မတ်မလီု၊ ဂျောန် (၂၁)
ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန် အပ္ဍဲကာလဒပ်ပၞာန်သီအဝဵု ပွိုၚ် ၂ သၞာံပြၚ်ဏံ ပရေၚ်သွံတြးသုၚ်စောဲဂဥုဲၜူမာဲတံ ၜိုန်ရဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ကီုလေဝ် ပရေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်ကေတ်ဒုဟ်တံ စဵုကဵုဟွံမွဲ အောန်ဒၟံၚ်ဂှ် ညးမကၠောန်ၜိုတ် ပရေၚ်ဂဥုဲၜူမာဲတံကဵု ညးဒေသတံ ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်) ရ။
ပရေၚ်သွံတြးသုၚ်စောဲ ဂဥုဲၜူမာဲတံဂှ် ပ္ဍဲကဵုပွိုၚ်ဍုၚ် တွဵုရးဍုၚ်မန်ဂမၠိုၚ် မပ္တံကဵု ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်၊ ကျာ်မြဟ်၊ ဇြပ်ဗု ကေုာံ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်တံဂှ် ဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ် တီတီတုဲ ပ္ဍဲကဵုပွိုၚ်ဍုၚ်သၟေဟ်ဂမၠိုၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ပံၚ်၊ ၜါသွာၚ်၊ မတ်မလီု၊ ၜဳကလေၚ်၊ သဓီု ကေုာံ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျာ်ထဝ်တံဂှ်လေဝ် ပရေၚ်သွံတြးသုၚ်စောဲတံ သၠုၚ်တိုန်ဒၟံၚ်ကီုရ။
ပ္ဍဲကဵုဏံ မ္ၚးနူကဵု ဂဥုဲ WY မကော်ဂး ဂဥုဲချေံတံဂှ် ပွမၜိုဟ်သုၚ်တၞးဘိၚ်တံလေဝ် သၠုၚ်တိုန်ကၠုၚ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုပွိုၚ်ဍုၚ်လ္ၚဵုတံဂှ် သုၚ်စောဲကၠုၚ် ဒဵုကဵုပြာပြာကတ်တ်ရောၚ်ဂှ် ညးမရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ဂဥုဲၜူမာဲတံ သ္ဂးအိုတ်ရ။
ညးမရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ဂဥုဲၜူမာဲမွဲတၠဂှ် အကာဲအရာလၟုဟ်ဏံ သုၚ်စောဲကၠုၚ် ဂဥုဲ WY ကဵု ၜိုဟ်သုၚ်တၞးဘိၚ် သီုၜါသာ်ဏံ ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ကီုလေဝ် တၞးဘိၚ်ဂှ် သုၚ်စောဲဒၟံၚ်ဂၠိုၚ်အိုတ်တုဲ ရဲသွံတံလေဝ် အခေါၚ်အရာနွံဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ်ရ ညးသၟတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠေၚ် စောဲလာမ်ကၠုၚ်အိုတ်ရောၚ်ဂှ် ဟီုရ။
“ဍေံတံဂှ် သုၚ်စောဲဒၟံၚ် သီုၜါဂကူဏောၚ်။ ဆ္ဂး ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ်တှ်ေ တၞးဘိၚ်ဂှ်ရ သုၚ်စောဲဂၠိုၚ်ကၠုၚ်။ WY ဂှ်တှ်ေ အောန်ဒၟံၚ်။ အဓိကဂှ်တှ်ေ မၞိဟ်ထိၚ်ဍေံတံ မၞိဟ်ရပ်ဍေံတံဂှ် ဟွံမွဲရပုဟ်လေဝ်။ နွံမံၚ်ဂှ်တှ်ေ မၞိဟ်သွံတံဂှ် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်တုဲ ဍေံတံရ ဆက်တုဲသုၚ်စောဲကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ရ။ မွဲပၠန်ဂှ် အကာဲအရာလၟုဟ်ဂှ် ဘာတန်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ်လေဝ် ဒးကၟာတ်လဝ်တုဲ စိုပ်အာလ္ပာ်ဂဥုဲၜူမာဲတံရဂၠိုၚ်။ မၞိဟ်သွံတံဂှ်လေဝ် လ္တူနူကၠာတေံဂှ် အခေါၚ်အရာသာခိုဟ်ကၠုၚ်ဂှ်ရ ညးသၟတ်ဗွဲမဂၠိုၚ် စောဲလာမ်ကၠုၚ် ဂဥုဲၜူမာဲတံအိုတ်ရ” သာ်ဝွံ ညးသ္ဂးရ။

အတိုၚ်တၚ်နၚ် နူကဵုသြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်) ပ္ကောံပ္ကေဝ်ဂွံလဝ် ၜိုတ်က္ဍစိုပ်ဂှ်မ္ဂး ညးသၟတ် ၇၀ တၟံကၠံ နူအပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်တံဂှ်ဝွံ သုၚ်စောဲၜိုဟ်သုၚ်ဒၟံၚ်တၞးဘိၚ်တံ ဂၠိုၚ်အိုတ်တုဲ သှ်ေ ၃၀ တၟံကၠံဂှ် သုၚ်စောဲဒၟံၚ် ဂဥုဲချေံ WY တံရ။
သ္အာၚ်နူဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု bar ကေုာံ ကလာပ်တံဂှ်လေဝ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ် စဵုကဵုအကာဲအရာ သုၚ်စောဲကၠုၚ်ဒၟံၚ် ကၠေၚ်အေဿတာ ကေုာံ ကာတ်တမေန် မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵုဂဥုဲၜူမာဲသ္ကာတ်တ်တံဂှ်ရ။
ပရေၚ်သွံတြးဂဥုဲၜူမာဲတံဂှ်ဝွံ အကြာညးသၟတ် နူကဵုဒေသကွာန်ရးတံဂှ် သုၚ်စောဲဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ် သၠဲသၠဲလးလးတုဲ ကုမၞိဟ်ရာန်သုၚ်စောဲ ဂဥုဲၜူမာဲတံဂှ် လ္ပာ်ကံၚ်ဇြဳပၞာန် ကေတ်အရေဝ်ရေၚ်တၠုၚ်လဝ် ဗွဲမစိုပ်တရဴဟွံမွဲပုဟ်ဂှ် ညးဒေသတံ သ္ဂးအိုတ်ရ။
ညးဒေသ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်မွဲတၠဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲကဵုဒေသညးတံ နူစအယဲမံၚ်ဘာတန်လ္ဒေါဝ် စဵုကဵုအာယုက် ၆၀ အခိုက်သုၚ်တၞးတံ ဒှ်ကၠုၚ်ပရေံပရေံတုဲ ဂဥုဲ WY ဂှ်လေဝ် နူစသၟတ် စဵုကဵုမၞိဟ်အယဲလဒေါဝ်တံ သုၚ်စောဲဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်) ရ။
“လ္ပာ်ပိုယ်တံဏံဂှ် နူစကောန်ၚာ် စဵုကဵုအာယုက်ၜိုတ် ၆၀ အခိုက်သုၚ်တၞးဘိၚ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ပရေံပရေံရ။ မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်လ္ၚဵုတံဂှ် ယဲပဿဴဍာတ်ဗၠး၊ ဂၞိၚ်ဂိဗၠးဏောၚ်ဂးတုဲ စိုပ်အာကဆံၚ် စောဲလာမ်အိုတ်ရ။ လ္ပာ်ဏံ နူကဵုညးသၟတ် စဵုကဵုမၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော် အခိုက်ၜိုဟ်သုၚ်တၞးဘိၚ်ဂှ် ပြးထၞာန်အာ တၟာဂလိုၚ်ယျ။ WY ဂှ်တှ်ေ နူစညးသၟတ် စဵုကဵုအယဲလ္ဒေါဝ်ဂှ် သုၚ်စောဲဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ရ။ တၟော်ကဵုကၠာတေံမ္ဂး သာတုဲဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ရ။ ပရေၚ်သွံရာန်တံလေဝ် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ကီုရ။ ရံၚ်အာလ္ပာ်ရေဝ်တေံမ္ဂး တန်တဴကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီုဟွံမွဲတံဂှ်တုဲ ပွမရပ်ဒက်တံလေဝ် ဒှ်အာစဵုကဵုဟွံမွဲရ။ ရပ်ဒက်တုဲ ကဵုလှုဲမ္ဂး ကလေၚ်ဗၠးကၠုၚ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ရ” သာ်ဝွံ ညးသ္ဂးရ။
ပရေၚ်သုၚ်စောဲဂဥုဲၜူမာဲ အပ္ဍဲတွဵုရးတံဂှ်ဝွံ ကြဴနူဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ အခေါၚ်အရာကမၠောန်ကၟိတ် အောန်စှ်ေကၠုၚ်ကီု၊ ရာန်ဂွံဒၟံၚ် ဂဥုဲမၜူမာဲတံ ဗွဲမလောဲသွာကီုဂှ်ရ ပရေၚ်သုၚ်စောဲ မ္ဒးသၠုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ရောၚ် မဒှ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုကွာန်မန်လ္ၚဵုတံမ္ဂး ပပ္တံနူသ္ၚိကာမ္ၚဵုကဵုဒါန် စဵုကဵုသ္ၚိကုသိုလ် မၞိဟ်ဘိုၚ်ဍုန်တိုပ် မၞိဟ်ဘိုၚ်ကၠောန်ဝေယျာဝစ္စတံဂှ် ဒုၚ်တၠုၚ်ကၟုဲ နကဵုတၞးဘိၚ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်အခိုက် ပြာပြာကတ်တ်မွဲရ။
တၞးဘိၚ်ၜိုဟ်ဂှ် နှဴကဵုဂဥုဲခၞက်၊ ကဝ်ဖဳမေတ်၊ ကိုဝ်ကာကိုဝ်လာ ကပေါတ်တံဏံတုဲ သုၚ်စောဲလောန်အာသၞောတ် လအ်အ်မ္ဂး ဒှ်ကၠုၚ်အန္တရာယ်မာန်ဏောၚ်ဂှ် နူကဵုလညာတ်ပရေၚ်ထတ်ယုက် ထံက်ထ္ၜးဒၟံၚ်တံလေဝ် နွံဒၟံၚ်ရ။
ညးရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ရီုဗၚ်မှာဇန်မွဲတၠဂှ်လေဝ် မၞိဟ်သုၚ်ဒၟံၚ်တၞးဘိၚ်လၟိုန်တံ ယဝ်ရဟွံဂွံသုၚ်မ္ဂး ကတေၚ်တံဂှ် ဂိကၠုၚ်တုဲ လၟေၚ်ဒဒှ်ဒးတိုန်ရုၚ်ဂဥုဲ နကဵုယဲဟွံတီယၟုတံဂှ်လေဝ် နွံလဝ်ရောၚ်ဂှ် ညးလဴထ္ၜးလဝ် တၚ်ဆဵုဂဗညးရ။

“ဍေံတံ ယဝ်ဟွံဂွံသုၚ် တၞးဘိၚ်မ္ဂး ဂိဂေၚ်ဒၟံၚ်အလုံဇကုမွဲရ။ တုဲတှ်ေ ခၟောဝ်ဓဇူဏောၚ်။ မံၚ်စဇြိုၚ်ဇြုဲဒၟံၚ်ဏောၚ်။ ဒုၚ်ဒဏ်တံဏံဟွံမာန်တုဲ ဆက်သုၚ်ဏောၚ်၊ ဆက်သုၚ်တှ်ေ ဍေံဂှ်စောဲကၠုၚ်ဏောၚ်။ ဟွံဂွံသုၚ်ဇှ်မ္ဂး မုမှကၠောန်ဟွံဂွံ၊ ဒးတိက်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲသတိက်ရဏောၚ်။ ကတေၚ်တံဂှ် ဂိကၠုၚ်ရ။ အတိုၚ်တၚ်ဆဵုဂဗ ပရေၚ်ရီုဗၚ်မှာဇန်တံဂှ်မ္ဂး ဒးပ္တိုန်ရုၚ်ဂဥုဲ နကဵုယဲဟွံတီယၟုတံတုဲ၊ ဒးချိုတ်အာရ။ စၟဳတ်ရံၚ် ဂဥုဲတံဂှ်လေဝ် မၞိဟ်ဏံဂှ် တၟေၚ်ၚ်တၟဟ်ဟ် မုဟွံဒှ်သၟးဟွံက မၞိဟ်ယဲဂှ် ဗုၚ်ဂိဒၟံၚ်၊ ရံၚ်ထိုၚ်စၞလေဝ် မုလေဝ်ဟွံဒှ်ပုဟ်။ မၞိဟ်ချိုတ်အာအတိုၚ်ဏံဂှ် ဂၠိုၚ်ဒၟံၚ်ဏောၚ်” သာ်ဝွံ ညးသ္ဂးရ။
သုၚ်စောဲတၞးဘိၚ် ကေုာံ WY မပါလုပ် ပ္ဍဲဂကူဂဥုဲၜူမာဲတံဂှ်တုဲ နဒဒှ်ပြသၞာအဆက်လက္ကရဴဂှ် ယဝ်ရဟွံဂွံသုၚ် မတံဏံမ္ဂး ဟွံမိက်ကၠောန်ကလောန်ရတုဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက်လေဝ် စှ်ေကၠုၚ်တုဲ ပါဲဒလေတ်ကၠုၚ် နူကဵုပွဳဗွိုၚ်မၞိဟ်တံ သိုက်က်ဂှ် က္တဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဗလးတိဏံရ။
ပရေၚ်သွံတြးရပ်စပ် ဂဥုဲၜူမာဲ အပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန် မသၠုဲတိုန်ဒၟံၚ်တံဂှ် ယဝ်ရထိၚ်ဒက် ဗွဲမပြဟ်ဟွံမာန်မ္ဂး စိုပ်ကၠုၚ်အကာဲအရာ သာတုဲပရေံမာန်ရောၚ်ဂှ် ညးမရေၚ်တၠုၚ် ပရေၚ်ဂဥုဲၜူမာဲတံ ထံက်ထ္ၜးလဝ်အိုတ်ရ။
ဆ္ဂး ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဂှ် ပရေၚ်သွံတြးဂဥုဲၜူမာဲ အပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ ဗ္ဒါဲကၠံတၟံကၠံဂှ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံၚ်ကဵု ဂကောံရပ်လွဟ်ကောန်ဍုၚ်ရၚ် EAO လ္ၚဵုတံကဵု NUG/PDF တံရောၚ်ဂှ် စောတ်စောဲလဝ်ရ။
အတိုၚ်လိက်စံၚ် “ပရေၚ်ကၠောန်ပ္တိတ် ပရေၚ်တဵုလွဳ ကေုာံ ဖဵုအဆက်ဂမၠိုၚ်” မဒှ် ပရေၚ်ကၠောန်ပ္တိတ်ဘိၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ နူကဵုရုၚ် UNODC မလလောၚ်တြးလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဂျာန္နဝါရဳတေံဂှ်မ္ဂး ပရေၚ်တဵုလွဳဘိၚ် မသဝ်စှ်ေဒၟံၚ် နူကဵုကၠာတေံဂှ်ဝွံ ကြဴနူဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ကလေၚ်သၠုၚ်တိုန်ကၠုၚ်လဝ် စဵုကဵု ၃၃ တၟံကၠံရောၚ် လလောၚ်ပ္တိတ်လဝ်ရ။
ပရိုၚ်−သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်)
ဗီု−CJ

