နေပျဳဒဝ်၊ မေ ၁၉။
ကြဴနူသီအဝဵုတုဲ အပ္ဍဲပွိုၚ် ၅ သၞာံဂှ် ဒပ်ပၞာန်သုၚ်စောဲလဝ် ဘဏ္ဍာ ပရေၚ်ပၞာန်ဂၠိုၚ်လောန်တုဲ အခိၚ်ဂကောံအလဵုအသဳ ကေတ်လဝ် တာလျိုၚ်ဏံမ္ဂး ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေၚ်ပညာဂှ် သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်အာ ပရေၚ်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ်တံနွံရောၚ် ဟီုကၠုၚ်ရ။
ဟိုတ်နူပရေၚ်ပညာဍိုန်လျဂှ်တုဲ အခိၚ်ပရေၚ်သမ္တီ ညာဏ်ပညာ ဍိုန်လျတံ မံက်က္တဵုကၠုၚ်မ္ဂး အခိၚ်ပေါဲရုဲမာဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ပြသၞာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ နူဂှ်မွဲအဆံၚ် PDF တံ မံက်ဂတဝ် တိုန်ကၠုၚ်လဝ်ရောၚ် သမ္မတသီအဝဵုဂှ် စောဲစပ်တင်စုတ်လဝ်ဒုဟ် တံရောၚ်။
ဒဒှ်ရ ဂွံစိုပ်ကၠုၚ် အကာဲအရာဗီုဏံဂှ်တှ်ေ ကေတ်အခေါၚ်ခိုဟ် ပရေၚ်တၚ်ဍိုန်လျ ပရေၚ်ပညာနိဂီုဍုၚ်တုဲ သွက်ဂုဏ်ဖဵု သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အပ္ဍဲဍုၚ်မ္ၚးဍုၚ်တံဂှ် ထပက်ဆီ ဗ္တိုက်ဖ္အောဝ်တုဲ သုၚ်စောဲကၠုၚ်လဝ်ရောၚ် စောဲစပ်လဝ်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ကဏ္ဍပရေၚ်ပညာနိဂီုဍုၚ်ဂှ် ဒးသၠုၚ်ပတိုန်တုဲ ဗီုပြၚ်လစွံစိုတ်ကောန်ဍုၚ်တံ ညံၚ်ဂွံသၠုၚ်တိုန်အာဂှ် ထေက်ကဵု ဒးကၠောန်ရောၚ် အပ္ဍဲကောံဓရီု ဂကောံအလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ တုဲကၠုၚ်ဏံဂှ် သမ္မတသီအဝဵု ဥူမေန်အံၚ်လှာၚ် ဟီုလဝ်ရောၚ်။
သွက်အရာဏံ ကဏ္ဍပရေၚ်ပညာဇၞော်မောဝ်တိုန်အာမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုကဏ္ဍပညာဂှ် ဓလိုက်တမ်ရိုဟ်သၠုၚ်ပတိုန်အာ သြန်ဘဏ္ဍာ နိဂီုဍုၚ်တံတုဲ အပ္ဍဲပွိုၚ် ၅ သၞာံ အလဵုအသဳပၞာန် ကေတ်အာတာလျိုၚ်ဏံမ္ဂး သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်အာ စဵုကဵု ၂၀ က္ဍိုပ်ကၠံရောၚ်။
ပ္ဍဲသၞာံဘဏ္ဍာ ၂၀၂၆ – ၂၀၂၇ မ္ဂး သွက်ဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်ပညာဂှ် သြန်ဘဏ္ဍာ ၆ ဒသမ ၉၂ က္ဍိုပ်ကၠံ၊ ယဝ်ရ ဌာနဝန်ဇၞော်တၞဟ်တံ ပါလုပ်သီုကဏ္ဍပရေၚ်ပညာမ္ဂး သြန်ဘဏ္ဍာ ၉ ဒသမ ၂၂ က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် သုၚ်စောဲအာရောၚ် ဥူမေန်အံၚ်လှာၚ် ကဵုလဝ်သမ္တီနွံရ။
တုဲပၠန် သၞာံဘဏ္ဍာဂတတေံလေဝ် သွက်ကဏ္ဍပရေၚ်ပညာဂှ် နူသြန်ဘဏ္ဍာကၟိန်ဍုၚ် အောန်အိုတ် ၁၀ က္ဍိုပ်ကၠံပြၚ် ဘိုအ်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်အာ မွဲသၞာံပြၚ်တုဲ ၜက်အာသၞာံဂတတေံမ္ဂး သြန်ဘဏ္ဍာ စဵုကဵု ၁၅ က္ဍိုပ်ကၠံ သုၚ်စောဲအာရောၚ် သ္ဂးရ။
မွဲလပါ်ပၠန် အပ္ဍဲကာလသီအဝဵုဂှ် စၠတ်ထဝ်ဟၟဲတုဲ သြန်အိုတ်စရိတ်သွက်ပရေၚ်စဵုဒၞာဂှ် သုၚ်စောဲလဝ်အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်တုဲ အတိုၚ်စရင်သြန်ဘဏ္ဍာ လုပ်တိတ်ကၟိန်ဍုၚ်မ္ဂး သြန်အိုတ်ဂၠိုၚ်မံၚ် နူကဵုသြန်လုပ်တုဲ သြန်ဘဏ္ဍာဟွံပေၚ်တံ ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ဂၠိုၚ်ပဵုတိုန်ကၠုၚ် မံၚ်ရောၚ်။
သြန်ဘဏ္ဍာပရေၚ်ပၞာန် ညံၚ်ဂွံဍိုက်ပေၚ် ကေတ်တုဲမှ သြန်သှ်ေတံဂှ် သုၚ်စောဲအာသွက်ပညာတုဲ သြန်ယအ်မံၚ်တံဂှ်တှ်ေ ကံက်ကေတ် အခေါန် နူညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲမှ ဂွံစကာသုၚ်စောဲအာဂှ် ဂွံဆဵုလဝ်ရောၚ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကွးဘာတြေံ ကိုမေန်တွိုဲတေတ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ဒပ်ပၞာန်ဂှ် သြန်ဘဏ္ဍာပရေၚ်ပၞာန် အတိုၚ်ဍေံတံနွံပၟိက်ဂှ် ဂွံဍိုက်ပေၚ်တုဲမှ အရာကမၠောန်သှ်ေမံၚ်တံဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲနိဂီုဍုၚ် နွံမံၚ်ပၟိက်ဒၞာဲတၞဟ်ဟ်တံဂှ် ဂွံသုၚ်စောဲအာရောၚ်၊ လၟိဟ်သြန်သှ်ေဂှ်လေဝ် အောန်မံၚ်တုဲ အပ္ဍဲဍုၚ်မ္ဂး ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ပရေၚ်မံၚ်စံၚ်စသုၚ် ဒိုက်ဂတ်၊ ပရေၚ်ဝါတ်ကျာတ်တံ ဂၠိုၚ်တိုန်ဗွဲမလောန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေၚ်ပညာ သုၚ်စောဲအာရောၚ်ဟီုဂှ်တှ်ေ သြန်အိုတ်စရိတ်ပရေၚ်ပၞာန်ဏံဂှ် ညံၚ်ဟွံဂွံယုတ်ဒေက်အာတုဲ သြန်သှ်ေညိညတံဂှ် သုၚ်စောဲမ္ဂး သုၚ်စောဲမာန်ရ။ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဗီုပြၚ်မွဲပၠန်ဂှ်တှ်ေ သွက်သြန်နွံမံၚ်ပၟိက် ပရေၚ်ဘဏ္ဍာကၟိန်ဍုၚ် ယုတ်ဒေက်ယအ်မံၚ်တံဂှ်တှ်ေ အလဵုအသဳတံ နကဵုနဲကဲနာနာ ဍဵုဍိုက်အာ နူညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ ကံက်အခေါန်နာနာတုဲမှ သုၚ်စောဲအာရောၚ်ဗီုတံဏံ ညာတ်ကေတ်လဝ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်တၚ်နၚ် SIPRI ပတိတ်လဝ်မ္ဂး သြန်ဘဏ္ဍာ အိုတ်စရိတ်ပရေၚ်စဵုဒၞာဒပ်ပၞာန်ဗမာဂှ် ဇၟာပ်သၞာံ သၠုၚ်တိုန်မံၚ် အဆဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၄ ဂှ် စိုပ်အာဗ္ၜတ် ၁၃,၀၀၀ ဗဳလဳယာန်ပြၚ်ရ။ လၟိဟ်သြန်ဏံဂှ် နူ GDP ဍုၚ် နွံၜိုတ် ၆ ဒသမ ၈ က္ဍိုပ်ကၠံတုဲ အပ္ဍဲဒေသအာယှ-ပသိဖေတ်မ္ဂး ဒှ်ဍုၚ်သြန်ဘဏ္ဍ အိုတ်စရိတ်ပရေၚ်စဵုဒၞာ သၠုၚ်အိုတ်မွဲရောၚ် ဒးဒုၚ်သ္ပလဝ် စၟတ်သမ္တီရ။
အပ္ဍဲအခိၚ်ကာလသီအဝဵု သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန် သြန်ဘဏ္ဍာအိုတ်စရိတ်ပရေၚ်စဵုဒၞာဂှ် ယှအ်ဖျေံလဝ် ပရၚ်ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက် အရာကဏ္ဍ ရေၚ်တၠုၚ်သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ ဟိုတ်နူသြန်အိုတ်ဂၠိုၚ်မံၚ် နူကဵုသြန်လုပ်ဏီတုဲ သြန်ဘဏ္ဍာယအ်စှ်ေတံလေဝ် ဂၠိုၚ်တိုန်မံၚ်ဇၟာပ်သၞာံကီုရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟိုတ်နူဒးထပ်တက်ပတိတ်မံၚ် သြန်စက္ကူတၟိတံတုဲ ပရေၚ်သြန်ဖောဝ်အပ္ဍဲဍုၚ်လေဝ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ် က္တဵုဒှ်မံၚ်ရ။
ပ္ဍဲသၞာံဘဏ္ဍာ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ခေတ်လက်ထက် ကံၚ်သဳပၞာန်ဂှ် သြန်အိုတ်စရိတ်ပရေၚ်စဵုဒၞာ ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵု ပတိတ်လဝ် လုပ်သၞောဝ်ဂှ်မ္ဂး စိုပ်မံၚ်ဗ္ၜတ် ၅,၆၀၀ ဗဳလဳယာန်ပြၚ်တုဲ ပၞောဝ်အာကဵု အပ္ဍဲဌာနဝန်ဇၞော် သီုဖအိုတ်တံမ္ဂး ဒှ်အရာဂၠိုၚ်အိုတ်မွဲရောၚ်။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI