကဵုပရေၚ်ပၞာန် ဗီုပြၚ်သဳကၠဳတက်ကျာ စပ်ကဵုကိစ္စသ္ဇိုၚ်သၞောဝ်တံ မူဝါဒတံ စေဝ်ပၞောန်တံ ပရေၚ်ကဵုဒုဟ်ဒဏ်တံရောၚ် အဲခယျကေတ်။ ယဝ်ရ ထမံက်ရုပ်ရဴပရေၚ်ပၞာန်မ္ဂး ပရေၚ်တက်ကျာလၟုဟ်ဏံ စွံလဝ်ပရေၚ်ကာပၞုဟ်တုဲ လလောၚ်တြးအာဟွံသေၚ်ပုဟ်။ ဗီုလၟုဟ် ကၠောန်ပေါဲတက်ကျာ လလောၚ်တြးတုဲ ထမံက်ရုပ်ရဴပရေၚ်ပၞာန်ဂှ် အဲဟွံကေၚ်ဆဵုညာတ်လဝ်ပုဟ်။ အေဂှ်တှ်ေ ဂါံကၠုၚ်လပါ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရောၚ်။ အာလပါ်ဗီုပြၚ်ပရေၚ်ပၞာန် ဂှ် အဲဟွံညာတ်လဝ်ပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
 
နူကဵုကံၚ်သဳပၠတရဴဖိတ်ဒရေဝ် SCEF ကေမ်ရပ်လဝ် မူဝါဒမွဲ နကဵုမဟာဗျူဟာတုဲ ဗတိုက်အာကဵုဒပ်ပၞာန်ဒှ်ဒှ် ပ္ညဳပ္ညပ်အာကီုဒှ်ဒှ် သွက်ဂွံပံၚ်ကောံကၠောန်အာဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အဆံၚ်လ္တူလ္ၚဵုတံ သှ်ဆာဲကဵုလဝ် အေန်တာဗျူ ကုဌာန်ပရိုၚ်ဂျပါန် မွဲနွံရ။

ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု တိုၚ်ခဳ ၃ တၚ်ဏံတုဲ ပ္ဍဲဂိတုမာတ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် SCEF ဂှ်တှ်ေ သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်တံ ယြဴသၞောတ်တၠအဝဵုလဵုဒှ်ဒှ် သွက်ဂွံဗတိုက်သရိုဟ်ထပိုတ်ရိုဟ်ကၞက်မာန် ရန်တၟံလဝ်မဟာဗျူဟာ တၚ်စၟဳစတံဂှ် စလလောၚ်တြးဏာလဝ် တၠုၚ်လအာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တၟိမွဲ မဒှ်ရ။

ပြဟ်ဟ်ဏံ ဂကောံရပ်လွဟ်ပါလုပ်မံၚ် ပ္ဍဲကဵုကံၚ်သဳပၠတရဴဖိတ်ဒရေဝ် SCEF တံ ဒက်ပတန်လဝ်ဗီုပြၚ် ဒပ်ပံၚ်ကောံတုဲ ညံၚ်ရဴလဝေၚ်ပၞာန် ၁၀၂၇ တေံ ဝေၚ်လဝ်ပၞာန်ဟလေၚ်ညဳညဳဂှ် ဟွံဂွံဆဵုလဝ်ပုဟ်။ 

အတိုၚ်တၚ်နၚ် နူကဵုအေန်သတဳကျုလ္ၚတ်မူဝါဒ မဟာဗျူဟာဗမာ ISP-Myanmar မ္ဂး ဗွဲကြဴအခိၚ်သီအဝဵု ၂၀၂၁ တေံတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗမာ ဒးဗလးလဝ်တဲ ဍုၚ် ၁၀၁ ဍုၚ်ကီုလေဝ် နူကဵု သၞာံ၂၀၂၄ စိုပ် ၂၀၂၆ အကြာပွိုၚ် ၆ ဂိတုပထမဏံ ကလေၚ်သီဂွံလဝ် ၂၂ ဍုၚ်မာန်ဂှ် ဂွံတီရ။

ပရိုၚ်-သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်

Photo – IPU