နေဗျဳဒဝ်၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၇
အပ္ဍဲကာလသီအဝဵုပွိုၚ်ပိသၞာံဏံ ကံၚ်ဇြဳပၞာန် ကျဗြံကၠုၚ်ဒၟံၚ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုတိဍာ်ကံၚ်ဇြဳနေဗျဳဒဝ် ဒၞါဲဌာန်ဂအုပ်ကံၚ်ဇြဳပၞာန်နွံဂှ် ကဵုပလေဝ်ပလေတ်ချူဓဇက်ဒၟံၚ် ကိုန်စဳမာန်တၟိတၟိ စပ်ကဵုပရေၚ်ပၞာန်တံရောၚ် ပရိုၚ်ဂမၠိုၚ် မံက်တိတ်ဒၟံၚ်ရ။
ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ယျေသေန် ကေုာံ ပွိုၚ်ဍုၚ်ပျေန်မနာ မၞုံနေဗျဳဒဝ်ဂှ် ဗက်ကဵုဍုၚ်ဒပ်တံတုဲ ကဵုချူဓဇက်ဒၟံၚ် ကိုန်စဳမာန်ပၞာန်တိုက်ကလေၚ်တဝ်စၞေဟ် ကေုာံ ပၞာန်ဒုၚ်ဟွံဆုတ်ကလေၚ်တံ တၟိဂှ် နိဿဲကေတ် ဂလာန် ပရိုၚ်တမ်ရိုဟ်အပ္ဍဲဒပ်တံတုဲ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၅ တေံ ဌာန်ပရိုၚ်ဨရာဝတဳတိုၚ်(မ်) ထ္မံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ကိုန်စဳမာန်တၟိတံဏံဂှ် စနူဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀ တေံတုဲ ကလေၚ်သၠုၚ်ပ္တိုန်ချူဓဇက်လဝ်တုဲ သီုကဵုကိုန်စဳမာန်အရီုဗၚ်ပၞာန်၊ အရီုဗၚ်ပန်ပှော်တံဂှ် ကဵုဒပ်ပၞာန်ရေၚ်သ္ကအ် ပ္ညဳပ္ညပ်ဓဇက်လဝ်တုဲ ရပ်စပ်အာ ကိုန်စဳမာန်မပြေပြံၚ်ဂှ်ဏောၚ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုတိဍာ်ကံၚ်ဇြဳနေဗျဳဒဝ်ဂှ် ဌာန်ဂအုပ်ပၞာန်ရး နပတနွံတုဲ ပ္ဍဲကဵုသၟဝ်ကောပ်ကာဲဌာန်ဂအုပ်ဏံဂှ် ဂကောံဗျူဟာပၞာန် ၃ ဂကောံကဵု ဒပ်ပရေၚ်ဗ္တိုက်ဂမၠိုၚ် တမ်ဒပ်တိုက်၊ တမ်ဒပ်တွာ်တံ နွံဒၟံၚ် စဵုကဵု ၁၀ ဒပ်ရ။
သ္အာၚ်နူဂှ်ပၠန် အပ္ဍဲတိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဌာန်ဂအုပ်ပၞာန်ရးဂှ် ဌာန်ဂအုပ်ကောပ်ကာဲပရေၚ်ပၞာန် စၟတ် (၆) ဖျေံသ္ဇိုၚ်ကွာန် (သဲဖြူ) ၊ ဍုၚ်ပျေန်မနာလေဝ် နွံဒၟံၚ်တုဲ ပ္ဍဲသၟဝ်ဂှ်ဂှ် ဂကောံကောပ်ကာဲနဲဗျူဟာ ၃ ဂကောံကဵု တမ်ဒပ် ခမရ၊ ခလရ ၁၀ ဒပ် နွံဒၟံၚ်ရ။
ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဝွံ ဟိုတ်နူပၞာန်ထ္ပက်အလုံဍုၚ်မွဲတုဲ ကရောံဇြဟတ်ဒပ်လေၚ်ဒိုက်ဂှ် ကောန်ဒပ်ဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီ ဖျေံလွဟ်ဒုၚ်ကျတံ နွံဒၟံၚ်သၟးဟွံက ကြဴနူဒးဗလးလဝ်တဲ ၄၀ ဍုၚ်ပြၚ်တုဲဂှ် ပလေဝ်ပလေတ်ဒၟံၚ်နေဗျဳဒဝ် နဒဒှ်ဒပ်ယာလက္ကရဴအိုတ် ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုကၞောတ်သၞာံတုဲကၠုၚ်တေံဂှ်လေဝ် ကံၚ်ဇြဳပၞာန် သွက်ဂွံစဵုဒၞါ ဌာန်ဂအုပ်ညးတံ နူကဵုဘဲပၞာန်ထ္ပက်အလုံဍုၚ်မွဲဂှ် ဆုဲပြံၚ်ဏာလဝ် ဇြဟတ်ဒပ် ပွဳပွူ ၁၄၀၀၀ ဇရေၚ်ဗ္ဒိုပ်ဒပ် မၞုံနေဗျဳဒဝ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၃ ကၞောတ်ဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗာဂှ် ဌာန်ပရိုၚ်ဨရာဝတဳ ထ္မံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပဒိုဝ်သဝ်တဝ်နဳ ညးမၞုံအခေါၚ်ဟီုဂး ဗော်သွးကောန်ဂကူကရေၚ် KNU ပၠန်ဂတးဒၟံၚ်သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်ဂှ် နေဗျဳဒဝ် မဒှ်ဂြိုဟ်က္တာန်ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဂှ် ဗီုလဵုဂွံထ္ပက်ရောဟီုဂှ် ဒးချပ်စရဏောၚ် အပ္ဍဲအကြာတ္ၚဲတံဏံ ဟီုပ္တိတ်လဝ်ရ။
ပဒိုဝ်သဝ်တဝ်နဳဂှ် အခိၚ်လၟုဟ် ပေါဲဗ္တိုက်သီဍုၚ်တံဂှ် ဟွံချပ်စလဝ်ဏီကီုလေဝ် လ္ဂောံကဵုပရေၚ်ပၞာန် နွံပၟိက်တှ်ေ လုပ်ဗ္တိုက်အာဏောၚ်တုဲ ဒၞါဲပၟိက်ဇၞော် ဒၞါဲဂြိုဟ်က္တာန်ဍေံနွံဂှ် ထ္ပက်အာဏောၚ်ဂှ် ဟီုလဝ်ရ။
ညးလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပၞာန် ဥူတာန်သဵုနာၚ်ဂှ် ဂွံသီနေဗျဳဒဝ်မာန် ၜိုန်ရပ္တဝ်လဝ်က္ဍိုပ် KNU မွဲဂကောံဓဝ်ကီုလေဝ် တန်တဴဒၟံၚ် လ္တူပရေၚ်ပံၚ်တောဲ ဇြဟတ်တၞဟ်သ္အာၚ်တံဏောၚ်ဂှ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“ကၠာဂွိုအ်လုပ်နေဗျဳဒဝ်ဂှ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဂွံထိၚ်ဒက်ရးမာန္တလေဝ်မာန်ဂှ် ပၟိက်ဇၞော်ရ။ ထိၚ်ဒက်ရးမာန္တလေဝ်ဂွံတုဲတှ်ေ ညံၚ်ဂွံသီဒေသပၞာန်ပျေန်ဥူလွေန်တံမာန်ဂှ် ဒးပ္တိတ်ဇြဟတ်ဏီဏောၚ်။ အေ ဂှ်တှ်ေ ဟိုတ်နူကဆံၚ်ပရေၚ်ပၞာန်တံ သှ်ေဒၟံၚ်ဏီဂှ်ရ နကဵုဂကောံ KNU မွဲဂကောံဓဝ် ပ္တဝ်လဝ်က္ဍိုပ် ကုနေဗျဳဒဝ် ဍာံကီုလေဝ် ဂွံသီမာန်ဂှ် တန်တဴဒၟံၚ်ကဵု အကာဲအရာပရေၚ်ပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ် ဇြဟတ်တၞဟ်သ္အာၚ်တံဏောၚ်ဂှ် အဲ မ္ဒးဂွံသ္ၚဳဂၠိပ်ဏာရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အခိၚ်လၟုဟ် ပယျဵုသေံ−ကရေၚ်ဍာဲ ကေုာံ ရးဗဂေါ နူကဵုတိဍာ်ချဳဒရာၚ် ဒပ်ပၠန်ဂတးတံဂှ်ဝွံ နူကဵုနေဗျဳဒဝ် ဌာန်ဂအုပ်ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဂှ်မ္ဂး ခြာဇမ္ၚောဲ ၜိုတ် ၇၀ မိုၚ် စဵုကဵု ၁၀၀ မိုၚ်ပြၚ်ဓဝ်ရ နွံဒၟံၚ်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဝွံ ပ္ဍဲကဵုပေါဲဗ္တိုက် က္တဵုဒှ်ဒၟံၚ် အပ္ဍဲတိဍာ်ပၞာန် ကြပ်အိုတ်ကဵု ဌာန်ဂအုပ်နေဗျဳဒဝ်တံဂှ် ရပ်စပ်ဇြဟတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်တုဲ မ္ၚးနူကဵုလွဟ်ဇၞော်တံဂှ် ဒးကလေၚ်ဗ္တိုက်ဒၟံၚ် သီုကဵုအရီုဗၚ်ပၞာန်ကျာတံရ။
ဗိုလ်ဇၞော် CDM လေန်ထက်အံၚ်ဂှ် နကဵုကံၚ်ဇြဳပၞာန် လ္ဂောံကဵုပရေၚ်ပၞာန် ဟိုတ်နူကျဗြံဒၟံၚ် စၟအ်အ်ဒၞါဲဂှ်တုဲ ပလေဝ်ပလေတ်ဒၟံၚ် နေဗျဳဒဝ် နဒဒှ်ဒပ်ယာလက္ကရဴအိုတ်နွံကီုလေဝ် ဂွံကလေၚ်ထ္ပက်ပၞာန် နကဵုပရေၚ်ပၞာန်ဂှ် အရာမဆိုအ်ဗတံ နွံမာန်ရောၚ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဂှ် ကျဒၟံၚ်ပရေၚ်ပၞာန် စၟအ်ဒၞါဲရောၚ်ဂှ် ပိုယ်တံ ဟီုဂွံရ။ နကဵုညးတံ စိုပ်ဒၟံၚ်အကာဲအရာ ဒးပလေဝ်ပလေတ်စလဝ် ဒပ်ယာလက္ကရဴအိုတ်ယျ။ စေဝ်ဒပ်ယာ စဵုဒၞါလဝ် ဂတညးတံဂှ် သရိုဟ်စှ်ေကၠုၚ်ဒၟံၚ်သိုက်က်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံၚ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ အေ ဂှ်တှ်ေ ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုဒေသမွဲဒမြိပ် နေဗျဳဒဝ်ဂှ် ပလေဝ်ပလေတ်ဒၟံၚ် ပၞာန်ဒုၚ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ။ သွက်ညးတံဂှ် တၚ်ရန်တၟံ ပၞာန်တိုက်ညးတံဂှ် တၚ်ခက်ခုဲဂှ် နွံညိညမာန်ဏောၚ်။ မုဟိုတ်ရောတှ်ေ အကာဲအရာဒပ်ညးတံ ချဳဒရာၚ်မာန်ဂှ် ပရေံဒၟံၚ်ဏောၚ်။ လ္ပာ်ဗျူဟာ၊ လ္ပာ်ဍာ်ဒကေဝ်၊ လ္ပာ်စိုတ်ဓာတ်တံဂှ် ဟိုတ်နူပရေံဒၟံၚ်ကွေံကွေံဂှ်တုဲ ဗီုပြၚ် နူကဵုပၞာန်ဒုၚ် ကၠောံအာပၞာန်တိုက်ဂှ်တှ်ေ ဒှ်ဒၟံၚ်ဗီုပြၚ် အခက်အခုဲနွံဒၟံၚ်ညိညဏောၚ်ဂှ် အဲညာတ်ရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် သွက်ဂွံဗပေၚ်ဇြဟတ်ဒပ် မလေၚ်ဒိုက်လဝ်တံမာန်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၀ တေံ ဂယိုၚ်ပ္တိုန်လဝ် သၞောဝ်ယိုက်ဂၠေၚ်လျိုၚ်ပၞာန် မစၞောန်ပျးလဝ် ပ္ဍဲလက်ထက်ဥူတာန်ယှိုဲ တၠအဝဵုပၞာန်တြေံဂှ်တုဲ ရန်လဝ် ဇြဟတ်ဒပ် ပွဳပွူ ၆၀၀၀၀ ဂှ် ကံၚ်ဇြဳပၞာန် လလောၚ်ပ္တိတ်လဝ်ရ။
အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ဂကူ NUG ဂှ် ပ္ဍဲလဒေါဝ်သၞာံတုဲကၠုၚ်တေံ ကညာၚ်ကမြေဲလဝ် ဂၠံၚ်အိုဿီု ပ္တဝ်အာက္ဍိုပ် နေဗျဳဒဝ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၄ ဏံ နဒဒှ်သၞာံစၟတ်သမ္တီ ဖအိုတ်ကၠေံသၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်ဂှ် သွက်ဂွံပံၚ်တောဲအာမွဲကရောံကဵု မဟာမိတ်တံ ၜိုတ်ဇြဟတ်မၞုံဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်ဒတုဲယျရောၚ် သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် မာန်ဝေန်ခိုၚ်တာန် ဟီုဂးလဝ်ရ။
ပရိုၚ်−သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်)
ဗီု-EPA