မတ်မလီု ၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၇
ပ္ဍဲဍုၚ်ဗမာ အခိၚ်သီလဝ်အဝဵုပွိုၚ် ၅ သၞာံဏံ တင်ဝါတ်ဂါတ်အခက်အခုဲနာနာသာ် မ္ဒးဇီုကပိုက်လဝ်တံဂှ် ဍုၚ်ဂၠးကဝ်ဇြဟတ်ဇၞော် အမေရိကာန်ကဵုကြုက်တံ နနဲဗီုပြၚ်ပရေၚ်ပရောတၞဟ်ခြာ အရာထံက်ပၚ်ပြိုၚ်ဇြဟတ်တံ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရောၚ်။
အခိၚ်ကဝ်မယှေန်ပၞာန်သီအဝဵု ကၠောန်လဝ်ကဵုပေါဲရုဲမာဲ တုဲဒှ်အာဏံဂှ်တှ်ေ နူကဵုအလဵုအသဳ အမေရိကာန်ကဵုကြုက်တံ သွက်ဂွံကဵုကၠုၚ်အရီုဗၚ်နွံမံၚ်ရ။
သွက်ဒဳမဝ်ကရေသဳကဵု အခေါၚ်မၞိဟ်ဍုၚ်ဗမာဂှ် နူကဵုအမေရိကာန်ထံက်ပၚ်အာအရီုဗၚ်သြန်တုဲ အလဵုအသဳကြုက်ဂှ် သွက်ပရေၚ် ၜိုဟ်လလမ်ကဵုအရာညိဝပ်တံ တၠုၚ်လအာညံၚ်ဂွံခိုဟ်တိုန် ဆက်ကဵုအာအရီုဗၚ် ထံက်ပၚ်ရောၚ် ဟီုလဝ်ရ။
ညံၚ်ရဴပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ၜါလပါ် လ္တူဗီုပြၚ်ဍုၚ်ဗမာ က္တဵုဒှ်မံၚ်လၟုဟ်ဏံ ဂွံကၠုၚ်ပရေၚ်ရီုဗၚ်ထံက်ပၚ် ဍုၚ်ဂၠးကဝ်တံဂှ် ယီုသာတိုန်မွဲနဲမွဲဗီုရောၚ် ညးအုပ်ကာကံၚ်သဳမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗမာဗၠးၜး ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ဍုၚ်ဗမာလၟုဟ်ဂှ် ညံၚ်ရဴပိုဲဟီုဓမက်စမံၚ်ဗီုတေံ သၠုၚ်ကျာသၟဝ်ကျာ ညံၚ်ကဵုဒကးအာဒှ်မာန်။ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကြုက်ထံက်ပၚ်ဂှ် ဒှ်မံၚ်မွဲဂအုံ။ လၟုဟ်ဒၞာဲကၠောန်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲ ကံၚ်သဳပၞာန်(ကဝ်မယှေန်ပၞာန်) ကဵု ရဲဍေံတံမွဲဂအုံ မွဲလပါ်ဂှ် ဂအုံကၠောန်ပေါဲရုဲမာဲဟွံမာန် ဒကးအာၜါဗီုပြၚ်တုဲ ဂွံအထံက်ပၚ်ဂၠးကဝ်ဂှ် မွဲနဲမွဲဗီု ယီုသာတိုန်မာန်ဏောၚ် မိက်ဂွံဟီု” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်ဥပဒေ Burma Act မ္ဂး သွက်ဂွံရီုဗၚ်ထံက်ပၚ်အာဍုၚ်ဗမာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၆ ဒဝ်လာ ၁၂၁ ပြကောတိကိုတ်ဂှ် သမ္မတအမေရိကာန် ဒဝ်နေဝ်ထရ ထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၃ တုဲ သ္ပလဝ်ဒတန်ရ။
ပ္ဍဲအရာဏံ စပ်ကဵုပရေၚ်ပၠန်ဂတး သွက်ဂွံကဵုအာအရီုဗၚ် လွဟ်ဂစိုတ်မၞိဟ်တံဟွံသေၚ် ညံၚ်ရဴတန်ဗတောန်တံကီု ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ဒေသန္တရ၊ ပရေၚ်ဖိတ်ဒရေဝ်၊ ပကောံပကေဝ်တၚ်နၚ်သက်သဳ ပကီုပရာတ်ကေုာံ ပရေၚ်ထံက်ပၚ် ကောန်ဍုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် သွက်ဂွံရပ်စပ်သုၚ်စောဲအာ မဒှ်ရ။
တုဲပၠန် ပရေၚ်ကဵုအရီုဗၚ် CDM တံ အရီုဗၚ်သွက်ရဲဒဴပၞာန်တံ စပ်ကဵုရိုဟေၚ်ဂျာတံတုဲ ပရေၚ်ဓဝ်ဍာံ ညံၚ်ဂွံဒုၚ်လျိုၚ်တံ ပါလုပ်ရ။
သွက်ဏံ အလဵုအသဳအမေရိကာန်ကဵုအာအထံက်ပၚ် ဒဝ်လာ ၁၂၁ ပြကောတိကိုတ်ဂှ် နူကဵုဌာနဝန်ဇၞော်ဍုၚ်သ္အာၚ် တိုက်ရိုက်ရပ်စပ် ပါ်ပရအ်အာ မဒှ်တုဲ ပရေၚ်ဂဥုဲ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ်ပညာတံသက်သာကၠုၚ်မာန်ရောၚ် ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
နူကဵုအလဵုအသဳကြုက်ပၠန် နူကဵုဂကောံနာနာပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ဗမာတံ သွက်ဂွံပခိုၚ်ဒက်ပတန်အာပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ကဵု အရာကလေၚ်ပ္ညဳပ္ညပ်သၠဲသၠဲလးလးမာန် ထမံက်အာရုပ်ရဴတုဲ ညံၚ်ဂွံဘိုၚ်ပံၚ်တောဲထိၚ်ဒဝ်အာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ညံၚ်ဂွံညိၚ်ဝပ်ဂှ်ထံက်အာဂလာန်ရောၚ် ညးအခေါၚ်ဟီုဂးနွံ ဌာနဝန်ဇၞော်ဍုၚ်သ္အာၚ် Lin Jian ဟီုရ။
ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်၊ ပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်ကေုာံ ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳဍုၚ်ဗမာ ညံၚ်ဂွံကလေၚ်ဒက်ပတန်မာန် အရီုဗၚ်တၠုၚ်လအာလပါ်ခိုဟ်တံဆက်ကဵုအာရောၚ် ပ္ဍဲပေါဲသောၚ်ကလးပရိုၚ် ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄ ဂှ် ဟီုလဝ်ရ။
ကိုန်အစဳဇန်အပ္ဍဲဍုၚ် ညံၚ်ဂွံကလိတ်ကလောတ်အာရန်တၟံတုဲ ဒပ်ပၞာန် သွက်ဂွံယှအ်ဖျေံအာပေါဲဗတိုက် ညံၚ်ဂွံကၠောန်အာ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် ကုဂကောံသၟဝ်ကျာတေံမာန် အလဵုအသဳကြုက်ထံက်ပၚ်အာရောၚ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဥူကျဳမျေအ် သ္ၚဳဂၠိပ်ရ။
“ မအရေဝ်Sugar-coated (ကတောဝ်ဂွံဍာတ်) ဂှ် ဟီုလဝ်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဏောၚ်။ ကၠောန်အာပရေၚ်ဒတုဲဖဵုတုဲ ဇကုတံ(ဒပ်ပၞာန်/စကမ) ကၠောန်ပေါဲရုဲမာဲပိသ္ကုတ်တုဲမ္ဂး ဇကုတံမာန်ယျ။ ဟိုတ်ဂှ် ဖဵုသွက်အဲ ဇကုတံ ကၠောန်ကဵုညိ။ ဖဵုသွက်အဲ ကၠာဲဘာသာတိုက်ရိုက်မ္ဂး ကိုန်အစဳဇန်အဲ ညံၚ်ဂွံကၠောန်အာကလိတ်ကလောတ်မာန် ဇကုတံဘိုၚ်ကၠောန်ကဵု။ အဲ(အလဵုအသဳကြုက်) ထိၚ်ကဵု ဂကောံသၟဝ်ကျာတံဏောၚ်။ ဇကုတံလေဝ် လ္ပဗက်ဂၠာဲဝေၚ်ပေါဲဗတိုက်ကဵု ဍေံတံညိ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဖဵုသွက်အဲဂှ် ဇကုတံ ကၠောန်ကဵုညိ။ (ပရေၚ်အထံက်ပၚ်ကြုက်) ယဝ်ရကၠာဲဘာသာတဝ်တဝ်မ္ဂး ဒှ်မံၚ်ဗီုဏံ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ် တင်နၚ် ISP Myanmar မ္ဂး ကိုန်အစဳဇန်မဟာဗျူဟာ စင်္ကြံပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ကြုက်တံ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် နွံမံၚ်အပ္ဍဲဒေသကောန်ဍုၚ်အရၚ် ဒှ်မံၚ်ပဋိပက္ခတံရောၚ်။
စနူကဵု သၞေဟ်ၜၚ်ဍာ်ဇြိုဟ်ကျံက်ဖျူ ဒေသရခေၚ်၊ ဍာ်ကၟိုန် ၜဳၜါသွာၚ် ကချေၚ်ကေုာံ ဒေသပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ပယျဵု ကာန်ပိုက်တဳ၊ ကိုန်အစဳဇန် ခါဲဟရိုတ် ဒေသအညာ၊ ဂၠံၚ်ဇၞော်မြက်ပြဟ် နူကဵုရခေၚ် စိုပ်သၟဝ်ကျာသေံ ကေုာံ ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ်ဓါတ်လလဳ မူသေဝ်-မာန္တလေဝ်တံ အကြာၜါဍုၚ် သွက်ဂွံကၠောန်အာ ဂၠံၚ်ပရေၚ်ကူသာန်နွံမံၚ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် နူကဵုပရေၚ်သီအဝဵု ပၠန်ဂတးတမ်ကညၚ်မံက်တိုန်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၅ သၞာံဏံဂှ် ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတးတံ ဟွံဂွံပရေၚ်အထံက်ပၚ်ရီုဗၚ် နူကဵုဍုၚ်ဇြဟတ်ဇၞော်တံတုဲ နကဵုပရေၚ်ထံက်ပၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံဟေၚ် စိုပ်ကၠုၚ်လဝ်အကာဲအရာ ဗီုပြၚ်လၟုဟ်ဏံဂှ်ရ။
နူကဵုဒပ်ပၞာန် ဂွံကၠုၚ်ပရေၚ်ရံၚ်စံၚ်ဍုၚ်ဇြဟတ်ဇၞော် အလဵုအသဳကြုက် ဂှ် ဗွဲကြဴလဝေၚ်ပၞာန် ၁၀၂၇ လောန်ၐက်တုဲ ထပ်ဂွံတိုန်အရီုဗၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ပရေၚ်ပၞာန်တံဂှ် အကြာပဋိပက္ခတံ ကၠောန်ကၠုၚ်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲမာန်ယျ။
နူကဵုဍုၚ်ဗမာ ဇၟာပ်ပ်ဇီဒိုဟ်တံ နူကဵုပေါဲရုဲမာဲမွဲအဆံၚ် သွက်ဂွံထမံက်အာပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်တန်န်ကြန်န်ကေုာံ ပရေၚ်ညဳသၟဟ်တံမာန်ဂှ် နကဵုဍုၚ်ကြုက်ထံက်ဂလာန် ညံၚ်ဂွံထိၚ်ဒဝ်အာပရေၚ်ညိၚ်ဝပ်တံရောၚ် ပ္ဍဲဂျာနဝါရဳ ၂၆ ဂှ် ကြုက် ဟီုဂးလဝ်ရ။
နူကဵုပေါဲရုဲမာဲအလီ အလဵုအသဳထ္ၜးစရုပ်ရဴရဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် အတိုၚ်ကြုက်စၟဳစလဝ် မုလေဝ်ဒှ်ကၠုၚ်ဟွံမာန်ပုဟ် ညးအခေါၚ်ဟီုဂးနွံ ရုၚ်သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် အလဵုအသံညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ NUG သှ်လဝ်ကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
ဂကောံရပ်လွဟ်ဒေသသၟဝ်ကျာ နကဵုပရေၚ်ဆက်ဆောံကီု သီုတိဍာ်ဆက်စပ်မံၚ်ကဵုအလဵုအသဳကြုက်တံဂှ် အလဵုအသဳမံက်တိုန် နူကဵုပေါဲရုဲမာဲဏံစန်ဒက်အာ နကဵုက္ဍိုပ်လိက်ပ္ညဳပ္ညပ်သဳကၠဳအာရောၚ် ဥူကျဳမျေအ် ဟီုဏာလညာတ်ညးတေံရ။
ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဂကောံကောန်ဍုၚ်အရၚ်ရပ်လွဟ်ပါလုပ်မံၚ် ပ္ဍဲပၠန်ဂတး ကချေၚ် KIA၊ ကရေၚ် KNU၊ ချေၚ် CNF ၊ ကရေင်ဍာဲ KNPP ကဵု ရခေၚ် AA တံဂှ် စန်ဒက်ဂွံမာန်ဟွံသေၚ်ပုဟ် ညးထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ဟိုတ်နူလဝေၚ်ပၞာန် ၁၀၂၇ ကောဒေံပိဂကောံ ပ္ဍဲဒေသသၟဝ်ကျာသေံ ဒှ်လဝ် ပရေၚ်ဒေသပယျဵုဟွံညိၚ်ဝပ်ဂှ် နကဵုက္ဍိုပ်လိက် လုပ်ပ္ညဳပ္ညပ်အကြာတုဲ အလဵုအသဳကြုက်လုပ်ရပ်စပ်ကၠုၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ဗမာ မဒှ်ရ။
နူကဵုလဝေၚ်ပၞာန် ၁၀၂၇ ကောံဒေံပိဂကောံ သၠုၚ်ပတိုန်လဝ်ကဵု ကဆံၚ်ပၠန်ဂတးကညၚ် ဒဵုကဵု ထပိုတ်ရိုဟ်ကၞက်သၠောတ်တၠအဝဵုပၞာန် ဒပ်ကိုဝ်က MNDAA ကဵုဒပ်တအာၚ် TNLA တံဂှ် နကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အလဵုအသဳကြုက် ဍိုက်လဝ်ကဵုဇြဟတ်ရောၚ်။
တုဲပၠန် ဒပ်ပၞာန်ဗမာ ဒေါမ်သရိုဟ်စှ်ေအာတုဲ ဂကောံ NUG ကဵု PDF ကြပ်မံၚ်ကဵုဍုၚ်ပလိုတ်တံ ဂွံဇၞးအာဂှ် နကဵုဍုၚ်ကြုက် ညိမှဒုၚ်တဲဟွံမာန်ပုဟ်ဂှ် ညးစၞးတၟေၚ်အလဵုအသဳကြုက် တိၚ်ယှဳကျွေၚ် ဆဵုဂဗလဝ်ကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ် UWSA တံ ပ္ဍဲ ၂၀၂၄ ဂှ် ကဵုသတိ ဟီုဂးလဝ်နွံရ။
ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ပရေၚ်လဝေၚ်ပၞာန် ၁၀၂၇ ထပက်စာဲဒးလဝ် ကၟက်ဂြိုဟ်ဒပ်ပၞာန် ဒေါအ်အာလဝ်မွဲအခန်တုဲ ဒပ် MNDAA ကဵု TNLA တံ သီဂွံလဝ် ဍုၚ်လ္ၚဵုတံဂှ် ဒးကလေၚ်ဗလးတဲတုဲ ကေတ်ထောံဒေါအ်ပန်ပှော်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗမာရ။
ပရိုၚ်-သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI