နေပျဳဒဝ်၊ အေဗရာ ၆
ဟိုတ်နူ ပၟိက်ဆန္ဒမိက်ဂွံဒှ်သမ္မတတုဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်သီလဝ်အဝဵုဍုၚ်ဂှ်တှ်ေ ဍုၚ်ဝွံ စိုပ်အာအကာဲအရာလီုလာ် ဟုတ်သဝ်စှ်ေအာအိုတ်တုဲ သွက်ဂွံဆက်အုပ်ဓုပ်အာ ပွိုၚ် ၅ သၞာံဂတဏံဂှ် ပြံၚ်သၠာဲလဝ် နကဵုဗီုပြၚ် အလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန်ရ။
စနူအခိၚ်သီအဝဵု စဵုကဵုနူကၠာဟွံဂွံရုဲသမ္မတဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲတုဲ သွက်ဂွံသၠောဲပအပ်ကဵုတာလျိုၚ်ကၟိန်ဍုၚ် ကုဗော်ဇၞးမာဲရောၚ် နကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ဟီုကၠုၚ်လဝ်လၟိုန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအရာကၠောန်လဝ် ကွေံကွေံဂှ်တှ်ေ ဆၜိုတ်ထောံကၠေံယူနဳဖံၚ်ပၞာန်တုဲ ပြံၚ်ၜးဏာကယျိုၚ် သမ္မတမွဲဟေၚ်တုဲဂှ် မုလေဝ်ဟွံပဵုအာပုဟ်။
ဒုၚ်လဝ်တမ်သ္ဇိုၚ် နူကဵုယန္တရာပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန် ဒှ်တမ်မူလ နူပွမသီအဝဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂှ် ညံၚ်ဂွံဆက်သုၚ်စောဲအာ နဒဒှ်ယန္တရာပရေၚ်အုပ်ဓုပ် အလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဒှ်အရာစဳရေၚ်ပြံၚ်သၠာဲ ဖန်ဇန်လဝ် ဗွဲမနွံကဵုဖျေံလဝ်ဗြိုဟ် ဗီုပြင်ပဆုဲဏာခံက်အင် သၞောတ်စှ်ေစှ်ေ မဒှ်ကီုရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ထောံကၠေံတာလျိုၚ်ဂဥုပ်ဒပ်တုဲ နဒဒှ် အလံၚ်ဒုသမ္မတ ပတိုန်ပၠုပ်လဝ်ဂလာန် နူဗော်ပျဳခိုင်ဖျိုဝ်ဂှ် နကဵုအရာပါ်မာဲ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ်တုဲ ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှိုၚ် ကလိဂွံအာ တာလျိုၚ်သမ္မတကၟိုန်ဍုၚ်ရောၚ်။
ဍာ်ဒကေဝ်အစောန်စရာဲ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သမ္မတဂှ်လေဝ် ဒှ်မၞိဟ် ရန်တၟအ်လဝ်ကဵု ပရေၚ်ဂုဏ်ဖဵုတသိုက် ပူဂဵုဟေၚ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် အလဵုအသဳ ဒုၚ်စိုက်လဝ်ထိုၚ်ဂၠိက် သၠောတ်တၠအဝဵု ပြံၚ်သၠာဲလဝ် အယောၚ်အလာ ဗီုပြၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်မွဲရောၚ် ညးလ္ၚတ်တံ သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
အပ္ဍဲသၟဝ်အကာဲအရာ ဒးဒုၚ်ဖံက်ပကဝ်မံၚ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်တံဏံ အကြာအခက်အခုဲ ပရေၚ်မၞိဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဒးဆက်ဂျိုၚ်တဴအာလမျီု ပွိုၚ် ၅ သၞာံဂတဏံဂှ် ဒှ်ဒဒိုက်ဇၞော်ကဵု ဇြဟတ်မာန်ရောၚ် တော်ခယျလဝ်အိုတ်ရောၚ်။
အလဵုဇကုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဖန်ဇန်လဝ် ဘိုအ်ဂွံဒှ်သမ္မတ နကဵုနဲ ဟွံဂွံညံၚ်သ္ဂောံဂွံ ကေတ်လဝ်အဝဵုသမ္မတဒှ်တုဲ သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်တံတှ်ေ ဘိုအ်ဂွံစၟဳစ ဟၟဲကွေံကွေံပုဟ် ညးဒေသမန်မွဲတၠ ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုင်မ်ရ။
“ဟိုတ်နူမိက်ဂွံဒှ်သမ္မတဗီုဏံရ သီကေတ်အဝဵုရောၚ် သဘဴဟီုဂးစမံၚ်တံဂှ် ရုပ်ရဴမံက်ကတဵုကၠုၚ်ကၠးကၠးရ။ ကၠာတေံ ဟီုမံၚ် ဟိုတ်နူမာဲအလီ၊ မာဲကမၠတ်တုဲ ဒးထိၚ်အဝဵု၊ ဒးသီအဝဵုရောၚ် ဟီုကီုလေဝ် ပ္ဍဲအရာနတဲကၠောန်လဝ်ကွေံကွေံဂှ်တှ်ေ အလဵုဇကုညးတေံဟေၚ် ဖန်ဇန်အကွက် ညံၚ်ဂွံဒှ်သမ္မတ ဟွံဂွံနဲညံၚ်ဂွံ ညံၚ်ဟွံဂွံထောံကၠေံယၟု ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်ဂှ်တုဲ ကေတ်လဝ်အဝဵုသမ္မတဏောၚ်ဟီုမ္ဂး အဓိက သွက်အရၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံတှ်ေ သွက်ဂွံဒးစၟဳစအာတၟေၚ်တၟဟ်ဂှ် ဟၟဲပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ဥက္ကဌ၊ ဒုဥက္ကဌ နူစၠတ်ထဝ်နာနာ မံက်တိုန်ကၠုၚ်လၟုဟ် ဒက်ပ္တန်လဝ်ကမ္မတဳတံဂှ်လေဝ် ဥက္ကဌကဵု ညးအုပ်ကာတံဂှ် ဒှ်မံၚ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ကေုာံ ညးစၞးဗော်ပျဳခိုင်ဖျိုဝ် မၞုံသၟဝ်အသံသြဇာဒပ်ပၞာန် အုပ်ဓလီုလဝ် မဒှ်ရ။
ဣဏံဝွံ သွက်စၠတ်ထဝ်သီုပိတန်မ္ဂး အဝဵုအာဏာ လတာ်သၠဟကေဝ် ခၞံသၞောဝ်ဥပဒေတံ ပ္ညဳပ္ညပ်ထိၚ်လဝ်ကီုလေဝ် အပ္ဍဲသၟဝ်ပရေၚ်သ္ပစၞး သၞောတ်တၠအဝဵုမွဲဗော်ဓဝ်ဟေၚ် ကၟိန်ဍုၚ်ဒးဆဵုဂဗအာကဵု အကာဲအရာ မ္ဒးဟုတ်သဝ်လီုလာ် စှ်ေအာပၠန်ရောၚ်။
မွဲလပါ်ပၠန်မ္ဂး ညးစၞးစၠတ်ထဝ်ကဵု ဂကောံအလဵုအသဳတိုန်ကၠုၚ် နူပေါဲရုဲမာဲအလီတံဂှ် ဒှ်ပရေၚ်သ္ပစၞး ညးဍုၚ်ကွာန်တံဟွံသေၚ်တုဲ သုၚ်စောဲအဝဵုဒုၚ်လဝ်မွဲအဆံၚ်ဂှ် ဒှ်မံၚ်ညံၚ်ရဴတၠအဝဵု ကောန်အရာပ်ကီုရောၚ် ညးလ္ၚတ်တံ ထံက်ထ္ၜးမံၚ်အိုတ်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ကမၠောန်စၠတ်ထဝ်အဓိက ဒးစၟဳစၟတ်ထိၚ်ဒဝ်အာအလဵုအသဳ ဟီုမ္ဂး ဟိုတ်နူဒှ်မံၚ်အလဵုအသဳ ပၠတရဴလဝ်ကဵု ညးသီအဝဵု ၂၀၂၁ တေံတုဲ ကၟိုန်ဍုၚ်ဒးလဝ်ဘဲဝပ်ဒဏ် ပေၚ်မံၚ်ကဵုဝေဒနာတံဂှ်တှ်ေ သွက်အနာဂတ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဒးဇြိုၚ်စိုတ်ကွေံရောၚ်။
အဝဵုဂှ် ဒှ်မံၚ်သဘဴပကောံစွံလဝ်ကဵု မွဲလပါ်ဓဝ်တုဲ သွက်ဂွံသ္ပစၞးရမျှာၚ် မှာဇန်ညးဍုၚ်တံဟွံသေၚ် ရန်တၟအ် ဆၜိုတ်သွက်ဂွံဒတုဲဖဵုတသိုက် သွက်ဒပ်ပၞာန်ဟေၚ် အကာဲအရာပတဝ်လဝ်နွံမံၚ်ရောၚ် ဒါရိုက်တာပရဝ်ဂရာမ် ဖံၚ်ဒေယှေန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ညးဍုၚ်မန် နာဲအဲမန် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုင်မ်ရ။
“သဘဴဍေံဂှ်တှ်ေ အဝဵုဂှ် ဒှ်မံၚ်ဗီုပြၚ် ပကောံစွံလဝ်ကဵု မွဲလပါ်ဓဝ်ရ။ အရာခၞံသၞောဝ်ဥပဒေတံ၊ အရာစၟဳစၟတ်တံ၊ အရာသ္ပစၞးတံဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်အာအကာဲအရာ ရန်တၟအ်ဘိုင်ပူဗိုၚ်ကဵု ပရေၚ်ဂုဏ်ဖဵုအရင်ဒပ်ပၞာန်ဖအိုတ်တုဲ ရမျှာၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်မှာဇန်တံ ပရေၚ်သ္ပစၞးတံ နူဂှ်မွဲပၠန် ညးစၞးအမာတ်ကောန်ဂကူ ဒးဒုၚ်ရုဲစှ်လဝ်တံလေဝ် မုရမျှာၚ်လေဝ် ဟီုတိတ်မာန်ဟွံသေၚ်တုဲ ဆၜိုတ်ကေတ်စသြန်ဂိတု၊ အခေါၚ်အရာ၊ အဝဵုဍေံကဵုလဝ် ညိညးတံဂှ်တုဲ ဆၜိုတ်အာတိုန်စၠတ်ထဝ် စှ်ေစၠတ်ထဝ် အဆံၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဒှ်အာမာန်။ သွက်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဖောအ်ဗြဳတံဂှ် မုလေဝ်စၟဳစဟွံဂွံ အိုတ်အာအကာဲအရာ ၅ သၞာံဏံ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ပ္ဍဲအရာထမံက်ရုပ်ရဴ လ္ပအ် သမ္မတဂှ် နကဵုကိုပ်ကၠာအိုတ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵုပရေၚ်မာဲအလီ ပေါဲရုဲမာဲ ၂၀၂၀ ဂးတုဲ ရပ်ထိၚ်လဝ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဍုၚ်တံတုဲ သီကေတ်လဝ်အဝဵုဍုၚ် မဒှ်ရ။
လ္တူအရာဏံ ညးဍုၚ်ကွာန် နွံမံၚ်ပၟိက်ကဵုဒဳမဝ်ကရေဇြဳတံ ဒစဵုဒစးထ္ၜးတိုန်ဆန္ဒ ဗွဲမၜိုဟ်လလမ်ဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန် သုၚ်စောဲလွဟ်တုဲ ပန်သၠေက်ပလီုပလာ်ပကီုပရာတ် ကၠောန်လဝ်လ္တူ ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ပရေၚ် ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ် သီုကဵုဒးဒုၚ်ရပ်ထိၚ်လဝ်တံရောၚ်။
ဟိုတ်ဂှ်ရ အပ္ဍဲအခိၚ်ဒးကွာ်လၟေၚ်တရဴ ရပ်လွဟ်ဂှ်တှ်ေ ဟိုတ်နူပရေၚ်ကြာန်ဓဇန်ကြီုကြဒပ်ပၞာန်တံတုဲ ဘဝညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ်တံ သာဲဂမျိုၚ် သာဲဂစိုတ် လီုလာ်ပြးဆာဲအာလဝ်အိုတ်တုဲ အပ္ဍဲအကြာရမျှာၚ်လွဟ် ရမျှာၚ်မကမ်ဗုမ်တံဂှ် ဒးထောံစ္ဍးလဝ် သ္ၚိဌာန်ဒၞာဲဝါဲတံအိုတ်ရ။
အတိုၚ်စရၚ် ရုၚ်ပ္ညဳပ္ညပ်ပရေၚ်ဓရ်ဗ္စာရဏာမၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ (UNOCHA) မ္ဂး ဟိုတ်နူပဋိပက္ခရပ်လွဟ်တံတုဲ လၟိဟ် ညးဒးထောံဌာန် အပ္ဍဲဍုၚ်ဝွံ စိုပ်အာစဵုကဵု ၃ ဒသမ ၅ ပြကောဋိကိုတ် သၠုၚ်တိုန်အာၜက်သၞောတ်ယျ။
လၟိဟ်မၞိဟ် ၁၅ ပြကောဋိကိုတ်ပြၚ် ကောန်ဍုၚ်ကွာန် ပန်ဂအုံမွဲဂအုံတံမ္ဂး ဒးဆဵုဂဗမံၚ်ကဵုပြသၞာ စၞစဇွောံမ ဟွံရုံဂပ်သၟးဟွံက ပရေၚ်ရေၚ်တၠုၚ် ပရေၚ်ပညာ ကေုာံပရေၚ်ထတ်ယုက်တံလေဝ် ဟောံဗြမ်ပိုတ်အာအိုတ်မံၚ် မဒှ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုထံၚ်စာတ်တံပၠန် ပရေၚ်ဒပ်ပၞာန်ဍဵုဍိုက် လ္တူညးဒးဒုၚ်ရပ်ထိၚ်ချုက်လဝ်တံ နွံမံၚ်ဖိုဟ်တုဲ နကဵုပရေၚ်စဳရေၚ်ဖန်ဖက် အုပ်ဓုပ်ဗၠေတ်င်မံၚ်တုဲ ကဏ္ဍစုၚ်နာနာသာ် ဟုတ်သဝ်စှ်ေအာအိုတ်သၟးဟွံက စပ်ကဵု ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန်ဂှ်လေဝ် သၟတ်လၟိဟ်လ္ၚီပြၚ်တံ ဒးဒုၚ်ပလံၚ်ဏာမုက်ပၞာန် ဗွဲအတေၚ်အဓ္ဓမရောၚ်။
အတိုၚ်တၚ်နၚ် ဂကောံရီုဗၚ်မင်မွဲရံၚ်စံၚ် ကောန်ထံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် AAPP မ္ဂး စနူအခိၚ်သီအဝဵု ၂၀၂၁ စဵုကဵုစိုပ်သၞာံဏံ ဂိတုအေဗရာ ၃ ဏံမ္ဂး ညးချဳဒရာၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ချိုတ်အာကြပ်ပေၚ် ၈၀၀၀ တုဲ၊ ပါဲနူဂှ် ညးဒးဒုၚ်ရပ်ချုက်လဝ်တံလေဝ် နွံမံၚ် ၁၄၃၀၀ ပြၚ်ရ။
သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ပရေၚ်ဂုဏ်ဖဵုဒပ်ပၞာန် ကေုာံ ဟိုတ်နူပၟိက်ဆန္ဒ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် မိက်ဂွံဒှ်သမ္မတတုဲ ပရေၚ်လီုလာ်ဟောံဗြမ်လဝ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်တံမ္ဂး ဒးပတိတ်အာ ဇြဟတ်အစောံ ဒုၚ်ဒဝ်တဝ်စၞေဟ်အာ ဂံၚ်သ္ကာသ္ကာရောၚ် နာဲအဲမန် ဟီုစၟတ်သ္ပလဝ်သမ္တီရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုင်မ်
Photo – MOI