မတ်မလီု ၊ ဂျာန်နဝါရဳ ၂၁
အတိုင်ဂကောံအစာပရိုၚ် ဟၟဲကဵုပယျဵုဒၞက် RSF ပတိတ်လဝ်ပရေၚ်သၠးပွးပရိုၚ်ဂၠးကဝ်ဂှ် ပၞောဝ်ကဵုနိဂီုဍုၚ် ၁၈၀ ဍုၚ်တံမ္ဂး ဍုၚ်ဗမာဒးဒုၚ်ကၟာတ်ကဠက်လဝ် အခေါၚ်သၠးပွးပရိုၚ် အကာဲအရာပရေအ်အိုတ်မွဲ ကြပ်စိုပ်အာမံၚ် သၟဝ်တေံရ။
ဗွဲတၟေင်တော်အာကဵု ဍုၚ်အာသဳယာန်တံတှ်ေ ဍုၚ်သေံစိုပ်မံၚ်ကဆံၚ် ၈၅ ဂှ် ချိက်လဝ်ဒၞာဲမဂၞန် ၂ တုဲ ဍုၚ်ဗမာဂှ်တှ်ေ စိုပ်မံၚ်ကဆံၚ် ၁၆၉ ချိက်လဝ်ဒၞာဲမဂၞန် ၁၀၊ သၟဝ်ဏံ ဍုၚ်ဗဳယက်နာန် စိုပ်မံၚ်မဂၞန် ၁၁ ရ။
အတိုင်မဂၞန်သၠးပွးပရိုၚ်ဂၠးကဝ် သၞာံ ၂၀၂၀ တေံမ္ဂး ဍုၚ်ဗမာစိုပ်မံၚ်ကဆံၚ် ၁၃၉ ကီုလေဝ် အခိၚ်သီလဝ်အဝဵုပွိုၚ် ၅ သၞာံဏံ စပ်ကဵုအခေါၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဂွံတီပရိုၚ်မဳဒဳယာဂှ် ဟိုတ်နူပရေၚ်ဍဵုဍိုက်ဒပ်ပၞာန် သဝ်စှ်ေအာကဆံၚ်ၜိုတ် ၃၀ မဒှ်ရ။
အခေါၚ်သၠးပွးပရိုၚ်ဍုၚ်ဗမာဂှ် ပွမဆောံလေင်အခေါင်အရာ ဒဳဂျေတ်တေဝ်လ်ကေုာံ ဒးဒုၚ်မၚ်ရံၚ်မံၚ် သၟဝ်ပရေၚ်ဂီုကၠီုကံၚ်သဳပၞာန်တံရဂှ် ညးအုပ်ကာကံၚ်သဳမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗၠးၜးဗမာ ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပေါဲရုဲမာဲတုဲအာမ္ဂး အခေါၚ်သၠးပွးပရိုၚ်ကီု အခေါၚ်ကေတ်ပရိုၚ်တံကီု အကာဲအရာသွက်ဂွံခိုဟ်တိုန်အာဂှ် စၟဳမၚ်စဟွံဂွံကီုလေဝ် ဆက်ပတိတ်အာမံၚ်ပရိုၚ်ဏီရောၚ် သ္ဂးရ။
“အဲခယျကေတ် ပေါဲရုဲမာဲတုဲအာလေဝ် ရန်တၟံလဝ်ကဵု ရဲအစာပရိုၚ်တံ ညံၚ်ဟွံဂံၚ်ကၠောန် ပရိုင်ပဋိပက္ခတံ အခေါင်ကေတ်ပရိုၚ်သၠးပွးတံတုဲ ပရေၚ်တံဏံ ကဵုအာဒုဟ်ဒဏ်ဇၞော်ဇၞော်ပၠန်ဏောင်။ ပြဟ်ဟ်ဏံ အကာဲအရာခိုဟ်တိုန်ဏောၚ် စၟဳစဟွံဂွံပုဟ်။ ဆဂး အကြာအခက်အခုဲနာနာ အစာပရိုၚ်တံ စိုပ်မံၚ်ဒဒိုက်စုၚ်၊ ဗွဲတၟေၚ် တၠဒါန်ဒိုနာတံ အကြာထပိုတ်လဝ်သြန် အေင်င်ကၠေဝ်ဝ်ဒှ်မံၚ်လေဝ် ပရိုင်တီထေက်တံဂှ် ဆက်ထမံက်အာမံၚ်ပၠန်ဏောၚ်” သာ်ဝွံ ဟီုရ။
ပ္ဍဲဂျာန်နဝါရဳ ၁၉ အတိုင်လလောၚ်တြး ကံၚ်သဳမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗၠးၜးဗမာဂှ်တှ်ေ စနူကဵုသၞာံ ၂၀၂၁ ဒဵုကဵုသၞာံ ၂၀၂၆ ပွိုၚ်ကာလ ၅ သၞာံဏံ ပရေၚ်ဍဵုဍိုက်မဳဒဳယာသ္ကာတ်မြဟ်ကွေံကွေံတုဲ ဇီုကပိုက်မံၚ်ကဵု အခေါၚ်သၠးပွးပရိုၚ်မဳဒဳယာတံ သ္ဂးရ။
အခိၚ်ပၞာန်သီလဝ်အဝဵု ၅ သၞာံဏံ အစာပရိုၚ် ၂၀၀ တၠပြင် ဒးဒုၚ်ရပ်တုဲ ပြဟ်ဟ်ဏံ ပ္ဍဲကဵုစရၚ် ဂိတုဂျာန်နဝါရဳ ၁၅ သၞာံ ၂၀၂၆ ဂှ် အစာပရိုၚ် ၂၇ တၠ ဒးလဝ်ထံၚ်ဖိုအ်ဏီ မဒှ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် ဟိုတ်နူကဝ်မယှေန်ပၞာန် ရပ်ချုက်ပျဲပျာံဂစိုတ်လဝ်ဂှ် အစာပရိုၚ် ၇ တၠ ချိုတ်အာ ပ္ဍဲကဵုအဃောကၠောန်မံၚ်ကမၠောန်ပရိုၚ်တံ မဒှ်ရ။
တုဲပၠန် လိုင်သေၚ်ကမၠောန်မဳဒဳယာဌာန်ပရိုၚ် ၁၅ ဒၞာဲဂှ်လေဝ် ကဝ်မယှေန်ပၞာန်သီထောံလဝ်ရဂှ် ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်တြးဏံ ချူလဝ်ရ။
ညးဍုၚ်ကွာန်တံလေဝ် စနူအခိၚ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ နူကဵုလိုင်အေန်တာနိတ်၊ ဖုၚ်၊ ပရေၚ်စကာ မဳဒဳယာဇာဖိုၚ် ပရေၚ်မၞိဟ်နာနာတံဂှ် ဒးဒုၚ်ကၟာတ်လဝ်အခေါင်သွက်ဂွံတီပရိုၚ်ကေုာံ သွက်ဂွံထမံက်ပတိုန်ပရိုၚ် ဗွဲမဗၠးၜးမာန်တံ ဆောံလေင်မံၚ်အိုတ်ရ။
အခိၚ်ပၞာန်သီအဝဵုဏံ ပ္ဍဲကဵု Facebook တံဂှ် ချိက် VPN မွဲကဆံၚ်တုဲစကာအာတံကီု၊ ကလေင်ပလှ်၊ ချိက်အာပလှ်အာဟီုဂှ် စိုတ်ထုဲကွေံကွေံဂှ်တုဲ စကာမဳဒဳယာဇာဖိုၚ်မၞိဟ်တံပဵုတုဲခက်ခုဲတိုန်ရဂှ် ညးဒေသမန်မွဲတၠ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
အခိၚ်သီအဝဵုဏံ ပ္ဍဲလ္တူမဳဒဳယာဇာဖိုၚ်မၞိဟ်တံ ပါ်ပါဲဒပ်ပၞာန်ကီု တြးဝါဒ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်လဝ် သွက်ပေါဲရုဲမာဲဂွံလီုလာ်ဂးတုဲ စောဲစပ်လဝ်ဂှ် မၞိဟ်ဒးဒုၚ်ရပ်လဝ်လၟိဟ်နွံမံၚ်ကဵုကၠံရ။
တုဲပၠန် သွက်ဂွံမၚ်ရံၚ်လ္တူအေန်တာနိတ် ပွိုၚ် ၂၄ နာဍီမာန် သွက်ဂွံကလေၚ်ပ္လန်ပရိုၚ် ပါ်ပါဲဟီုဂးမံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် နူကဵုအန်လိုၚ်တံပၠန် ပံက်လဝ်ကမ္မတဳနွံရ။
ကာလစကာအာ မဳဒဳယာဇာဖိုၚ်မၞိဟ်တံ ဍဵုဗၠေတ်ဒးအာမွဲမွဲကီု ကဵုဒးအာ Like တှ်ေ စှ်ေထံၚ်မာန်တုဲ ဒးဒုၚ်ဓရတ်လဝ်ကွေံကွေံရောၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်မွဲတၠ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ပ္ဍဲဒၞာဲပိုဲ ဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော်ဟွံသေင်ဏီ ဂကောံမ္ၚးတေံ(ပၠန်ဂတး) ပတိုန်လဝ် ပေါသ်မွဲဂှ် ကဵုဒးလဝ် Like တုဲ ရဲပိုဲမွဲ ဒးထံၚ်နွံမံၚ်။ ပိုဲတံ ဒးဒုၚ်မၚ်ရံၚ်မံၚ်ကွေံကွေံရ။ မၞိဟ်မွဲမွဲ မိက်ဂွံဖျေံဇကုတှ်ေလေဝ် ပၠောတ်စုတ်ဖန်စုတ်ဇကုတှ်ေ ဥပဒေဖျေံထံၚ်ဇကုဂှ် မင်မံၚ်ရ။ မုလေဝ်ဟွံတီမွဲသာ် ဍဵုစုတ်ဒး Like ဂှ် စှ်ေထံၚ်တှ်ေ ၜိုတ်လဵုတေၚ်ဂြတ်မံၚ်ရော ချိၚ်ကေတ်ရဏဝ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုင်ဂကောံအစာပရိုၚ် ဟၟဲကဵုပယျဵုဒၞက် RSF အခိၚ်ပတိတ် ပရေၚ်သၠးပွးပရိုၚ်ဂၠးကဝ်တံမ္ဂး အကာဲအရာဍုၚ် ၁၈၀ တံ အခေါၚ်သၠးပွးပရိုၚ်ဗီုလဵုနွံ ကဵုလဝ်စၟတ် နူကဵု “၀” ဒဵုစိုပ် “၁၀၀” တုဲ ခုတ်စၟတ်ကဵုလဝ်ကဆံၚ် မဒှ်ရ။
အစာပရိုၚ်တံကီု ဌာန်ပရိုၚ် ညးစကာအေန်တာနိတ်တံ အခေါၚ်သၠးပွးပရိုၚ်ၜိုတ်လဵုနွံမံၚ်ကေုာံ ညးဂွံလဝ်အဝဵုတံ ၜိုတ်လဵုဒဂေတ်ဗက်စမံၚ် အခေါၚ်သၠးပွးပရိုၚ်ရောဂှ် မဂၞန်တံဏံၜိုတ်ကၞာတ်ကဵုလဝ်ရ။
ညးတာလျိုၚ်ဂကောံပၠန်ဂတး ကဝ်မယှေန်ပၞာန်ဟွံသေင်တံလေဝ် ညံၚ်ဂွံရှ်ေသှ်ေအခေါင်ဂွံပရိုၚ် ကေတ်ပရိုၚ်သၠးပွး စွံပရေၚ်အဲပရဲလ္တူညးဍုၚ်ကွာန် နွံမံၚ်သၟဝ်တဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ညးတံမာန်ရောၚ် စၟဳစမံၚ်ရဂှ် ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ဟီုရ။
သွက်ဏံ သ္ပစၟတ်သမ္တီကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီုပရိုၚ်ပၞာန်တံတုဲ သွက်ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်အခေါၚ်အစာပရိုၚ်တံ ကေတ်ပရိုၚ်မာန်ကီု ပရေၚ်ဓရ်ဍာံ က္တဵုဒှ်မံၚ်ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ဗမာတံဂှ်လေဝ်စကာနဲကဲစုၚ်တုဲ ဆက်ထမံက်အာ ရုပ်ရဴရောၚ် သ္ဂးရ။
အကြာပဋိပက္ခရပ်လွဟ်တံဂှ် အစာပရိုၚ်တံ ညံၚ်ဂွံဂွံအခေါၚ်ကေတ်ပရိုၚ်ပရေၚ်ဂီုကၠီုနွံနွံကေုာံ အခေါၚ်ချူပရိုၚ် ဗွဲမသၠးပွးမာန် နူကဵုသဘၚ်သဳကၠဳအလန်ဒုတိယဂှ် ကံၚ်သဳမဳဒဳယာ ပရိုၚ်ဗၠးၜးဗမာ ဗတိုက်ဖအောဝ်အာတ်မိက်လဝ်ရ။
အစာပရိုၚ်ဒးဒုၚ်ရပ်လဝ်တံ ညံၚ်ဂွံကလေၚ်ဗလးကဵုပြဟ်ဟ်ညိ။ စွံပွန်ကဵုအစာပရိုၚ်တုဲ ရပ်မံၚ်ဂှ်ကီု ပွမဍဵုဍိုက်ပျဲပျာံကေုာံ ဖျေံထံၚ်ကဵုအစာပရိုၚ်တံ ညံၚ်ဂွံဒေါအ်ထောံပြဟ်ဟ် သာ်ဝွံ အာတ်မိက်လဝ်ရ။
တုဲပၠန် အစာပရိုၚ်တံပရေၚ်ဂီုကၠီုနွံနွံကေုာံ ညံၚ်ဂွံဂွံပရေၚ်မၚ်မွဲစဵုဒၞာဂှ် စွံပရေၚ်ဇြိုဟ်နက်တုဲ ဂကောံဂွံလဝ်အဝဵုတံ ညံၚ်ဂွံပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ်အာကေုာံ သွက်ဌာန်ပရိုၚ်မဳဒဳယာဗၠးၜးဗမာတံ ဂွံဆက်တန်တဴအာမာန် ဂကောံဂၠးကဝ်တံ ညံၚ်ဂွံကဵုအထံက်ပၚ်ဂှ်လေဝ် အာတ်မိက်လဝ်ကီုရ။
ပရိုၚ်-သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – RFA