နေဗျဳဒဝ် ၊ နိုဝင်ဘာ ၂၁
ဒပ်ပၞာန်ဗမာ ကၠောန်လဝေၚ်ပၞာန် သောၚ်ဖအးပရေၚ်တိဍာ် လ္တူရိုဟေၚ်ဂျာတံ မွဲအဆံၚ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကလိလောန်လဝ် ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက် ဂကူမၞိဟ်ရောၚ် နူကဵုရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ် ICJ ဖျေံလဝ်တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် လုပ်ဝၚ်ဝွံ ဒှ်ပရေၚ်စပ္တမ်ဂၠံၚ်ဍာန် သွက်ဂွံ ဖအိုတ်ကၠေံအာ သံသာအခေါၚ်ဗၠးဒုဟ်ဒဏ်ရောၚ်ဂှ် သ္ၚဳဂၠိပ်မံၚ်တံ နွံရ။
လ္တူဂကူရိုဟေၚ်ဂျာ ဒပ်ပၞာန်ဗမာဂစိုတ်လဝ်မၞိဟ်ကဵုလ္ၚဳ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကေုာံ ကၠောန်လဝ်ပကီုပရာတ်လိၚ် သၠဲသၠဲလးလးနွံတံဂှ် ဒှ်ပရေၚ် နူကဵုရးနိဂီုဍုၚ်သ္ကိုပ်သ္ကတုဲ ကလိလောန်လဝ် ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက် ဂကူမၞိဟ်ရောၚ် ပ္ဍဲနိုဝမ်ပါ ၁၉ ဂှ် ICJ ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ပိုတ်တ်ရ။
တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်စဳရေၚ်အမှု ICJ ဝွံ ပ္ညုၚ်ထ္ၜးလဝ်ပရေၚ်ဓဝ်ဍာံဂၠးကဝ် မဒှ်တုဲ လ္တူပွမ ကၠောန်လဝ်ကြီုကြီုဓဇန်ဓဇန်တံ အခေါၚ်ဗၠးဒုဟ် ဟွံမွဲပုဟ်ဂှ် ထပ်သ္ပလဝ်ဒတန်ရောၚ် ညးအုပ်ကာနာနာ ကုလသမဂ္ဂ ဂူတာရက် သ္ဂးရ။
သွက်သမ္မတ ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ဂွံလုပ်အကြာဝိုၚ် ဂၠးကဝ်ဟီုဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ပရေၚ်ဇီုကပိုက် နူကဵုတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ICJ မာန်တုဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် လုပ်သၞောဝ်ဂှ် ဂွံမာန်ဟွံသေၚ်ပုဟ် ညးလ္ၚတ်တံ သ္ၚဳဂၠိပ်ရ။
ပ္ဍဲလက်ထက် အခိၚ်ညးကေတ်လဝ်တာလျိုၚ် နကဵုဂဥုပ်ဒပ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗမာ ကလိလောန်လဝ်ပရေၚ်ဏံတုဲ အပ္ဍဲညးမွဲတၠဂှ် တာလျိုၚ်နွံဂၠိုၚ်အိုတ် ဒှ်မံၚ်ရောၚ် နူကဵုကံၚ်သဳမဳဒဳယာ ဗၠးၜးဍုၚ်ဗမာ ညးအုပ်ကာ ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ထံက်ထ္ၜးရ။
“အေဂှ်ရ မိက်ဂွံသ္ဂးဂှ်တှ်ေ ကၠာအိုတ် စပ်ကဵု Diplomacy ဂၠးကဝ် မေန်အံၚ်လှိုၚ် ပြဟ်ဟ်ဏံ။ လၟုဟ် ညံၚ်ညးတေံဂွံဒှ်ပရေၚ်လုပ်သၞောဝ်ဂှ် ဂစာန်မံၚ်ပ္ဍဲအာသဳယာန်ဒှ်ဒှ် ပွဳဗွိုၚ်ဂၠးကဝ်ဒှ်ဒှ် စပ်ကဵုပရေၚ်ဏံ သွက်ညးတေံဒှ်အာတၚ်ယုတ်ဒေက်ဏောၚ်။ မုဒှ်ရော ဒှ်အာညးက္ဍိုပ်အမှုရာဇဝတ်ရလေဝ်။ ဣဏံဂှ် နူကဵုရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ကလိလောန်ဒုဟ်ဂၠးကဝ်ဏောၚ်တှ်ေ သွက်ညးတေံ လုပ်သၞောဝ်ကဵု သွက်ဂွံလုပ်အကြာမၞိဟ်ကီု ပြဿနာတိုန်မံၚ် ဇၞော်ဇၞော်ဏောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ICJ ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲစဳရေၚ်ဂဗုတ်အမှု ကုလသမဂ္ဂတုဲ သွက်သမ္မတသီအဝဵု နကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် လုပ်သၞောဝ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် တၚ်ယုက်ဒေက်နာနာ နွံကၠုၚ်တုဲ သွက်ဍုၚ်ကဵု ဂကူလေဝ် ဂိဓဇောတ်အာဗွဲမလောန်ဂှ် ထံက်ထ္ၜးရ။
အတိုၚ်စဳရေၚ်လဝ်အမှုမ္ဂး ဍုၚ်ဗမာ ဟိုတ်နူဖံက်ပကဝ်လဝ် လိက်ကသုက်ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက် ဂကူမၞိဟ်ဂှ်ရ အတိုၚ်ပါကၠုၚ်လဝ် ပ္ဍဲတၚ်နၚ်လိက်ကသုက် သွက်ဂွံထမံက်အာရုပ်ရဴ ဝတ်တာလျိုၚ်တံ မာန်ဂှ် ချူခၞံကဵုဥပဒေတုဲ ကမၠောန်ပရေၚ်ဖံက်ပကဝ်တံ ဒးဒေါအ်ထောံဖအိုတ် မဒှ်ရ။
ကလိလောန်လဝ်ဒုဟ်ရောၚ် ညးဒှ်သံသယတံဂှ် ဒးစၟဳစၟတ်ကဵုအာ ဒုဟ်တုဲ ဗွဲကြဴ ညံၚ်ဟွံထပ်ဒှ်အာပၠန် မ္ဒးဒုၚ်ကေတ်တာလျိုၚ်ရောၚ် ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ကီုရ။
တုဲပၠန် အစဳဇန်သွက်ကလေၚ်ဝဳဝတ်တံ တာလျိုၚ်နွံဂှ်ရ ဒးလေဲအာကဵုသြန်တုဲ နူကဵုရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ဂှ် ထပ်ဖျေံအာသ္ဂုတ်သွာတ် မွဲအဆံၚ်ပၠန်ရောၚ်။
ဂကူရိုဟေၚ်ဂျာ ဒးဒဴနူဌာန်ဇာတိတံဂှ် ပရေၚ်ဂီုကၠီုနွံနွံ သွက်ဂွံကလေၚ်စဴမံၚ်အာ နွံကဵုဂုဏ်သိက္ခာတံမာန်ဂှ် အကြာပွိုၚ် ၂ သၞာံဏံ နူကဵုဍုၚ်ဗမာ ဒးပတိုန်ကဵုလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်ရောၚ် နူကဵု ICJ ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။
ပရေၚ်ခၠေဝ်သှ်ဒုဟ် လ္တူစဳရေၚ်လဝ်အမှုဟွံမွဲတုဲ အလဵုအသဳဍုၚ်ဗမာ သီလဝ်အဝဵုလၟုဟ် ဟွံဒဂေတ်ဗက်အာမ္ဂး ဟိုတ်နူဒှ်မံၚ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂတုဲ သွက်အလဵုအသဳဂတအဆက်က် တေံမ္ဂး ဒှ်ပရေၚ်ကၠေၚ်ဒက်လဝ် နကဵုဥပဒေ ဒှ်အာမာန်ရောၚ်။
လ္တူ ICJ စဳရေၚ်လဝ်ဂဗုတ်ဏံ ဍုၚ်ဗမာဟွံဒဂေတ်ဗက်အာမ္ဂး ဍုၚ်ဂါန်ဗဳယာညးစောဲလဝ်ဂဗုတ်ဂှ် ပတိုန်ထ္ၜးကံၚ်သဳပရေၚ်ဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂမာန်တုဲ ကေတ်အရေဝ်မာန်ကီုလေဝ် နူကဵုဂကောံဂီုကၠီု လၟိုန်တံ တးပါဲထောံ နကဵုအဝဵုအာဏာ ဗဳတိုမာန်ရောၚ် စၟဳညာတ်မံၚ်ကီုရ။
ပြဟ်ဟ်ဏံ ညးအုပ်ဓုပ်လဝ် ဟွံသ္ပဂရုကီုလေဝ် ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ညးကလိလောန်လဝ်ဒုဟ်တံ ညံၚ်ဂွံကေတ်တာလျိုၚ်ဂှ် ပရေၚ်ကေတ်အရေဝ်တံ ဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်မွဲတၠ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ညးအုပ်ဓုပ်မံၚ်လၟုဟ် နကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်သီအဝဵု စွံဂရုဏောၚ် အဲဟွံထေၚ်ပုဟ်။ ဆဂး ညးတေံသ္ပ ဟွံသ္ပဂရုဂှ် စွံမွဲကဏ္ဍညိ။ တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်လၟုဟ်ဏံ ရံၚ်အာနကဵုမတ် အခေါၚ်မၞိဟ်တှ်ေ ဍာံပြမံၚ်ဏောၚ် အဲခယျ။ ဆဂး တၚ်ယုတ်ဒေက်ဍုၚ်ပိုဲဂှ် နကဵုဥပဒေ ကိစ္စဒးကလေၚ်ပသောၚ်အာ နွံမံၚ်ပၠန်တုဲ အလဵုအသဳတိုန်ကၠုၚ်ဂတတေံလေဝ် ဒးဆက်ကေတ်အာတာလျိုၚ် ဒှ်မံၚ်ဗီုပြၚ်ဏံ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဍုၚ်ပိုဲကဵု ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဒးဂိအာလဝ်ကွေံကွေံတုဲ ရဲကၠောန်လဝ် ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူမၞိဟ်တံဂှ် ဒးကေတ်အရေဝ်ထေက်ဏောၚ်။ သွက်အနာဂတ်ဂတတေံ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
နူကဵုအလဵုအသဳ NUG သ္ပစၟတ်သမ္တီ အခေါၚ်စဳရေၚ်အမှု ICJ တုဲ သွက်ရိုဟေၚ်ဂျာတံ ဂွံဒှ်ပရေၚ်ဓဝ်ဍာံကီု ဂကောံပၞာန်တံ ဆက်ကၠောန်ဖန်မံၚ် ပကီုပရာတ် လ္တူကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ်လေဝ် သွက်ဂွံကေတ်အရေဝ်မွဲအလန်ဓဝ်ထေက်ရောၚ် NUG သ္ဂးရ။
ညးကလိလောန် ကၠောန်လဝ်ပကီုပရာတ်တံ ဂွံမံၚ်အခေါၚ်ဗၠးဒုဟ်ဒဏ် နူကဵုသံသာဏံဂှ် ဒးဒေါအ်ထောံတုဲ ရဲကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် အမှုရာဇဝတ်တံ ဒးဒုၚ်တာလျိုၚ်ရောၚ် ပ္ဍဲနိုဝမ်ပါ ၁၈ ဂှ် ပတိတ်လဝ်လိက်လလောၚ်တြးရ။
နူပွဳဗွိုၚ်ဍုၚ်ဂၠးကဝ်တံကီု ညးဆေၚ်စပ်သီုဖအိုတ်တံ ဆေၚ်စပ်ကဵု ကတိဝတ် ထမံက်ရုပ်ရဴပရေၚ်ဓဝ်ဍာံတံဂှ် ညံၚ်ဂွံဒှ်အာ ပရေၚ်ကေတ်အရေဝ် နတဲမာန် ဒးပြံၚ်လှာဲအာရောၚ် ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
သွက်ပရေၚ်ဏံ ညံၚ်ဂွံဒုၚ်လျိုၚ် ကေတ်လျိုၚ် ထပေၚ်အာဇြဟတ်တုဲ သွက်ဂွံစဵုဒၞာအာကောန်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ညံၚ်ဂွံဗဒေါအ်ထောံ ကဵုမံၚ်အထံက်ပၚ် လွဟ်ဂှ်ကီု၊ ကၠေၚ်ၜၚ်ကျာ၊ ပရေၚ်ဘဏ္ဍာမာန် နကဵုဥပဒေဍုၚ်ဂၠးကဝ်တံ ညံၚ်ဂွံကေတ်အာအရေဝ်ပိုတ်တ်ဂှ် NUG ဗတိုက်ဖအောဝ်လဝ် အလဵုအသဳ ဂကောံဂၠးကဝ်တံရ။
မွဲလပါ်တေံပၠန် ပရေၚ်ဒုၚ်လျိုၚ်ကေတ်လျိုၚ် သွက်ဂွံဂွံ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်၊ ညံၚ်ဂွံစဵုဒၞာအာကဵု ပွဳဗွိုၚ် မၞိဟ်တံအိုဿီု ကေုာံ သၞောတ်ပရေၚ်ညးဍဵုဍိုက် ဂွံမံၚ်အခေါၚ် ပရေၚ်ဗၠးဒုဟ်တံဂှ် ဗီုလဵုဒှ်ဒှ် မ္ဒးပလီုကၠေံအာ သ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေရောၚ် သ္ဂးရ။
တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ICJ ဂှ် ဒးထမံက်အာရုပ်ရဴ အကြာပွိုၚ် ၂ သၞာံ ဏံဒှ်တုဲ လုပ်မံၚ်အဝေါၚ် အပ္ဍဲပွိုၚ်ကာလက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်သီအဝဵု ဒှ်မံၚ်သမ္မတတုဲ ဍုၚ်ဂၠးကဝ်တံလေဝ် ကဵုကၠုၚ်ဇြဟတ်ဟရိုဟ် မာန်ရောၚ်။
အတိုၚ်သ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ ဒပ်ပၞာန်ပါလုပ်မံၚ် ပ္ဍဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တုဲ ကလိလောန်လဝ်ဒုဟ်တံဂှ် ယဝ်ရ ပတိုန်ထ္ၜးအာကဵုဂၠးတိမာန်မ္ဂး ပရေၚ်ဇီုကပိုက် နကဵုကလုတ်တမာန် တံ ဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ်ဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကွးဘာတြေံ ကိုမေန်တွိုဲတေတ် သ္ၚဳဂၠိပ်ရ။
“စောဲအမှုကဵုဍုၚ်ဟွံသေၚ် ဗီုကဵု စောဲအမှုဒပ်ပၞာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး စောဲအမှုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်တံ ဒုဟ်ကလိလောန်လဝ် ပ္ဍဲကဵုပၠန်ဂတးကညၚ်တံ ဆက်ပတိုန်ထ္ၜးအာမာန်မ္ဂး ပဵုခိုဟ်မာန်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်ပရေၚ်ဇီုကပိုက်ကလုတ်တမာန် သွက်ညးတေံရ။ တၚ်ခိုဟ်ဏံ ဆက်ကေမ်ဇျှာပ်လဝ်ထေက် ကၠောန်ထေက် အဲညာတ်ရ။ သံသာအခေါၚ်ဗၠးဒုဟ်ဂွံမံၚ်တံဂှ် အလန်ဏံဒှ်ပေါဲဗတိုက်လက်ကရဴအိုတ်တုဲ တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ICJ ဂှ် ဒှ်အထံက်ပၚ်ခိုဟ်ဟ်ဂှ် သွက်ပၠန်ဂတးပိုဲ ညံၚ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်လုပ်သၞောဝ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်တၚ်ဂွံဇြဟတ်ရောၚ် ညာတ်ရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ပြဟ်ဟ်ဏံ တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ICJ ဏံ ညံၚ်ဟွံလဇုဲလဇ သွက်ဂွံထမံက်ရုပ်ရဴ ဒဂေတ်ဗက်အာဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ဥပဒေ ဂၠးကဝ်မွဲရောၚ် နူကဵုသမဂ္ဂ EU ဗတိုက်ဖအောဝ်ဍုၚ်ဗမာ ပ္ဍဲနိုဝမ်ပါ ၁၉ ဂှ်ရ။
ပြဟ်ဟ်ဏံ ပရေၚ်ကၟာတ်ဆိုအ် ကၠောန်လဝ်လ္တူဂကောံပၞာန်တံဟွံက သွက်ဂွံထဍေၚ်ပတိတ် ဘာတ်ဖျဴထောံ အမာတ်ကလုတ်ပၞာန်ဗမာဂှ် ဍုၚ်အဂႅလိက် ကဵုလဝ်စၞောန်အမိၚ်တုဲ သွက်ဂွံချပ်ဗစာ တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ICJ ဂှ် ကော်လဝ်ကောံဓရီု ကံၚ်သဳပရေၚ်ဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂရ။
တၚ်သ္ဂုတ်သွာ ICJ ဂှ် နူကဵုဌာနပရေၚ်ဍုၚ်သအာၚ် အလဵုအသဳအမေရိကာန် ကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်မံၚ်တုဲ ကိစ္စပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဂှ် ရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ် ညံၚ်ဟွံဂွံစကာ ဒးဝေၚ်ပါဲအာထေက်ဂှ် လလောၚ်တြးလဝ်ရ။
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဒပ်ဗၠာဲသၟိၚ်နွံသၟဝ်ကျာ တွဵုရးရခေၚ်တံဂှ် ဂကောံအာသာတံ ဗတိုက်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗမာ ကလေၚ်ပသောၚ်သ္အး တိဍာ်ဂှ် ဒှ်အာပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူ လ္တူရိုဟေၚ်ဂျာတုဲ ဒှ်ပရေၚ်ဖံက်ပကဝ် လိက်ကသုက်ဂှ် နူဍုၚ်ဂါန်ဗဳယာ စောဲအမှုကဵု ဍုၚ်ဗမာရ။
သွက်ပရေၚ်ဏံ လက်ထက်အလဵုအသဳ NLD တေံ ပူဂဵုကဵုကသပ်ဍုၚ် ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳ အာတိုန်သှ်ခၠေဝ်အမှု ရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ် ICJ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲဗွဲကြဴဏံ ကံၚ်သဳပၞာန် ဒးဆက် ပသောၚ်အာအမှုဏံ မဒှ်ရ။
တၚ် ICJ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲကဵုရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ် ပၞောဝ်အာကဵုနာဲဗစာ ၁၅ တၠမ္ဂး ၉ တၠဂှ်ဟေၚ်တုပ်စိုတ်တုဲ အတိုၚ်သီုဖအိုတ် ညဳညဳဟွံသေၚ်တုဲ ဟွံဒှ်ပရေၚ်ဓဝ်ဍာံပုဟ် ညးနွံအခေါၚ်ဟီုဂး အလဵုအသဳပၞာန်အုပ်ဓုပ်လၟုဟ် သောၚ်ကလးလဝ် ပေါဲလိက်ပရိုၚ်နေဗျဳဒဝ် ပ္ဍဲကဵုနိုဝမ်ပါ ၂၀ ဂှ်ရ။
တုဲပၠန် နူကဵုဍုၚ်ဗမာ ဒးဒုၚ်စောဲစပ်ဓဝ်ဍာံဟွံမွဲကီုလေဝ် သောၚ်ကလးလဝ်အမှု ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ ဆက်လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ်အာ တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် တၞးလိက်ဥပဒေတံဂှ်ရောၚ် ညးဟီုလဝ်ရ။
ပရိုၚ်-သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI

