မတ်မလီု၊ မာတ် ၁၀
ကဏ္ဍထၜိုတ်တွဵုရးဍုၚ်မန် ဟီုပ္တိုန်စဒၟံၚ် ထဝ်ဗုဂှ်ဝွံ နကဵုတၚ်ထ္ၜးဟိုတ် ပလံၚ်ပ္တိတ်ဒၟံၚ် ဟွံလုပ်ကဵုသၞောဝ်တံဂှ် ဟိုတ်နူပရေၚ်ရပ်ဒက်ကံၚ်ဇြဳပၞာန်တုဲ အလုံကဏ္ဍထၜိုတ်မွဲ ဒးဂဗဒၟံၚ်ကဵုအကာဲအရာ ဒးဒေါအ်ဇူဂှ် တၠကမၠောန်ထၜိုတ်မွဲတၠ ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်) ရ။
ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဂှ် ထၜိုတ်တိတ်နူတွဵုရးဍုၚ်မန်တံဝွံ ပလံၚ်ပ္တိုန်ဒၟံၚ် ဍုၚ်သေံ နကဵုဂၠံၚ်ဟွံလုပ်သၞောဝ်တံ နွံဒၟံၚ်ဂးတုဲ စနူဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳကြပ်အိုတ် တုဲကၠုၚ်တေံတုဲ ပ္ဍဲကဵုသၞေဟ်ကၚ်စၟဳတ် ကေုာံ ဂၠံၚ်လှာဲဂတးဗၞိက်တံဂှ် ရပ်ဒက်ဒၟံၚ်တံ ကၠောန်သ္ပဒၟံၚ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုဏံ ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၄ တုဲကၠုၚ်တေံ ကွဳစက်မွဲဖ္ဍိုက် ဖ္ဍိုက်ပ္တိုန်နၚ်ထၜိုတ် လ္တူဂၠံၚ်ကာဇၞော် မတ်မလီု−ဘာအၚ် ပ္ဍဲအရာပ်ညံၚ်ပေန်သုက် ဍုၚ်မတ်မလီုဂှ် နကဵုတၚ်ထ္ၜးဟိုတ် ဖ္ဍိုက်နၚ် ဟွံလုပ်ကဵုသၞောဝ်ဂှ် သီထောံလဝ် လျိုၚ်ထၜိုတ် ဗ္ဒါဲ ၈ တာန်သၟးဟွံက သီုကဵုရပ်ဒက်လဝ် ညးဒဳယာန်ရ။
သ္အာၚ်နူဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲကဵုဒေသ ထၜိုတ်တိတ်ဂၠိုၚ်အိုတ် အပ္ဍဲတွဵုရးဂှ်လေဝ် ကဵုထ္ပက်စၟတ်တဲဒုၚ်လျိုၚ် ဒဒှ်ရဟွံပလံၚ်ပ္တိတ်ထၜိုတ် နူကဵုဂၠံၚ်ဟွံလုပ်သၞောဝ် ကေုာံ ဘပဠဒၟံၚ် ရပ်ဒက်ကေတ်အရေဝ်တံ နွံဒၟံၚ်ရ။
ရပ်ဒက်ဒၟံၚ် ဗၞိက်တိတ်နူထၜိုတ်တံဂှ်ဝွံ ဝးပ္ကဝ်ဒၟံၚ် သၞောဝ်သၠုၚ်ပ္တိုန်ဒတုဲဖဵု ကေုာံ သ္ဂောံစဵုဒၞါအခေါၚ်အရာသၟာဗ္ၚ မချူဓဇက်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ တေံ မံက်မံက်ထေၚ်ထေၚ်ဏောၚ်ဂှ် တၠကမၠောန်ထၜိုတ်မွဲတၠ ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုနဲဥပဒေ အခန်(၄) ပိုဒ်ဍောတ်( ဂ) ပရေၚ်သၠုၚ်ပ္တိုန်ဒတုဲဖဵု ကေုာံ စဵုဒၞါအခေါၚ်အရာသၟာဗ္ၚတံဂှ် အခေါၚ်ဖ္ဍိုက်ပ္တိုန် ကေုာံ အခေါၚ်သွံတြး ဗၞိက်တိတ်နူဝါဗ္ၚတံ ပါလုပ်သီုကဵုဗၞိက်တိတ်နူထၜိုတ်တံ ဗွဲမဗၠးၜးနွံဂှ် စၞောန်ပျးလဝ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။
တၠကမၠောန်ထၜိုတ်မွဲတၠဂှ် နကဵုဟိုတ် ပလံၚ်ပ္တိတ်ဟွံလုပ်သၞောဝ်ဂှ်တုဲ ကံၚ်ဇြဳပၞာန် မရပ်ဒက်ဒၟံၚ်ဂှ် အရာမဇီုကပိုက် လ္တူကဏ္ဍထၜိုတ် ဇၞော်ဒၟံၚ်တုဲ ဍာ်ဇမၠိၚ် အလုံကဏ္ဍထၜိုတ်မွဲ ကြပ်ဒးဒေါအ်ဇူ ဍာ်ဏံစိုပ်မာန်ဂှ် ဟီုရ။
“အတိုၚ်သၞောဝ် သၠုၚ်ပ္တိုန်ဒတုဲဖဵု ကေုာံ စဵုဒၞါအခေါၚ်အရာ သၟာဗ္ၚဂှ်မ္ဂး အခေါၚ်ဂွံသွံတြး ကေုာံ ဖ္ဍိုက်ဏာနၚ် ဗၞိက်တိတ်နူဝါဗ္ၚတံ ဗွဲမဗၠးၜး နွံရ။ မဍေံတံရပ်ဒက်ဒၟံၚ်သာ်ဏံဂှ် ရပ်ဒၟံၚ် နကဵုလိက်လလောၚ်ပၟိၚ်သာ်လဵုရော။ ရပ်ဂှ်လေဝ် ရပ်ပ္ဍဲပယျဵုဂှ် သာတုဲပြေပြံၚ်ညိဏီ။ ဆက်ရပ်အာဒၟံၚ်အတိုၚ်ဏံရတှ်ေ ဍာ်ဇမၠိၚ် ကမၠောန်တံဏံ ဒှ်အာသဘဴ ဒးဒေါအ်အိုတ်ဏောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ဟိုတ်နူကံၚ်ဇြဳပၞာန် ရပ်ဒက်ဒၟံၚ်တုဲ ၚုဟ်ထၜိုတ် တိတ်နူတွဵုရးဍုၚ်မန်တံဝွံ မွဲပံၚ် နူကဵု ၁၈၀၀ ဒ္ကေဝ်ဂှ် စှ်ေကၠုၚ်ဒၟံၚ် စဵုကဵု ၁၆၀၀ ဒ္ကေဝ်တုဲ အပ္ဍဲဗွဝ်ဖျာ ၚုဟ်စှ်ေကၠုၚ်တီတီဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။
ထၜိုတ်တိတ်နူတွဵုရးဍုၚ်မန်တံ ၚုဟ်စှ်ေကၠုၚ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်သေံ ဍုၚ်ဇိုၚ်ဝုတ်ဒိုဟ်ဂှ်တှ်ေ အကြာၚုဟ်ထၜိုတ်ဂၠးတိ သၠုၚ်တိုန်ဒၟံၚ်ဂှ် ထၜိုတ်မွဲပံၚ် ဂွံဒၟံၚ်ၚုဟ် စဵုကဵု ၃၆၀၀ ဒ္ကေဝ်ရ။
တၠကၠအ်ထၜိုတ်မွဲတၠဂှ် ဟိုတ်နူကံၚ်ဇြဳပၞာန် ရပ်ဒက်ဒၟံၚ်တုဲ ဒေၚ်ရာန်ထၜိုတ်တံ ဒေါအ်အာကမၠောန်မ္ဂး ကမၠောန်ခွါတ်ထၜိုတ်ရဝ်ဗာတံလေဝ် ဒးဒေါအ်ဒေၚ်အာရဏောၚ်ဂှ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်) ရ။
“တၞးပြဟ်တုဲ ကလေၚ်တိတ်တှ်ေ ထၜိုတ်တိတ် အောန်ဏောၚ်။ အေဂှ်တှ်ေ ၜိုတ်တိတ်ဂှ် ယအ်စှ်ေအာ သိုက်က်။ ၜိုတ်ဂွံဂှ် အာပၠောပ်ပ္ဍဲဒေၚ်ထၜိုတ်တံဏံ။ ၚုဟ်ထၜိုတ်ဂှ် တၟော်ကဵုကၠာတေံတှ်ေ အောန်စှ်ေအာရ။ ဒေၚ်ထၜိုတ်တံဂှ်လေဝ် ရာန်ကဵုဒၟံၚ်ရ။ ဒေၚ်ထၜိုတ်တံဏံ ဟွံရာန်ရမ္ဂး ပိုယ်တံလေဝ် မခွါတ်ဒၟံၚ်တံဏံဂှ် ဒေါအ်အာဏောၚ်။ လက္ကရဴအိုတ် ယဝ်တၟော်ကိတ်တှ်ေ ခွါတ်ဏောၚ်၊ တၟော်ဟွံကိတ်တှ်ေ ဒးဇူရဏောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အခိၚ်လၟုဟ် ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဝွံ ထၜိုတ်တံဂှ် ညံၚ်ဂွိုအ်ပလံၚ်ပ္တိုန်ဍုၚ်သေံဂှ် ပ္ဍဲကဵုဒဒန် ကေုာံ သၞေဟ်ကၚ်စၟဳတ် မွဲဒမြိပ်ဂၠံၚ် တွဵုရးကရေၚ်ကဵု တွဵုရးဍုၚ်မန်တံဂှ် ရပ်ဒက်စၟဳတ်ဒၟံၚ် ဗွဲမတေၚ်ဂြတ်တုဲ ယဝ်ရလိက်တၞးသက်သဳ အခေါၚ်ဂွံဖ္ဍိုက်ပလံၚ်ပ္တိတ် ဟွံပါမ္ဂး ကေတ်ဒၟံၚ်အရေဝ် နကဵုၝောံပိုဒ် ဗၞိက်ပၠောပ်ဗၞိက်ပ္တိတ်တံဂှ်ရ။
တွဵုရးဍုၚ်မန်ဝွံ ဗၞိက်ထၜိုတ်အပြောံ မတိတ်ကၠုၚ်တံဂှ် ဒးဗ္ဒဗ္ဒါဲဒၟံၚ် လ္တူဗွဝ်ဖျာဍုၚ်ကြုက်ကဵု ဍုၚ်သေံ အဓိကတုဲ ဟိုတ်နူကံၚ်ဇြဳပၞာန် ရပ်ဒက်ဒၟံၚ်တုဲ ဗွဝ်ဖျာထၜိုတ်ဍုၚ်သေံ ဒးဂဗဒၟံၚ်ကဵုအကာဲအရာ ကၠေံခၞၚ်အာဏောၚ် မဒှ်ရ။
နကဵုဗ္ၜတ်အလုံဍုၚ်မွဲမ္ဂး တွဵုရးဍုၚ်မန် ထၜိုတ်တိတ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ်ဝွံ မွဲသၞာံမ္ဂး လျိုၚ်တာန်ထၜိုတ် တိတ်ဒၟံၚ်မွဲကိုဋ်ပြၚ်တုဲ လ္တူကဏ္ဍထၜိုတ်ဂှ် ကောန်ကလောန်ဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီ ဒးဂယိုၚ်ဒၟံၚ်လမျီုရ။
ပရိုၚ်−သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်)
ဗီု−CJ