နေပျဳဒဝ်၊ အေဗရာ ၂
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်သီအဝဵု ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ်လဝ် ဒုသမ္မတ နူကဵုဂကောံအာက္ဍိုပ် စၠတ်ဓဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ၜိုန်ရထောံကၠေံ အဆံၚ်တာလျိုၚ် ဂဥုပ်ဒပ်ကီုလေဝ် စရာဲယၟုဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်ဂှ်တှ်ေ ဆက်တုဲ မိန်ကေတ်လဝ်ဖိုဟ်ရ။
ကဝ်မယှေန်ပၞာန် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နူကဵုပေါဲရုဲမာဲဂှ် စၠတ်ဓဝ်ကၟိန်ဍုၚ် မံက်ကတဵုကၠုၚ် သွက်ဂွံထမံက်ရုပ်ရဴ လ္ပအ်ညးမိက်ဂွံဒှ်သမ္မတဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဝွံ ဇၞူထောံကမၠောန် နူကဵုတာလျိုၚ် ဂဥုပ်ဒပ် မကေၚ်ယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၁၅ သၞာံဂှ်ရ။
အပ္ဍဲကောံဓရီု ဂကောံက္ဍိုပ်စၠတ်ဓဝ်ညးဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၃၁ တေံဂှ် ဓယံက်ဒပ်ပၞာန် ဗော်ပျဳခိုင်ဖျိုဝ် ပၠုပ်ပတိုန်လဝ်ဂလာန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် နဒဒှ်ဒုသမ္မတဂှ် ဒးပါ်မာဲတုဲ ရုဲစှ်ပြိုၚ်ကဵု ညးပတိုန်လဝ်ယၟု နူကဵု ဗော်တစည ဂှ်ရ။ အပ္ဍဲအရာ ပရေၚ်ပါ်မာဲရုဲစှ်ဂှ်မ္ဂး ညးဂွံဇၞူကမၠောန်တၟိတၟိ နူတာလျိုၚ် ဂဥုပ်ဒပ်ဝွံ စၞးဒးကော်စ ညးဂွံဇၞူကမၠောန်ဂဥုပ်ဒပ် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ်ဂှ် ဟွံကော်မွဲသာ် ဆက်တုဲကော်စဒၟံၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှိုၚ် ဖိုဟ်ရောၚ်။
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်သီအဝဵုဝွံ ကုတာလျိုၚ်ဂဥုပ်ဒပ် ဒၞာဲညးဏံဂှ် အပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၃၀ တေံ သၠောဲပြံၚ်ပအပ်ကဵုလဝ် ကုကောန်ကွးအရၚ် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူတုဲဒှ်ရတုဲ အပ္ဍဲကံၚ်သဳပရေၚ်ဂီုကၠီုစဵုဒၞာကောန်ဂကူဂှ် ဆက်တုဲနွံမံၚ် နဒဒှ် သမ္မတယာယဳ ကေုာံ ဥက္ကဌကဝ်မယှေန်ပၞာန်ရောၚ်။
အာယုက်ကဝ်မယှေန်ပၞာန်ဂှ်လေဝ် စဵုကဵုစၠတ်ဓဝ်ကၟိန်ဍုၚ် ရုဲစှ်သမ္မတတုဲဒှ်အာတုဲ အကြာဟွံဂွံ ဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳတၟိဏီရ။ အခေါၚ်အဝဵု ကံၚ်သဳပရေၚ်ဂီုကၠီုစဵုဒၞာကောန်ဂကူ ဒးဒုၚ်သၠဲအပ်လဝ်အဝဵု ပိတၚ်ဂှ်လေဝ် တုပ်တဴညံၚ်ရဴဗီုဂှ်ကီုရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ အပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ်ဏံ အခိၚ်ကၠာဟွံဒှ်သမ္မတကဵု ကာလအကြာဟွံဂွံ ဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳတၟိဏီမ္ဂး နကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ညံၚ်ဒၞာဲအဝဵုဟွံဂွံၜးသၠးတိတ်အာဂှ် ကၠောန်လဝ်ရောၚ် ဗိုလ်ဇၞော် CDM ဇြေန်ယဝ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုင်မ် ရ။
“ဒှ်မံၚ်ဗီုပြၚ်အကာဲအရာ ညိလေဝ်ဟွံဂံၚ်ကဵု ဒစေၚ်ဗၠေၚ်တိတ်အာ မွဲမွဲသာ်ရ။ တုဲတှ်ေ ညးတေံဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ်လေဝ် နကဵုဗီုပြၚ်သမ္မတယာယဳဂှ် ညံၚ်အဝဵုဟွံဂွံၜးတိတ်အာ နူတဲညးတေံဂှ် ဖေက်ဂွိၚ်လောန်အာတုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ် အကာဲအရာဗီုဏံရောၚ် ပိုဲတံမိက်ဂွံဟီုရ။ ဗီုညးတံရပ်စပ်ကၠောန်မံၚ်တံဂှ်တှ်ေ ပရေၚ်ဒးကလေၚ်ဒုၚ်သီအဝဵုဂှ် ညးဟွံဖေက် အကာဲအရာအဝဵုဟၟဲပ္ဍဲတဲဂှ် ညးတေံဖေက်လကိုတ်မံၚ်ကွေံကွေံဏောၚ် ဂွံဆဵုကေတ် မံက်မံၚ်ကၠးကၠးရောၚ် ပိုဲတံမိက်ဂွံဟီုရအဴ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူ ယိုက်ဂၠေၚ်မံၚ်တာလျိုၚ် ဂဥုပ်ဒပ်လၟုဟ်ဂှ် နူကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် သၠောဲပြံၚ်ပအပ်ကဵုလဝ် အယောၚ်အလာ နကဵုဂဥုပ်သ္ကိုပ်က္ဍိုက်ပ်ဒပ်ပၞာန်ကီုလေဝ် လိက်အမိၚ် နူရုၚ်ခါန်ကၞက်တာလျိုၚ်ပၞာန် ဗွဲမလုပ်သၞောဝ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုညာတ်လဝ်ဏီပုဟ်။
အတိုၚ်သ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ၂၀၀၈ ၝောံပိုဒ် ၃၄၂ မ္ဂး သမ္မတဍုၚ်ဝွံ နကဵုတင်ထံက်ဂလာန် ကံၚ်သဳပရေၚ်ဂီုကၠီု စဵုဒၞာကောန်ဂကူတုဲ ဒးခါန်ကၞက်အပ်ပြာပ်ကဵုတာလျိုၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်က္ဍိုက်ပ်ဒပ်ပၞာန်ရောၚ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
လၟုဟ်ပြဟ်ဟ်ဏံ ဂဥုပ်ဒပ်တၟိဂှ် နွံမံၚ်ဆၜိုတ်ကဆံၚ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်ဓဝ်တုဲ အာယုက်အခေါၚ်ကမၠောန် ကံၚ်သဳပရေၚ်ဂီုကၠီုစဵုဒၞာကောန်ဂကူလေဝ် ဟွံအိုတ်ဏီ၊ သီုကဵုအလဵုအသဳတၟိလေဝ် ဟွံဂွံဒက်ပ္တန်ဏီတုဲ ဒှ်မံၚ် ကာလကၠောအ်အကြာ မဒှ်ရ။
အပ္ဍဲအကာဲအရာဏံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ဒှ်အာသမ္မတတုဲ ကြဴနူဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳတုဲဟေၚ် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူဂှ် ပတိုန်ကဵုကဆံၚ် ဂဥုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်တုဲ နဒဒှ်ဂဥုပ်ဒပ်ဂှ် နူကဵုရုၚ်သမ္မတဍုၚ် ကလေၚ်သ္ပဒတန် ခါန်ကၞက်အာရောၚ် ရဲဗွိုၚ်ဂကောံဒပ် CDM ကဵု ညးလ္ၚတ်တံ သ္ဂးရ။
မေန်အံၚ်လှိုၚ်ဂှ် သမ္မတလေဝ်မိက်ဂွံဒှ် အဝဵုလေဝ်ဖေက်ဒးကလေၚ်သီ မၞိဟ်ဇကုကဵုဇကု ဖံက်သစ္စညးသ္ကံတုဲ ညံၚ်ဂီုကၠီုညးဂွံနွံဂှ် ကၠောန်လဝ်ဗီုဏံရောၚ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကွးဘာတြေံ ကိုမေန်တွိုဲတေတ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုင်မ် ရ။
“ညးတေံ ကၠောန်တှ်ေ ကၠောန်မံၚ်ရ၊ ဆဂး သွက်ညးတေံ ဂွံဒှ် safe ဂှ် ဗီုလဵုညးတေံကၠောန်ရောဟီုတှ်ေ ပ္ဍဲဒၞာဲမချပ်ကၠောန်ဂှ် ညံၚ်ဟွံဂွံယုတ်ဒေက်အာကဵု ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာညးတေံကဵု ညးမၞုံအဆံၚ်တာလျိုၚ်ဇၞော်ဇၞော် မသှ်ေမံၚ်ပ္ဍဲဒပ်တံဂှ် ညးတေံဂစာန်မံၚ် ပိုဲဂွံဆဵုရ။ မွဲပၠန်ဂှ် ပရေၚ်ဒွိၚ်စိုတ်ညးတေံ ဇကုညးတေံ ညးတေံဖေက်မံၚ်ရ။ ညးမွဲမွဲ ဖံက်အာသစ္စ လ္တူညးတေံဟာ၊ တုဲတှ်ေ ညးတေံထောံကၠေံတာလျိုၚ် ဟွံဒှ်ဂဥုပ်ဒပ် တုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်မဒးထောံကၠေံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်အလုံမွဲဒပ်ဂှ်မ္ဂး လ္ပာ်တၞဟ်တေံ ညးတေံဒးဒုၚ်ယုတ်ဒေက်မာန်၊ ဣဏံဂှ် ယုတ်ဒေက်အာကဵုဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတေံမာန်၊ အရာတံဏံဂှ် ညးတေံဒှ်ဒွိၚ်တုဲ ဗက်ကၠောန်မံၚ်ရောၚ် ပိုဲတံညာတ်ကေတ်လဝ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အခိၚ်လၟုဟ်ဂှ်တှ်ေ နူကဵုဂကောံက္ဍိုပ်ညးစၞး စၠတ်ဓဝ်ညးဍုၚ်ကွာန်၊ စၠတ်ဓဝ်ကောန်ဂကူ ကေုာံ စၠတ်ဓဝ်ကောန်ပၞာန်တံဂှ် ရုဲစှ်ကဵုလဝ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ကီု ဒဝ်နာန်နဳနဳဧ ကေုာံ ဥူညိုသဝ်တံ နဒဒှ် ဒုသမ္မတ တိုန်ဒှ်အာ မဒှ်ရ။
အတိုၚ်တင်ခၞံလဝ် အပ္ဍဲသ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ မ္ဂး စရၚ်ယၟု ဒုသမ္မတ ပိတၠ ပတိုန်နၚ်လဝ်ဂလာန် နူဂကောံက္ဍိုပ်ညးစၞးစၠတ်ဓဝ် ပိဂကောံတံဂှ် ဒးပတိုန်ထ္ၜးကု နာယကစၠတ်ဓဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ရောၚ်။ နူဂှ်မွဲကဆံၚ် အရာဍာ်ဒကေဝ်သမ္မတ မစၟတ်ပိုင်ခြာလဝ်တံ ဍိုက်ပေၚ်ဟွံပေၚ်ဂှ် ဂကောံစၟဳစၟတ်ရုဲစှ်သမ္မတဂှ် ဒးကလေၚ်ပတိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကောံဓရီုစၠတ်ဓဝ်ကၟိန်ဍုၚ် မဒှ်ကီုရ။æ
သွက်အရာဏံ အပ္ဍဲဂိတုအေဗရာ ၂ ဂှ် သွက်ဂွံကၠောန်အာ ကောံဓရီု စၠတ်ဓဝ်ကၟိန်ဍုၚ်နွံမံၚ်တုဲ ပ္ဍဲကောံဓရီုဝွံ နူကဵုနာယက စၠတ်ဓဝ်ဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန်အာ သမ္မတ နကဵုသၞောတ်မာဲပၞုက်တုဲ တ္ၚဲပါ်မာဲသ္ပဒတန်ဂှ် လလောၚ်တြးအာရောၚ် မဳဒဳယာပရိုၚ်လ္ၚဵုအပ္ဍဲဍုၚ်တံ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
အတိုၚ်သ္ဇိုၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ၂၀၀၈ မ္ဂး ညးဒးဒုၚ်ရုဲစှ် သမ္မတဍုၚ်၊ ဒုသမ္မတတံဂှ် ယဝ်ရဒှ်မံၚ် ရဲယိုက်ဝန်ညးဍုၚ်ကွာန်မ္ဂး စနူတ္ၚဲ ဒးဒုၚ်ရုဲစှ်ဂှ်ရ ဒးစၟတ်သမ္တီ ဒေါအ်ဇၞူနူကမၠောန်၊ ညးဂွံဇၞူကမၠောန်ရောၚ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုင်မ်
Photo – MOI