မတ်မလီု ၊ ဂျာန်နဝါရဳ ၂၉
ဟိုတ်နူသီအဝဵုဂှ် အလုံဍုၚ်မွဲ အခိၚ်ပၞာန်က္တဵုဒှ်မံၚ်ဏံ ပ္ဍဲကဵုပေါဲရုဲမာဲ ဒပ်ပၞာန်သ္ကုတ်ကဵုသ္ကုတ်တံ ညးအခေါၚ်ကဵုမာဲနွံ ကဝက်ပြၚ်ၚ် ဟိုတ်နူကဵုလဝ်ဆန္ဒမာဲဂှ် အံၚ်ဇၞးယျ ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ကြဵုဇာ ကေတ်စရာဲတုဲ ဟီုဂးမံၚ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုမွဲဒမြိပ်ဝင်ပေါဲရုဲမာဲဍုၚ်ဗမာ ၜိုန်ရ ကေၚ်ကၠောန်ကၠုၚ်လဝ် ပွိုၚ်မွဲတ္ၚဲဟေၚ်ကီုလေဝ် ကေတ်အခေါၚ်ခိုဟ်ကဵု တင်ယုတ်ဒေက် သ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ တုဲ ဒပ်ပၞာန်ကၠောန်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲ ပိ သ္ကုတ် ရ။
ညးအခေါၚ်ကဵုမာဲနွံသီဖအိုတ် ၂၄ ဒဿမ ၂၂ ပြကောတိကိုတ်နွံမံၚ်ဂှ် ကၠုၚ်ကဵုလဝ်မာဲ ၁၃ ဒဿမ ၁၄ ပြၚ်အာတုဲ ညးစုတ်လဝ်မာဲ ၅၄% နွံ မံၚ်ရောၚ် ပ္ဍဲဂျာန်နဝါရဳ ၂၆ ဂှ် ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ဟီုလဝ်ရ။
ဆဂး တၟော်အာကဵု ပေါဲရုဲမာဲ ၂၀၁၀၊ ၂၀၁၅၊ ၂၀၂၀ တေံ လၟိဟ်ညးအခေါၚ်ကဵုမာဲနွံကဵု ညးစုတ်လဝ်မာဲတံမ္ဂး ပေါဲရုဲမာဲကဝ်မယှေန်ပၞာန် ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ဏံ လၟိဟ်သဝ်အိုတ်ရ။
ပေါဲရုဲမာဲ အကြာယဲကပ်ဂၠးကဝ် COVID-19 က္တဵုဒှ်မံၚ် ၂၀၂၀ တေံ ညးဍုၚ်ကွာန် ၃၇ ပြကောတိကိုတ်ပြၚ် စုတ်လဝ်မာဲတုဲ ပၞောဝ်အာကဵု ညးအခေါၚ်ကဵုမာဲနွံမ္ဂး ၇၀% စုတ်ကဵုလဝ်မာဲရ။
ဆဂး ပေါဲရုဲမာဲဏံ ပရေၚ်ယဵုလ္ဂူတပ်တးဟၟဲဂးတုဲ ဒပ်ပၞာန် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှိုၚ်တံ သီကေတ်လဝ်အဝဵုဍုၚ် ပိတန်တုဲ ပလီုထောံသွဟ်ပေါဲရုဲမာဲရ။
ဗွဲကြဴ အခိၚ်သီအဝဵုကြပ်ပေၚ် ၅ သၞာံလအ်အာတုဲ ပ္ဍဲပေါဲရုဲမာဲဏံ ညးစုတ်လဝ်မာဲ ၅၀% လပါ်လ္တူနွံမ္ဂး ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဗွဲမဂၠိုၚ်ပါလုပ်မံၚ် ခုတ်စၟတ်စဂွံမာန်ရောၚ် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂတ်တေံ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်ကၠောန်ပေါဲရုဲမာဲတုဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ဟီုပတိတ်လဝ်ရ။
ပ္ဍဲပရေၚ်ကမၠောန်စုတ်မာဲမ္ဂး ဟၟဲကဵုပရေၚ်ဘပဠ နကဵုဥပဒေ၊ မ္ဒးသ္အးဇ္ၚးကဵု ပွမကဵုကေတ်လာဘ်ဗဇဴတံ ကေုာံ ဟၟဲကဵုဗဗွဲဓဝ် စကာလဝ်အဝဵုဟွံသေၚ် ယဝ်ရတော်အာကဵု တင်နၚ်တံဏံမ္ဂး ပေါဲရုဲမာဲဏံ ပရေၚ်ကိတ်ညဳဟွံသေၚ် ညးလ္ၚတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဥူကျဳမျေအ် ထံက်ထ္ၜးရ။
“ကဵုမာဲဟီုဂှ် ကဵုဂတိရဏောၚ်။ ဇကု အုပ်ဓုပ်ညိ ကောန်ဍုၚ်ကွာန်တံ ကဵုဏာအဝဵု၊ ကဵုဏာဂတိရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵုတင်ဒုၚ်လျိုၚ်ဂတိ ဆန္ဒတံ နွံမံၚ်ပ္ဍဲဥပဒေ (Law) ရ။ ဆန္ဒဂှ် ဗီုလဵုဂွံထမံက်အာအဓိပ္ပါဲရောဟီုတှ်ေ ပ္ဍဲကဵုဥပဒေဟီုလဝ် (မုက်ဂၞန်) မွဲ ပရေၚ်ဘပဠ မ္ဒးသ္အးဏောၚ်။ ပရေၚ်ကဵုကေတ်လာဘ်ဗဇဴ ဟၟဲပုဟ်။ ဍိုက်စကာကဵုအဝဵုဟွံဂွံပုဟ်။ ယဝ်ရပရေၚ်တံဏံ ဟွံသ္အးဇ္ၚးမ္ဂး ဟွံဒှ်ဂတိပုဟ် ဟွံဒှ်ဆန္ဒပုဟ် ပ္ဍဲကဵုပွံက်ဥပဒေချူလဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်တှ်ေ ညိလေဝ်ဟွံကိတ်ညိပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂွံလဝ်မာဲ နူကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တံ နကဵုနဲဂၠံၚ်ဍာန်ဗီုတံဏံတှ်ေ ဟွံဒှ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တံပုဟ်။ အေဂှ်တှ်ေ ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တံဍာံဍာံဟွံသေၚ် နကဵုဥပဒေ ဟီုမာန်” သာ်ဝွံသ္ဂးရ။
ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြမ်ပါ ၂၀၂၅ စကၠောန်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲ ခြာအာပွိုၚ်ၜါသတ္တဟ သ္ကုတ်ကဵုသ္ကုတ်တံ အလုံမွဲဍုၚ် ၂၆၃ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဂှ် ကၠောန်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲ ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵု ၆၇ ပွိုၚ်ဍုၚ်တံဂှ် ကၠောန်ပေါဲရုဲမာဲဟွံမာန် ဒှ်ကၠုၚ်ရ။
ညးရံၚ်လ္ၚတ်ပေါဲရုဲမာဲဍုၚ်ဂၠးကဝ် ကလုတ်တံကီု မဳဒဳယာ ပ္ဍဲဍုၚ်မ္ၚးဍုၚ်တံကီု ကေုာံ ပ္ဍဲဂတမုက်ညးဍုၚ်ကွာန်စုတ်မာဲတံ နကဵုပရေၚ်ဗၠးၜးဓဝ်ယာ ကၠးဖ္ဍးနွံနွံ ညံၚ်ဂွံအံၚ်ဇၞး ကၠောန်ကၠုၚ် ပေါဲရုဲမာဲမာန်ယျ ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ပတိတ်လဝ်ပရိုၚ်ရ။
အတိုၚ် Data For Myanmar မ္ဂး ယဝ်ရ ကၟိန်အိန်ထံၚ်သၞာဲဒါ ညးယိုက်ဝန်အလဵုအသဳတံ ဟွံစုတ်မာဲမ္ဂး သွက်ပရေၚ် ကဆံၚ်တာလျိုၚ် ဒၞာဲဂွံလဝ်လၟုဟ်တံဂှ် ဖေက်ယုက်ဒေက်အာ ဂွိၚ်ဂှ်ရ ဒးစုတ်လဝ်မာဲတုဲ ပ္ဍဲကဵုကွာန်ရးတံပၠန် ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ညံၚ်ဂွံအာကဵုမာဲဂှ် သ္ကိုပ်အုပ်ဓုပ်တံ ကဵုလဝ်ဇြဟတ်ဟရိုဟ်နွံမံၚ် သ္ဂးလဝ်ရ။
တုဲပၠန် ညးဒးပါဲဒဴလဝ်ဒၞာဲသ္ၚိဌာန်တံကဵု ညးဍုၚ်ကွာန်နွံဒေသရးတံဂှ် ဖေက်မိတ်သဟာဲ ညံၚ်ဟွံဂွံလီုကဵု ရဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ်တံကီု ယဝ်ရဟွံကဵုမာဲမ္ဂး ဒးဇီုကပိုက်ကဵုပရေၚ်အဓါန်ဂတးတေံမာန် ဂွိၚ်တုဲ မုဒှ်ဒှ်ဒေါအ်ဟွံဂွံ ဒးအာစုတ်လဝ်မာဲလေဝ်နွံမံၚ်ရောၚ် ပ္ဍဲကဵုလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် ချူထမံက်လဝ်ရ။
ဟွံကဵုလဝ်မာဲမ္ဂး မုဒှ်ဟွံတီဖေက်တုဲ အာစုတ်လဝ်မာဲကီုလေဝ် ဟွံသ္ပစၞးညးဍုၚ်ကွာန်ပုဟ်ဂှ် ညးဒေသတွဵုရးမန်မွဲတၠ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“အာကဵုလဝ်မာဲ အဓိက ပ္ဍဲဗလးတိ နကဵုဇြဟတ်ဟရိုဟ်မွဲ ဖေက်တုဲ အာစုတ်လဝ်မာဲရ။ မိက်ဂွံဟီု ယဝ်ရဟွံစုတ်လဝ်မာဲတှ်ေ ပရေၚ်ဒးဖေက်လကိုတ်နွံမံၚ်။ လ္တူဏံ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဖေက်လကိုတ်တုဲ အာစုတ်လဝ်မာဲနွံ။ ဟီုဍာံဍာံ သ္ပညးစၞးညးဍုၚ်ကွာန်ဟာဟီုတှ်ေ ပိုဲခယျကေတ် ဟွံသ္ပစၞးညးဍုၚ်ကွာန်ပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ပ္ဍဲတွဵုရးမန် ကၠောန်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲၜါသ္ကုတ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီု၊ ၜါသွာၚ်ကဵုမုဟ်ဍုၚ်တံ ကၠောန်လဝ်ပေၚ်ၚ်မာန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲ ၇ ပွိုၚ်ဍုၚ် တၞဟ်ဟ်တံဂှ် ကၠောန်လဝ်ပေၚ်ၚ်ဟွံမာန်ရ။
ပ္ဍဲကဵုဂအုံကွာန် ၂၄၄ ဟေၚ် ကၠောန်မာန်ကၠုၚ်ပေါဲရုဲမာဲ ၄၃% နွံတုဲ ပ္ဍဲဝင်ပေါဲရုဲမာဲမွဲဒမြိပ် ကၠောန်ဗ္ဒျ်လဝ်ပေါဲရုဲမာဲ ဍန်ဂြေက်အိုတ်ရဂှ် နူကဵု ဇြဟတ်ရာမညဖိတ်ဒရေဝ်ခေတ်တၟိ လလောၚ်တြးလဝ် ပ္ဍဲကဵုဂျာန်နဝါရဳ ၂၆ ရ။
တုဲပၠန် တၟော်အာကဵု ပေါဲရုဲမာဲပိဝါတေံမ္ဂး ၃၉% ပြၚ်ရနွံတုဲ ဒှ်ပေါဲရုဲမာဲ ပရေၚ်ထံက်ဂလာန်အောန်အိုတ်မွဲကီု ပရေၚ်သ္ပစၞးညးဍုၚ်ကွာန် တွဵုရးမန်တံ အောန်အိုတ်မွဲကီု လုပ်အာပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ ဝင်ပေါဲရုဲမာဲရဂှ် ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပရိုၚ်-သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI