မကွေ၊ မေ ၁၇။
သွက်ပရေၚ်ဂီုကၠီုနိဂီုဍုၚ်၊ သွက်ညးဍုၚ်ကွာန် ဂွံၜိုဟ်သြိဟ်သာယာ သၞောဝ်ဥပဒေပလီုလဝ်ကၠာတေံတံဂှ် ဒးကလေၚ်စၟဳစၟတ်အာရောၚ် ဥက္ကဋ္ဌစၠတ်ထဝ် ညးဍုၚ်ကွာန် ဥူခေန်ယဳ ဟီုလဝ် အခိၚ်ဆဵုဂဗကဵု ညးစၞးအမာတ်စၠတ်ထဝ် နူရးမကွေ ဂိတုမေ ၁၄ ဂှ်ရ။
လတူအကာဲအရာ က္တဵုဒှ်မံၚ်တံဂှ် ပြဟ်ဟ်ဏံသ္ၚဳဂၠိပ်အာတုဲ သၞောဝ်ဥပဒေတၟိ စပ်ကဵုဘဝပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂွံမံၚ်စံၚ်တန်တဴအာ နကဵုပရေၚ်ဂီုကၠီုနွံနွံ နူကဵုစၠတ်ထဝ်ဂှ် မိက်ဂွံကဵုကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ် ခၞံဗ္ဒျ် ရေၚ်တၠုၚ်အာရောၚ် သ္ဂးလဝ်ရ။
အပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၅ ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲရးမကွေ အခိၚ်ညးဆဵုဂဗလဝ်ကဵု ညးဇၞော်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ်ကီု၊ တၠကမၠောန်ကေုာံ ဂကောံပရေၚ်မၞိဟ်တံဂှ်တှ်ေ သၞောဝ်ဥပဒေနွံမံၚ်လၟုဟ်လ္ၚဵုတံဂှ် သွက်ဂွံကလေၚ် ပဠေဝ်ပဠေတ်၊ ထပ်ဗပေၚ် ကေုာံ ခၞံဗ္ဒျ်အာတၟိတံတုဲ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ်၊ ရေၚ်တၠုၚ်၊ ကၠောန်အာရောၚ် ဟီုလဝ်ရ။
တာလျိုၚ်စၠတ်ထဝ်တံဂှ် သွက်ဂွံခၞံဗ္ဒျ်သၞောဝ်ဥပဒေ ဒှ်မံၚ်အဓိကတုဲ သၟဝ်ပရေၚ်စဵုဒၞာဥပဒေဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂွံမံၚ်စံၚ်တန်တဴ မၞုံကဵုဂီုကၠီု ၜိုဟ်သြိုဟ်သာယာကေုာံ သွက်ဘဝပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မၞိဟ်တံ ဂွံဇၞော်မောဝ်တောတက်တိုန်ရောၚ် ထ္ၜးလဝ်ဟိုတ်ရ။
နူလပါ်အလဵုအသဳပၞာန် သွက်ဂွံကၠောန်အာ ပရေၚ်ဍဵုဍိုက်ဂၠိုၚ်ၚ်မာန်ကေုာံ သွက်ဂွံပတုဲဖဵု ယန္တရာပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ညးတံဂှ် ရန်တၟအ်တုဲ ပဠေဝ်ပဠေတ်ကၠုၚ်လဝ်ရောၚ် နူကဵုပရိုဂရမ်ဒါရိုက်တာ ဖံၚ်ဒေယှေန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဍုၚ်မန် နာဲအဲမန် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ဇၟာပ်ဍေံတံ ခၞံဗ္ဒျ် ဥပဒေ၊ ဇၟာပ်ဍေံတံ ပၠုပ်ဂလာန်ဂှ် (အလဵုအသဳပၞာန်) သွက်ဍေံတံ ဂွံကၠောန်ပရေၚ်ဍဵုဍိုက်တံ ဂၠိုၚ်ၚ်မာန်၊ မွဲတၚ်ပၠန်ဂှ် ဍေံတံနွံမံၚ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ်တှ်ေ နကဵုတၚ်နၚ်ပရိုၚ်တံဂှ် ဍေံတံကေတ်ကၠာတဲတုဲ ညံၚ်ဂွံဍဵုဍိုက်ပျဲပျာံအာ နကဵုနဲကဲမွဲမွဲ သွက်ယန္တရာအုပ်ဓုပ်ဍေံတံ ညံၚ်ဂွံပတုဲဖဵုဂှ် ရန်တၟအ်တုဲ ပဠေဝ်ပဠေတ်ကၠောန်လဝ်နွံရ။ အရာတံဏံဂှ် အပ္ဍဲကာလသီအဝဵု လောန်ကၠုၚ်ဂှ် အရာမပဠေဝ်ပဠေတ်လဝ်တံကဵု အရာမခၞံဗ္ဒျ်တၟိတံဂှ် ပိုဲတံကေၚ်ဆဵုကေတ်လဝ်ရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အပ္ဍဲကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ ပလီုလဝ်ကၠာတေံတံဂှ် ဒှ်ဥပဒေလဵု သွက်ဂွံကလေၚ်စၟဳစၟတ်တုဲ သၞောဝ်ဥပဒေနွံမံၚ် လၟုဟ်လ္ၚဵုတံဂှ် ဗီုလဵုဂွံပဠေဝ် ထပ်ဗပေၚ်အာဟီုဂှ် ဥူခေန်ယဳ ဟီုစုတ်လဝ် ဗွဲတြးဟၟဲဏီပုဟ်။
အပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳ ဗော် NLD တေံဂှ်တှ်ေ သၞောဝ်ဥပဒေ ဟွံကိတ်ညဳကဵုခေတ်ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေလ္ၚဵု ဍဵုဍိုက်လဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံကဵု ရဲချဳဓရာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ပ္ဍဲကဵုစၠတ်ထဝ် အလန်ဒုတိယဂှ် ပလီုလဝ်နွံရောၚ်။
အပ္ဍဲပရေၚ်ဂှ်မ္ဂး ဥပဒေစဵုဒၞာမၚ်မွဲ ဘဲအန္တရာဲ နူညးမိက်ဂွံပလီုပလာ်ဍုၚ် ခၞံဗ္ဒျ်လဝ်ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၇၅ ခေတ်အလဵုအသဳမဆလ တေံဂှ်လေဝ် ပါလုပ်တုဲ ဥပဒေဏံဂှ် လ္တူရဲဒစဵုဒစးပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကေုာံ ရဲချဳဓရာၚ် က္တိုၚ်ကၟိုဟ်တံ ဟၟဲကဵုပရေၚ်စောဲအမှု သွက်ဂွံရပ်ခြိုၚ်ချုက်လဝ် သၞာံမလအ်လကာဖာ ဒှ်ဥပဒေအဓိက သုၚ်စောဲကၠုၚ်လဝ်ရောၚ်။
တုဲပၠန် ဥပဒေစဳရေၚ် ပရေၚ်ကေၚ်ကာမံက်တိုန် ခၞံဗ္ဒျ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀ ခေတ်အလဵုအသဳ ဖဆပလ ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ဗါ သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ပလီုထောံလဝ်တုဲ ၝောံပိုဒ် ၅ – ည အပ္ဍဲဥပဒေဂှ်တှ်ေ ဒှ်မံၚ်ညံၚ်ရဴလွဟ် သွက်ဂွံဖျေံဒုဟ်ဒဏ်ထံၚ် လတူညးပါ်ပါဲမံၚ် အလဵုအသဳ အဆက်ဆက်၊ သၟတ်ကွးဘာ ကေုာံ သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံ မဒှ်ရ။
စပ်ကဵု ပရေၚ်တေၚ်စရင်ကၟုဲဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲခေတ်အလဵုအသဳ NLD တေံ ရံၚ်အာလပါ်အခေါၚ်သၠးၜး ကေုာံ ပရေၚ်ဂီုကၠီုပူဂဵု ကောန်ဍုၚ်တံတုဲ တၚ်ခၞံဗ္ဒျ်လဝ်လ္ၚဵုနွံမံၚ် အပ္ဍဲဥပဒေပရေၚ်အုပ်ဓုပ်အရာပ်၊ ဂကောံဂအုံကွာန်တံဂှ် ကဵုပလီုကၠုၚ်လဝ်ရ။
အပ္ဍဲကာလ ပၞာန်ကလေၚ်သီအဝဵုဏံမ္ဂး ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန် ညးဍုၚ်ကွာန်တံသီုဖအိုတ် ညံၚ်ဂွံကြေပ်အာဂှ် ကလေၚ်ထပၠုပ်လဝ်လမျီုတုဲ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ဥပဒေပရေၚ်ဂီုကၠီုသိုက်ဖာ ဍဵုဍိုက်ညးဍုၚ်ကွာန် နကဵုယန္တရာ ဒဳဂျေတ်တေလ်တံဂှ်လေဝ် ခၞံဗ္ဒျ်လဝ် ရောၚ်။
တုဲပၠန် ဥပဒေလိက်တၞးကၠောံဍုၚ် ကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာ သုၚ်စောဲအာ နကဵု အဳလက်ထရဝ်နေတ် ဗက်ဂၠာဲမၚ်ဍံၚ် ဒၞာဲဇိုၚ်မၞိဟ်မွဲမွဲမာန် ကေုာံ သက်သဳဟွံပါလေဝ်ရပ်ချုက်မာန် ၝောံပိုဒ်လ္ၚဵုတံမပါလုပ် အပ္ဍဲဥပဒေစဵုဒၞာ အခေါၚ်သၠးၜးပူဂဵု ကေုာံ ပရေၚ်ဂီုကၠီုပူဂဵုကောန်ဍုၚ်တံဂှ်လေဝ် ကလေၚ်ပဠေဝ်ပဠေတ် ခၞံဗ္ဒျ်လဝ်ကီုရောၚ်။
ကြဴနူသီအဝဵုတုဲ ၜိုန်ရပတိတ်လဝ် သၞောဝ်ဥပဒေဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုလေဝ် ပရေၚ်စဵုဒၞာမၚ်မွဲကဵု သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဟၟဲမံၚ်တုဲ စဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ် ဥပဒေသွက်ဂွံစဵုဒၞာကဵု ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ဟၟဲဏီပုဟ် ညးဒေသမန်မွဲတၠ ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ကြဴနူကာလကြေပ်မံၚ်အခက်အခုဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဏံတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဂွံကၠုၚ်ပရေၚ်စဵုဒၞာနူဥပဒေဂှ် အောန်အိုတ် ညိလေဝ်ဟၟဲရ။ ဟိုတ်နူမူရောဟီုတှ်ေ ကိစ္စလ္ၚဵုတံဂှ် သက်သဳဟၟဲမွဲသာ် ရပ်ခေတ်နကဵုပရေၚ်ပကီုပရာတ်တုဲ ဖျေံလဝ်ထံၚ်တံဂှ် ဂွံမိၚ်ဂွံဆဵုမံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ သွက်ဂွံဂွံပရေၚ်စဵုဒၞာဟီုဂှ် ဗီုလဵုလေဝ် ဒှ်ဟွံမာန်ဏီပုဟ်။ ဥပဒေ သွက်ဂွံစဵုဒၞာကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံ ဟွံပတိတ်လဝ်ဏီပုဟ်။ မုရောဟီုတှ်ေ ဥပဒေပတိတ်ကၠုၚ်လဝ်ဆက်က်တံဂှ် ဂၠိုၚ်လောန်အာတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တံလေဝ် သမ္တီဟွံဒးအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဥပဒေသွက်ဂွံစဵုဒၞာအာ ညးဍုၚ်ကွာန်ဟီုဂှ်တှ်ေ ပြဟ်ဟ်ဏံ ဟၟဲဏီပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ဥူခေန်ယဳ ဂှ်တှ်ေ သၞောဝ်ဥပဒေ နွံမံၚ်လၟုဟ်တံဂှ်လေဝ် ဥပဒေသွက်ဂွံကဵုဖိုလ်ကု ညးဍုၚ်ကွာန်၊ ဥပဒေကဵုအာပရေၚ်ဂီုကၠီု ညးဍုၚ်ကွာန်၊ ဥပဒေကဵုအာဇြဟတ် ပရေၚ်အုပ်လဒမ် သၞောဝ်ဓဝ်ဥပဒေတံဂှ် သွက်ဂွံကဵုဖျုန်တုဲ ရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်အာရောၚ် သ္ဂးလဝ်ရ။
ပြဟ်ဟ်ဏံမ္ဂး သွက်နိဂီုဍုၚ် ဥပဒေဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဗတိုက်သရိုဟ် ပရေၚ်လီသြန်အန်လာၚ် ကိတ်ညဳကဵုအကာဲအရာလၟုဟ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံခၞံဗ္ဒျ်မာန် အပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ဂတတေံ သွက်ဂွံကဵုဖျုန်ရေၚ်တၠုၚ် ကၠောန်အာရောၚ် ကဵုလဝ်သမ္တီရ။
တုဲပၠန် သၞောဝ်ဥပဒေဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ် ကဵုအထံက်အရီု အရာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ကၟိန်ဍုၚ် ဂွံဇၞော်မောဝ်တိုန် ဂှ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးပဠေဝ်ထပ်ဗပေၚ်တံဂှ် သ္ၚဳဂၠိပ်ရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်အာရောၚ် ဥူခေန်ယဳ ဟီုလဝ် ပ္ဍဲလၟေၚ်တရဴညးအာလဝ် ရးမကွေဂှ်ရ။
ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု ပရေၚ်သီအဝဵုပၞာန် သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ နူကဵုပေါဲရုဲမာဲ အလဵုအသဳပၞာန်ပြံၚ်လှာဲဗီုပြၚ်ညးဍုၚ်ကွာန် မံက်ဂတဝ်တိုန် ကေုာံ ပ္ဍဲဒၞာဲတာလျိုၚ်အဆံၚ်သၠုၚ် အပ္ဍဲစၠတ်ထဝ် သီုပိတၚ်ဂှ်မ္ဂး သ္ကိုပ်ပၞာန် ၜးလဝ်ကယျိုၚ် ယူနဳဖံၚ်တံဟေၚ် အာက္ဍိုပ်မံၚ်အိုတ်ရောၚ် မဒှ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI