မတ်မလီု၊ အေဗရာ ၄
ဟိုတ်နူဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုပရေၚ်ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှိုၚ် ဒှ်ကၠုၚ်သမ္မတကၟိန်ဍုၚ်ဂှ် လ္တူဂကူရိုဟေန်ဂျာ ဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူမၞိဟ်တံတုဲ ပရေၚ်စောဲအမှုတၟိမွဲ ပ္ဍဲဍုၚ်အေန်ဒိုနဳယှာ မၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်မံၚ်ရ။
အပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ ၃ အခိၚ်ပါ်မံၚ်မာဲ သွက်ဂွံရုဲစှ်သမ္မတ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂှ်ရ ဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူမၞိဟ် ရိုဟေန်ဂျာတုဲ သွက်ဂွံစောဲအမှု လ္တူက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂှ် နူကဵုဂကောံ Myanmar Accountability Project သီုကဵုဂကောံ Rohingya Maìyafuìnor Collaborative Network ကေုာံ Themis Indonesia တံ ပတိတ်လဝ်လိက်လလောၚ်တြးရ။
လ္တူက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် လိက်တေၚ်စိုပ် ဆေၚ်စပ်ကဵုပရေၚ်ဒုဟ်ရာဇဝတ် စောဲစပ်လဝ် နကဵုပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူမၞိဟ်ဂှ် ညးဗၠးကၠုၚ်ဘဲ နူပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူ Yasmin Ullah ကေုာံ ညးဒယှ်တှ် နူဍုၚ် အေန်ဒိုနဳယှာ ၁၀ တၠတံဝွံ ပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ ၆ ဂှ် သွက်ဂွံအာပတိုန်ထ္ၜး ကု ရုၚ်ဥပဒေအလဵုအသဳ ဍုၚ်ဂျာကာတာ ရောၚ် ။ အပ္ဍဲလိက်တေၚ်အမှုဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ယၟု ယၟုၝောံဒပ်ကၠောန်လဝ် ပရေၚ်ကာဂစိုတ်ကဠက်ဂကူမၞိဟ်တံ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်နွံတုဲ သီုကဵုအမိၚ်စၞောန်ပ္ညုၚ်ကေုာံ ပရေၚ်ကောပ်ကာဲ တၠအဝဵုပၞာန် မေန်အံၚ်လှိုၚ်တံဂှ်လေဝ် ဗက်ဒၞာဲဇိုၚ်တုဲ ဂၠိုက်ဂၠာဲပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ကီုရောၚ်။
တုဲပၠန် ရန်တၟအ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူမၞိဟ် လ္တူဂကူ ရဝ်ဟေန်ဂျာတံ ဂှ်လေဝ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵုလဝ် သောၚ်သောၚ်ကၠးကၠးနွံ၊ သက်သဳနာနာ ဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဂစိုတ်ကမၠက်ဂကူမၞိဟ်တံဂှ်လေဝ် သွက်ဂွံပတိုန်ထ္ၜးအာနွံတုဲ အမှုဏံဝွံ သ္ပလဝ်ကဵုသ္ဇိုၚ်မူ အခေါၚ်စဳရေၚ်သၞောဝ်ဓဝ်အလုံဂၠးကဝ်တုဲ တေၚ်လဝ်ရောၚ် သ္ဂးရ။
အပ္ဍဲဍုၚ်အေန်ဒိုနဳယှာ ချူခၞံလဝ် သၞောဝ်ဥပဒေရာဇသာဒ်ဇၞော်တၟိ လမျီုစလုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲသၞာံမံက်ကၠုၚ်ဏံတုဲ ဒုဟ်ရာဇဝတ် ပွမဓဇန်လဝ်ကြီုကြီု ညံၚ်ရဴပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူမၞိဟ်တံဂှ် ညံၚ်ဂွံသုၚ်စောဲအာ အခေါၚ်စဳရေၚ်သၞောဝ်ဓဝ် အလုံဂၠးကဝ်မာန်ဂှ် ကဵုလဝ်အခေါၚ်နွံမံၚ် သောၚ်ၚ်ကၠးကၠးရောၚ်။
ပြဟ်ဟ်ဏံ ဟိုတ်နူမိက်ဂွံဒှ်သမ္မတတုဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်သီလဝ်အဝဵု ကၟိန်ဍုၚ်ဂှ် ဂကောံကောန်ရဲတဝ်သွာဒပ်ပၞာန် အုပ်ဓလီုလဝ် ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ဂှ် ထံက်ဂလာန်ကဵုလဝ်မာဲ ၄၂၉ မာဲတုဲ ဒှ်ကၠုၚ်သမ္မတကၟိန်ဍုၚ်ဂှ် နူစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် ရုဲစှ်ခါန်ကၞက်လဝ် အာစိုပ်ဒတုဲ မဒှ်ရ။
ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု ပေါဲရုဲမာဲကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုသ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ တုဲ ရုဲစှ်ကၠုၚ်လဝ် သမ္မတ ၄ ဝါဂှ်မ္ဂး က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်သီအဝဵု ပြံၚ်ကၠုၚ်နူတာလျိုၚ်ဂဥုပ်ဒပ် သၠာဲၜးကယျိုၚ်ကွာန် ဒှ်ကၠုၚ်လဝ်သမ္မတ အလန်ပထမကၠာအိုတ် ဟၟဲကဵုပရေၚ်ဒစဵုဒစးရောၚ်။
နူကဵုယန္တရာသၞောတ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန် အရာဂစာန်ပြံၚ်သၠာဲ သွက်ဂွံဒှ်တိုန် အလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ဒှ်အာသမ္မတ တဴတဴလဴလဴဏံ နူကၠာဟွံစိုပ် ပေါဲအသေအဟာန်သ္ပစၟတ်သမ္တီ သမ္မတ ဒုၚ်ဂတိယဵုသစ္စာဏီဂှ် ပရေၚ်စောဲအမှု နူရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ်တံ မၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်မံၚ်တုဲတုဲ မဒှ်ရ။ ၜိုန်ရ ၜးသၠောတ်ထောံကယျိုၚ်ယူနဳဖံၚ်တုဲ ပြံၚ်သၠာဲကယျိုၚ်အရာပ်ကီုလေဝ် သွက်ဒုဟ်ရာဇဝတ် လုလောန်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်တံဂှ်တှ်ေ ယှအ်ဖျေံကဵုမာန်ရောၚ် ဟွံထေၚ်ပုဟ် ညးအုပ်ကာ ကံၚ်သဳမဳဒဳယာပရိုၚ် ဗၟာဗၠးၜး ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုင်မ်ရ။
“ဗိုလ်မေန်အံၚ်လှိုၚ် အလဵုဇကုညးတေံ ၜးသၠောတ်ထောံကယျိုၚ်ယူနဳဖံၚ်တုဲ ပြံၚ်သၠာဲကယျိုၚ်အရာပ်ကီုလေဝ် ဒုဟ်ရာဇဝတ်ဂှ် ဒှ်မံၚ်ဒုဟ်ရာဇဝတ်ဖိုဟ်ရ။ ဒုဟ်ရာဇဝတ်တံဂှ်တှ်ေ ဗီုလဵုလေဝ် ကၠေံအာဟွံသေၚ်ပုဟ်။ ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု အခိၚ်လၟုဟ် နူအဆံၚ်ဂၠးကဝ်တုဲ စဵုကဵုအာသဳယာန် နူဍုၚ်တဳမဝ်ဗၟံက် ကောန်ဂကောံ အာသဳယာန်လေဝ် စောဲလဝ်အမှုနွံ။ လၟုဟ်တှ်ေ အေန်ဒိုနဳယှာ။ တၞဟ်တံမၞုံကဵု Jurisdiction (အခေါၚ်စဳရေၚ်သၞောဝ်ဓဝ်) ဗီုဏံဂှ်တှ်ေ အဲထေၚ် ကၠေံအာဟွံမာန်ပုဟ်။ ရပ်ဂွံဇကုညးတေံဂွံ ဟွံဂွံဂှ်စွံကၠာ ဒုဟ်ရာဇဝတ်ကြာန်ကြန်ဓဇန်ဓဇန် ညးတေံကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်တေံဂှ်တှ်ေ ယှအ်ဖျေံအာမာန်ရောၚ် ဟွံထေၚ်ပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
သွက်ဒုဟ်ရာဇဝတ်ပၞာန် ကေုာံ ပရေၚ်ဂစိုတ်ကဠက်ဂကူမၞိဟ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် လ္တူဂကူရဝ်ဟေန်ဂျာတံဂှ် ညံၚ်ဂွံပတိတ်ဝရာမ် သွက်ဂွံရပ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂှ် သၟာဥပဒေရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ် ရာဇဝတ်ဂၠးကဝ် ICC လေဝ် ပတိုန်လဝ်ဂလာန်နွံတုဲ ပ္ဍဲသၞာံအာ တေံလေဝ် နူရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ် အာဂျေၚ်တဳနာ ပတိတ်လဝ်ဝရာမ်ရပ် နွံမံၚ်ရောၚ်။
အပ္ဍဲအမိၚ်ဝရာမ်ရပ်ဂှ်တှ်ေ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် သီုကဵုညးတာလျိုၚ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတံဂှ် သွက်ပရေၚ်ကာဂစိုတ်ကဠက် ဂကူမၞိဟ် လ္တူ ရဝ်ဟေန်ဂျာ တံတုဲ ညးမစၞောန်ပ္ညုၚ်လဝ်၊ ညးမကၠောန်ဗဒှ်လဝ်တံဂှ် သွက်ဂွံစၟဳစၟတ်အာ အပ္ဍဲကဵုရုၚ်သၞောဝ်ဓဝ်တုဲ ပတိတ်လဝ်ဝရာမ်အမိၚ်ရပ်ဏံ မဒှ်ရ။
တုဲပၠန် နူကဵုဂကောံအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ချေၚ်တံဂှ်လေဝ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ကဵု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အဆံၚ်တာလျိုၚ်သၠုၚ် ဒပ်ပၞာန်တံ လုလောန်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ဒုဟ်ရာဇဝတ်ပၞာန် ပ္ဍဲတွဵုရးချေၚ်တံဂှ် စောဲလဝ်အမှု ပ္ဍဲဍုၚ်တဳမဝ် ကောန်ဂကောံအာသဳယာန်နွံတုဲ နူကဵုရုၚ်ဥပဒေအလဵုအသဳ ညးဍုၚ်ကွာန်တေံ ဒုၚ်တဲပံက်လဝ်အမှု မဒှ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုင်မ်
Photo – MOI