နေပျဳဒဝ် ၊ နိုဝင်ဘာ ၁၃
စပ်ကဵုပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်လဝ် ဂကူရိုဟေၚ်ဂျာတံတုဲ နူကဵုရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် ICJ စောဲစပ်တၚ်လဝ်ဒုဟ် ဍုၚ်ဗမာဂှ် အကြာတ္ၚဲတံဏံ သွက်ဂွံစဳရေၚ်အမှုနွံတုဲ အလဵုအသဳပၞာန်ဒးဆဵုဂဗအာကဵု အမှုရာဇဝတ် တောဲဗက်ကၠုၚ် ဗွဲကြဴတံမာန်ဂှ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံ သ္ၚဳဂၠိပ်ရ။
လ္တူဂကူရိုဟေၚ်ဂျာတံ နကဵုဍုၚ်ဗမာ ဖံက်ပကဝ်လဝ် ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူ နွံဟွံမွဲဂှ် နူကဵု ICJ ဖျေံအာသ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲနိုဝမ်ပါ ၁၉ ဂှ်ရောၚ် လလောၚ်တြးလဝ်ရ။
အပ္ဍဲအကာဲအရာဏံ ပရေၚ်ဓဝ်ဍာံ သွက်ဂကူရိုဟေၚ်ဂျာတံဂှ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂွံပြေပြံၚ်ဟွံသေၚ် ဆေင်စပ်ကဵုကိစ္စသ္ဇိုၚ်မူရောၚ် ပ္ဍဲကဵုပေါဲသဳကၠဳ ဍုၚ်ပြၚ်သေတ်ဂှ် ဝန်ဇၞော် NUG ဒဝ်ဇြေန်မာအံင် ဟီုလဝ်ကဵု ဌာန်ပရိုၚ် BBC ဘာသာဗမာရ။
စပ်ကဵုကၠောန်လဝ် ပရေၚ်ဖံက်ပကဝ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ် လ္တူဂကူ ရိုဟေၚ်ဂျာတံ ဂွံဒုၚ်အာတာလျိုၚ်ဟီုဂှ် ကေတ်အရေဝ် လ္တူညးကလိလောန်ဒုဟ် မွဲမွဲတၠဂှ် တုဲဒှ်အာဟွံသေၚ်၊ ပရေၚ်ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ညံၚ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ် ဂကောံဖန်ဖက်လဝ်တံကီု ဗီုပြၚ်ဒက်ပတန်လဝ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံဒုၚ်အာ တာလျိုၚ်ရောၚ် ညးဟီုလဝ်ရောၚ်။
လ္တူဍုၚ်ဗမာဂှ် ဟိုတ်နူ စောဲစပ်လဝ် ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်လဝ်ဂကူတုဲ အကြာသၞာံတၟိမံက်တေံ နူကဵုအလဵုအသဳပၞာန် အာခၠေဝ်သှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵုရုၚ်သၞောဝ်ဓရ်ဂၠးကဝ် ICJ တုဲ ပြဟ်ဟ်ဏံ ကလေၚ်လုပ် ပ္ဍဲကဵုကုလသမဂ္ဂကဵု အာသဳယာန်တံ ဟွံမာန်ဏီပုဟ်။
မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် လ္တူက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ်ကေုာံ ညးတာလျိုၚ်ဒပ်ပၞာန်လ္ၚဵုတံ သွက်ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်လဝ်ဂကူမၞိဟ်တံဂှ် နူကဵုရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ် အာဂျေန်တဳဏာ ပတိတ်လဝ်အမိၚ် ဝရာန်ရပ်နွံတုဲ ပ္ဍဲကဵုကောန်ဂကောံ ဍုၚ်အာသဳယာန်လ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် သွက်အမှုရာဇဝတ်ပၞာန်ဂှ် စောဲစပ်လဝ်အမှုတၟိတံ နွံမံၚ်ကီုရောၚ်။
တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵုတွဵုရးရခေၚ် လ္တူဂကူမၞိဟ်တံ ကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် ပရေၚ်ရာဇဝတ်၊ ဘာတ်ထဍေၚ်ထောံပတိတ်မၞိဟ် နကဵုဂအုံ ကလောအ်၊ သွက်အမှုရာဇဝတ် ဍဵုဍိုက်လဝ် လ္တူရိုဟေၚ်ဂျာတံတုဲ သွက်ဂွံပတိတ်ကဵုအမိၚ်ဝရာန်ရပ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ညးနွံတာလျိုၚ်ဂှ် ပတိုန်လဝ်ကဵု ရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ရာဇဝတ်ဂၠးကဝ် ICC တုဲ စၟဳစၟတ်မံၚ်ဖိုဟ်ရ။
လ္တူအကာဲအရာဏံ စပ်ကဵုကိစ္စရိုဟေၚ်ဂျာတံဂှ် နူကဵုကဝ်မယှေန် ညးလ္ၚတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲဂၠးကဝ်တံ ဂွံလဝ်တၚ်နၚ် ခိုၚ်ၚ်ကၠိုက်က်နွံတုဲ ပြဟ်ဟ်ဏံ ပ္ဍဲရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာလေဝ် ပရေၚ်ရာဇဝတ်ပၞာန်တံ နွံမံၚ်ဂှ်ရ အလဵုအသဳပၞာန် နွံမံၚ်ပၟိက် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လုပ်သၞောဝ်ဂှ် ခက်ခုဲအာမာန်ရောၚ် ညးလ္ၚတ်တံ ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ရးနိဂီုဍုၚ်ဗမာဒုဟ်နွံရောၚ် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်မာန်မ္ဂး သွက်ဂွံပြံၚ်ပလေဝ်အာ အေန်သတဳကျူယှေန်တံ ဒှ်တိုန်ဇြဟတ်ဟရိုဟ် မာန်ရောၚ် နူကဵုကံၚ်သဳမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗၠးၜးဗမာ ညးအုပ်ကာ ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“ကွေံကွေံဍာံဍာံ ပရေၚ်ဓဝ်ဍာံ ဟွံမွဲတုဲ ရိုဟေၚ်ဂျာတံ ဒးဂိအာလဝ်ဂှ်တှ်ေ သွက်ညးတံ ဗွဲမအောန်အိုတ် ကၠောန်ကဵု Minimum Justice သွက်ပရေၚ်ဓဝ်ဍာံ ထမံက်ကဵုရုပ်ရဴတံ ထေက်ဏောၚ်။ နူကဵုဏံ ပြေၚ်ၜိၚ်ဍာ်ပါ သွက် Institutional Reform တၞဟ်ဟ် ဂွံပလေဝ်ပြံၚ်သၠာဲအာ အေန်သတဳကျူယှေန် ကလိလောန်လဝ် အမှုရာဇဝတ်တံဏံ ဒှ်ကၠုၚ်ဇြဟတ်ဟရိုဟ်တံဏောၚ်။ သွက်ကိစ္စတံဏံလေဝ် အဲခယျ ယန္တရာပရေၚ်မၚ်ရံၚ်စံၚ်တံ မံက်တိတ်ကၠုၚ်မာန်ဏောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲတ္ၚဲ ၁၉ ဏံ သွဟ်တိတ်ဏောၚ်။ နကဵုပရေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပူဂဵုအဲမွဲတှ်ေ ဍုၚ်ဗမာဒုဟ်နွံဏောၚ် သွက်ဂွံဖျေံသ္ဂုတ်ဂှ် ဒှ်ဂၠိုၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
သွက်သမ္မတအလဵုအသဳပၞာန် ခါန်ကၞက်လဝ်ကေတ်တ် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ်ဂှ်လေဝ် ခါရ အာဝေၚ်စိုပ်အာဍုၚ် ဒုၚ်တဲထပက်လဝ်စၟတ်တဲ ရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ် ICJ တံဂှ်တှ်ေ အကာဲအရာ ပရေၚ်ဂီုကၠီုဟွံမွဲ ဒှ်အာမာန်ရောၚ် ညးဆက်ဟီုရ။
သွက်ဍုၚ်ဗမာ အေန်သတဳချူယှေန် သွက်ဂွံမၚ်ရံၚ် ဒုၚ်စဳရေၚ်အာ အကာဲအရာအခေါၚ်အရာမၞိဟ်တံ ပရေၚ်တောတက်တိုန်ကၠုၚ်နွံဟွံမွဲဂှ် နကဵုတၚ်ဆက်တောဲ နူကဵု ICJ ဖျေံအမိၚ်တှ်ေ သွက်အလဵုအသဳပၞာန် ဒှ်တိုန်ပရေၚ်အခက်အခုဲ ကြေပ်ဂြတ်ကၠုၚ်မာန်ဂှ် ထံက်ထ္ၜးလဝ်ကီုရ။
တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵုနေဗျဳဒဝ် ပြဟ်ဟ်ဏံ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ကော်ဆဵုဂဗညးကြပ်ပ်တုဲ စပ်ကဵုတၚ်စဳရေၚ် ICJ အကာဲအရာ မုဒှ်ကၠုၚ်မာန် ဟီုဂးမံၚ်ညးသ္ကံဂှ် မိၚ်လဝ်ပရိုၚ်ကီုရောၚ် ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ကလေၚ်လဴစလဝ်ရ။
လ္တူဏံ နူကဵုဍုၚ်ဗမာ စပ်ကဵုတၚ်နၚ်စောဲစပ်လဝ်အမှု ဍုၚ်ဗမာကလိလောန်လဝ် ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်လဝ်ဂကူတံတုဲ ပ္ဍဲကဵုရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ် ICJ ဍုၚ်နေဝ်တာလေန် အကြာသၞာံဏံ နူကဵုဂိတု ဂျာန်နဝါရဳ အကြာစၟတ်တ္ရဲ ၁၂- စဵုစိုပ်၂၉ တံဂှ် ကလေၚ်ဗစာရဏာလဝ် ပရေၚ်တံဏံရ။
အခိၚ်တေံ ဟွံဂွံပြံၚ်သၠာဲလဝ် အလဵုအသဳပၞာန်ဏီတုဲ နူကဵုရုၚ်ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ဂကောံညးစၞး ဝန်ဇၞော်ရုၚ်သမ္မတ လၟိဟ်(၂) ဥူကိုကိုလှိုၚ်၊ ဝန်ဇၞော်ပရေၚ်သၞောဝ်ဓဝ် ဒံက်တာ သဳတာဥူတံ အာတိုန်စိုပ်လဝ် ပေါဲကလေၚ်ဗစာရဏာဏံ မဒှ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၁၇ တေံ ကိစ္စပရေၚ်ကေၚ်ကာ ရိုဟေၚ်ဂျာ ဒှ်လဝ် အပ္ဍဲတွဵုရးရခေၚ်ဂှ်တုဲ ဒှ်ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူရောၚ် သၞာံ ၂၀၁၉ ဂိတုနဝ်ဝမ်ဂှ် နူကဵုဍုၚ်ဂါမ်ဗဳယာ စောဲစပ်ပံက်လဝ်အမှု ပ္ဍဲကဵုရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ် ICJ ရ။
ဂကောံပရေၚ်ဂီုကၠီုဗမာတံ ရပ်စပ်ဖန်ဖက်လဝ် လ္တူဂကူရိုဟေၚ်ဂျာတံဂှ် ဒှ်ပရေၚ်ကာဂစိုတ်ကဠက်ဂကူ ဖံက်ပကဝ်လဝ် နွံဟွံမွဲဂှ် နကဵုဥပဒေ ညံၚ်ဂွံကဵုအာသ္ဂုတ်သွာတ်မာန်ဂှ် နူကဵုဍုၚ်ဂါန်ဗဳယာ အာတ်မိက်လဝ်မဒှ်ရ။
ပရိုၚ်-သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – ICJ