နေပျဳဒဝ်၊ ဂိတုအေဗရာ ၁၁
နူကဵုပရေၚ်ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုမံက်တိုန်ကၠုၚ် ပ္ဍဲလက်ထက်အလဵုအသဳတၟိ ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်ဂှ် စထမံက်တိုန်ရုပ်ရဴလဂါံဇိုၚ် သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်အသိၚ် ပရေၚ်လဝေၚ်ပၞာန်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳဒဳဂျေတ်တေလ်တံရ။
ပ္ဍဲဂကောံအလဵုအသဳ ဂဥုပ်ဒပ်တြေံ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်သီအဝဵု ဒှ်ကၠုၚ်သမ္မတ နကဵုအရာဟွံဒးဒုၚ်ရုဲစှ် သ္ကိုပ်သ္ကပၠတရဴအာ အပ္ဍဲဌာနဝန်ဇၞော် ၃၁ ဌာနဂှ် စုတ်လဝ် သွက်ဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဆက်စၠောံ ကေုာံ ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳ ဇၞော်မောဝ် ဒဳဂျေတ်တေလ် ရောၚ်။
နူကဵုဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ပလံၚ်ဗ္စိုပ် ကေုာံ ဆက်စၠောံနူကိုပ်ကၠာတေံဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် ပါ်ပ္တိတ်ထောံ ၜါဌာနတၞဟ်ခြာတုဲ ဌာနဝန်ဇၞော် ပရေၚ်ဆက်စၠောံဂှ်တှ်ေ ပံၚ်ပ္ကောံလဝ်ကဵုပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳဇၞော်မောဝ် ဒဳဂျေတ်တေလ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် နဒဒှ် ဌာနဝန်ဇၞော်မွဲ မဒှ်ရ။
သွက်ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ဆက်စၠောံကေုာံ ဖောအ်ဗြဳဇၞော်မောဝ်ဒဳဂျေတ်တေလ်ဂှ်တှ်ေ သမ္မတကၟိန်ဍုၚ် ခါန်ကၞက်ကဵုလဝ်တာလျိုၚ် ကုသ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်တြေံ ဥူမျထောန်ဥူ ညးကေၚ်ဒှ်လဝ် သ္ကိုပ်ပ္ညဳပ္ညပ်ကောပ်ကာဲ (ကုန်၊ ဍာ်၊ ကျာ) ဒပ်ပၞာန်မွဲရ။
မွဲလပါ်ပၠန် ဂဥုပ်ဒပ်တၟိ သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူဂှ်လေဝ် လက်ထက်အလဵုအသဳတၟိဏံမ္ဂး နကဵုဇြဟတ်အစောံဒပ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံမှာဇန် ကေုာံပရေၚ်လဝေၚ်ပၞာန်စိုတ်ဓါတ်တံဂှ် ညံၚ်ဂွံဆက်ဗပေၚ်ကဵုအာအရီုဗၚ် သွက်ပရေၚ်ကိစ္စဍုၚ်ဂှ် ဟီုလဝ်ကီုရ။
စနူသၞာံပညာဂတဏံတုဲ သွက်ကောန်ဇာတ်ကောန်ပၞာန် ညးတာလျိုၚ်တံပြဟ်ဟ်ဏံ ညးယိုက်ဂၠေၚ်မံၚ်တာလျိုၚ်တံကီု ညးဂွံဇၞူကမၠောန်တံ သီုကောန်ဇာတ်ညးပြဟ်လလုဲအာလဝ်တံဂှ် သွက်ဂွံစပံက်အာဘာတန်ဗတောန် ပညာသၟတ်ဒပ်ပၞာန်တံ ပ္ဍဲရးလ္ဂုၚ်ကေုာံ နေပျဳဒဝ်ရောၚ် သ္ဂးရ။
ဣဏံဝွံ သွက်ဂွံစဵုဒၞာဍုၚ်ဂှ် သၟတ်တၞောဝ်ဒတောဝ်တၟိခိုဟ်ဟ်တံ ညံၚ်ဂွံမံက်ဂတဝ်အာ လၟေၚ်အဆက်အဆက်ရောၚ် ဂဥုပ်ဒပ်တၟိဟီုလဝ်တုဲ၊ ဘာတန်ဗတောန်ပညာသၟတ်ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ညံၚ်ရဴဒုၚ်လဝ်ယၟု ဘာတန်ဗတောန် ပရေၚ်လဝေၚ်ပၞာန်စိုတ်ဓါတ်မွဲရောၚ်။
လ္တူညးပါ်ပါဲ ဒစဵုဒစးမံၚ်ဒပ်ပၞာန် ကေုာံ ညးထံက်ဂလာန်ပၠန်ဂတး တံဂှ် သုၚ်စောဲအာ ယန္တရာဒဳဂျေတ်တေလ်တုဲ ဍဵုဍိုက်မံၚ် ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု၊ ကၠောန်အာ ယက်တြးဝါဒတံတုဲ ဆက်သုၚ်စောဲအာညံၚ်ရဴလွဟ်မွဲရောၚ် ညးလ္ၚတ်တံ သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်အိုတ်ရ။
အပ္ဍဲလက်ထက်အလဵုအသဳ မပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ်ဏံမ္ဂး နူကဵုအန်လာၚ်ဒဳဂျေတ်တေလ် ပရေၚ်မၚ်ရံၚ်ထိၚ်ချုက်တံ ဂၠိုၚ်တိုန်အာမာန်ရောၚ် ညးအုပ်ကာဂကောံမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗၟာဗၠးၜး ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုင်မ်ရ။
“ပ္ဍဲအလဵုအသဳ ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ်ဏံဂှ်တှ်ေ နူကဵုဟီုမံၚ် ပရေၚ်ဖောအ်ဗြဳဒဳဂျေတ်တေလ်သၟးဟွံက သုၚ်စောဲဒဳဂျေတ်တေလ် ညံၚ်ရဴလွဟ်ဂှ် ဒှ်ဂၠိုၚ်မာန်။ လၟုဟ်ရံၚ်အာ ကကပျဳ ဟီုတှ်ေ။ ဂကောံပရေၚ်ဆက်ဆောံမှာဇန် ကေုာံ ပရေၚ်လဝေၚ်ပၞာန်စိုတ်ဓါတ်ဏံ ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ်လဝ်ပေၚ် ၇၉ သၞာံယျ။ ဂဥုပ်ဒပ်တၟိလေဝ် ဒးကၠောန်ပရေၚ်ဏံ ညံၚ်ဂွံဇၞော်မောဝ်ဏောၚ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဟီုလဝ်တုဲ ချိုတ်ပၠိုတ်မွဲဂှ်တှ်ေ ပရေၚ်မၚ်ရံၚ်ထိၚ်ချုက် အန်လာၚ်ဒဳဂျေတ်တေလ်တံ ပိုဲဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ဏောၚ်။ အဲထေၚ်ရ ပရေၚ်ဏံဝွံ နူကဵုဟီုမံၚ် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ဂှ် သွက်ဂွံထိၚ်ချုက်အာဂှ် ဒှ်ဂၠိုၚ်မာန်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
စနူအခိၚ်ဒပ်ပၞာန်ထပ်သီအဝဵု ၂၀၂၁ တေံမွဲဝါပၠန်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တံဒးဒုၚ်ကၟာတ်ထပိုတ် သုၚ်စောဲအေန်တာနိတ်၊ ဒးဒုၚ်ကၟာတ်ထပိုတ် လာၚ်ဖုၚ်ကေုာံ စဵုကဵုမဳဒဳယာမှာဇန်တံကီု အခေါၚ်ဟီုဂးထမံက်ထ္ၜး ဗၠးဗၠးၜးၜးတံ ဒးဒုၚ်ကၟာတ်လဒဵုလဝ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံ မဒှ်ရ။
ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ မဳဒဳယာမှာဇန်မၞိဟ်တံ သုၚ်စောဲဂၠိုၚ်အိုတ် Facebook ဂှ် စနူအခိၚ်သီအဝဵု စဵုကဵုတ္ၚဲဏံ ကၟာတ်ကဠက် လဝ်တုဲ ဒးသုၚ်စောဲအာနူကဵု Software မကော်စ VPN (Virtual Private Network) တံ မွဲအဆံၚ်ရောၚ်။
အတိုၚ်လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် Myanmar Internet Project မ္ဂး စနူဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ သၞာံအာတေံ စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုဂျာန်နဝါရဳသၞာံဏံဂှ် ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ပ္ဍဲအခိၚ်ပဠေဝ်ပဠေတ်စမံၚ် သွက်ပေါဲရုဲမာဲအလီဂှ် သွက်အရာ ဟီုဂးချူစန် လ္တူအန်လာၚ်တံဂှ် မၚ်ရံၚ်မံၚ် ၂၄ နာဍဳတုဲရပ်စပ်ကေတ်အရေဝ် ဖျေံလဝ်ဒုဟ်နွံရောၚ်။
တုဲပၠန် ပရေၚ်ကုတ်ထပိုတ်အေန်တာနိတ် ဖုၚ်တံကီု သွက်ဂွံဗက်ဂၠိုက်ဂၠာဲရံၚ်အာဒၞာဲဇိုၚ် လ္တူညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် သုၚ်စောဲ သၠုၚ်ပတိုန် နဲကဲပညာဒဳဂျေတ်တေလ်တုဲ ပ္ဍဲသၞေဟ်ကင်ဂိက်စၟဳစၟတ်တံလေဝ် သုၚ်စောဲသၞောတ် PSMS တုဲ တေက်ရံၚ်စၟဳစၟတ်မံၚ်အိုတ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် သွက်ဂွံကလေၚ်ပၠန်ပရိုၚ် လ္တူအန်လာၚ် ကေုာံ သွက်ဂွံကၟာတ်ဒၞာ ပရေၚ်ဟီုဂးပါ်ပါဲဗတိုက်မံၚ် နကဵု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် တံဂှ် သွက်ဂွံမၚ်ရံၚ်အာ အရာသုၚ်စောဲအေန်တာနိတ်ပွိုၚ် ၂၄ နာဍဳ တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ကမ္မတဳမွဲဂကောံကီုရောၚ်။
ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ်လေဝ် ဇၟာပ်ပ်ဖုၚ်တံဂှ် ဒးပတိုန်စၟတ်သမ္တီ ဂၞန် ၁၅ မ IMEI နကဵုသၞောတ် CEIR တုဲ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ် နူကဵုဇာဖိုၚ်ဆက်စၠောံအပ္ဍဲဍုၚ်တံမ္ဂး သွက်ဂွံမၚ်ရံၚ်အာဒၞာဲဇိုၚ် ညံၚ်ဂွံဗက်ဂၠိုက်ဂၠာဲမာန်ဂှ်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် မဒှ်ရ။
ဣဏံဝွံ ၜိုန်ရထ္ၜးဟိုတ် သွက်ဂွံကံက်အခေါန် သွက်ဂွံကၟာတ်ဒၞာလဝ်အရာပၠုပ်ကပေါတ် ဟွံလုပ်သၞောဝ်တံကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရရံၚ်ကဵုသွာၚ်ပရေၚ်ဂီုကၠီုဒဳဂျေတ်တေလ်မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ယန္တရာမၚ်ရံၚ်အာတံ လက်ကရဴတေံမာန်ရောၚ် Myanmar Internet Project ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ဟိုတ်နူယန္တရာ ပရေၚ်ဍဵုဍိုက်ဒဳဂျေတ်တေလ်ဗီုဏံနွံမံၚ်တုဲ သွက်ဂကောံဒပ်ပၠန်ဂတးတံ ဒးစွံသတိဒးမၚ်မွဲ စွံအာဂရုဗွဲမလောန်ရောၚ် သ္ကိုပ်ဌာနပရေၚ်စဵုဒၞာ ကံၚ်သဳဖိတ်ဒရေဝ်ဍုၚ်မန် နာဲတလနိုင် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုင်မ် ရ။
“နကဵုဂကောံဒပ်ပၠန်ဂတးပိုဲတံတှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်ဆက်ဆောံဆက်စၠောံကဵု ညးဍုၚ်ကွာန်အပ္ဍဲဍုၚ်တံမ္ဂး ပိုဲဒးစွံသတိဂၠိုၚ်တိုန် နူကဵုအခိၚ်ကၠာတေံရ။ သီုညးၜါလပါ် ဒးစွံသတိရ။ မွဲပၠန်ဂှ် နကဵုနဲကဲပညာ နူအန်လာၚ်ဂှ် ညံၚ်ဂကောံဒပ်ပၠန်ဂတးညးသ္ကံ ဂွံပါ်ထကးအာဂှ် နကဵုနဲကဲချူပတိတ်တံကီု နူကဵုကံၚ်သဳပၞာန်တံ တြးမံၚ်ယက်ဝါဒဗီုတံဏံလေဝ် ပါ်ခြာမံၚ်နွံတုဲ ဆေၚ်စပ်ကဵုအရာတံဏံမ္ဂး နကဵုဂကောံဒပ်ပၠန်ဂတးပိုဲတံ ထေက်ကဵု ဒးစွံအာဂရု ဂၠိုၚ်တိုန်မံၚ်ရ။” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အခိၚ်လၟုဟ်ဝွံ နကဵုပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူမၞိဟ်တံ ညးဒးဒုၚ်ပတိတ်လဝ် ဝရာန်ရပ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်သီအဝဵု ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ ၁၀ ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်သမ္မတကၟိန်ဍုၚ် ဒုၚ်ဂတိယဵုသစ္စာ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ စယိုက်ဂၠေၚ်မံၚ် တာလျိုၚ်ဍုၚ်ယျရ။
ဂကောံအလဵုအသဳတၟိ ပြံၚ်လဝ်ဗီုပြၚ်ညးဍုၚ်ကွာန် ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုသ္ကိုပ်သ္ကပၠတရဴမံၚ်ဂှ် ညးပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံအဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ် ဝန်ဇၞော်နာနာတံကီု ရးဒေသကေုာံ တွဵုရးတံလေဝ်တုပ်တဴညံၚ်ရဴ သာ်ဂှ်ကီုရ။
အကာဲအရာဏံမ္ဂး ဒှ်သဘဴ ကလေၚ်ဗပေၚ်မံၚ်လမျီုကဵု သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတုဲ အတိုၚ်သၞောတ်ဗ္ၜတ်မ္ဂး အပ္ဍဲအခေါၚ်သၠးၜး သ္ဇိုၚ်တံဂှ် အခေါၚ်ဟီုဂးချူဆန်ထမံက်ထ္ၜးဗၠးဗၠးၜးၜးကီု သီုအခေါၚ်သၠးၜးပူဂဵုကေုာံ ပရေၚ်ဂီုကၠီုတံဂှ်ဂလိုၚ်လဵုညးတံ ယှအ်ဖျေံအာကဵုရော ဟီုဂှ်တှ်ေ ဒးမၚ်ရံၚ်အာ မဒှ်ရောၚ်။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုင်မ်
Photo – MOI