နေဗျဳဒဝ်၊ အဝ်ဂါတ် ၂၅
ပ္ဍဲပေါဲရုဲမာဲ ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵု သ္ကိုပ်သ္ကကၠောန်အာဂှ် သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် အပ္ဍဲဒေသရပ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ရပ်လွဟ်တံဂှ် ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ကီု EAOs ဒေါအ်လဝ်ပန်ပှော်တံကဵု ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ် သဳကၠဳလဝ်အိုတ်ရ။
အတိုၚ်လိက်ပရိုၚ် ဒပ်ပၞာန်ထိၚ်လဝ်ဂှ်ကဵု ပရိုၚ်ရုပ်ရမျာၚ်တံဂှ်မ္ဂး ကမ္မတဳပ္ညဳပ္ညပ်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် ကံၚ်ဇြဳပၞာန်၊ EAOs ဒေါအ်ပန်ပှော်တံကဵု ဂကောံဗော်သွးဂမၠိုၚ် ဆဵုဂဗလဝ်ညးသ္ကအ် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂါတ် ၂၃ တေံရ။
သၞာံ ၂၀၂၅ ဏံ ကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲဏောၚ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၞာန် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် မေန်အံၚ်လှာၚ် ဟီုပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၁၅ တေံတုဲဂှ် ပရေၚ်သဳကၠဳပိဂကောံ ကံၚ်ဇြဳပၞာန် ကေုာံ ဂကောံအဖဝ်မိတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်အလန်ပထမကၠာအိုတ်ရ။
ပ္ဍဲပေါဲသဳကၠဳဏံဂှ် စပ်ကဵုကိစ္စပရေၚ်ဂီုကၠီု က္တဵုဒှ်လၟုဟ်ကဵု ပေါဲရုဲမာဲတံဂှ်တုဲ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲ ဗွဲမအံၚ်ဇၞးမာန် သဳကၠဳလဝ် အကာဲအရာ မိက်ဂွံကဵုက္ဍိုပ် ကုပရေၚ်ညိၚ်ဝတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ်ရောၚ် ကံၚ်ဇြဳပၞာန် လလောၚ်ပ္တိတ်လဝ်ပရိုၚ်ရ။
ဥူနေဖုၚ်လာတ် ညးမၞုံအခေါၚ်ဟီုဂး ရုၚ်သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် အလဵုအသဳညဳသၟဟ်ဂကူ NUG မဒှ်ဂကောံလ္ပာ်ဒစဵုဒစးဂှ် ကုဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဗီုလဵုမှ ကလိဂွံအာ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဟွံသေၚ်ပုဟ်ဟီုဂှ် ဒုၚ်ပူဇဴဘဝ၊ လမျီုတုဲ ကၠိုဟ်ကၠုၚ်ယျဂှ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်) ရ။
“ကုဒပ်ပၞာန်ပကီုပရာပ်ဏံဂှ် သာ်လဵုမှ ကလိဂွံအာ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဟွံသေၚ်ပုဟ်ဟီုဂှ် ပိုယ်တံ ဒုၚ်ပူဇဴ လမျီု၊ ဘဝပိုယ်တံ သၞာံဗွဲမလအ်လတုဲ ကၠိုဟ်လဝ်အိုတ်ယျ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုယ်တံဝွံ ပေါဲဗ္တိုက်သွက်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဂးတုဲ ဒးလုပ်ဒၟံၚ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ်မှ စိုပ်အခိၚ်ကျပၞာန်မှ ဒပ်ပၞာန်ပကီုပရာပ်တံ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဂးတုဲ က္တဵုကညာၚ်တုဲ ကေတ်နၚ်သွာၚ်တၞဟ်ဟ်တံဂှ် လ္ပာ်ဇြဟတ်ပၠန်ဂတးတံ သ္ဇက်ဂွံဒုၚ်တဲဟွံမွဲပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
တိဍာ် ဂကောံပၞာန်တံ ထိၚ်ဒက်လဝ်ဂှ်လေဝ် နွံဒၟံၚ် ၂၈ တၟံကၠံရဂှ်ရ ပေါဲရုဲမာဲ ဂွံဇၞးကေတ် ဗွဲမလုပ်သၞောဝ်ဟွံမာန်ဂှ် စွံဒၟံၚ်စိုတ် နဒဒှ်ပၞော်တိတ်ဂှ်ဝွံ ဟွံမွဲကဵုဓဝ်ဗ္စာရဏာဟိုတ်ဖဵုတံပုဟ်ဂှ် ဥူနေဖုၚ်လာတ် ပါ်ပါဲလဝ်ရ။
ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဂှ်တှ်ေ အပ္ဍဲအရာကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲ အပ္ဍဲဒေသကောန်ဍုၚ်အရၚ်ရပ်လွဟ်တံဂှ် စပ်ကဵုအကာဲအရာ သ္ဂောံပံၚ်တောဲကၠောန်အာ အရာနွံပၟိက်တံဂှ်တုဲ သဳကၠဳလဝ် နူကဵုပေါဲသဳကၠဳပိဂကောံဏံဂှ် သ္ဂးရ။
ဣဏံဝွံ ပ္ဍဲဒေသထိၚ်ဒက် EAOs ထ္ပက်လဝ်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက်ဒေါအ်ပန်ပှော် NCA တုဲ ဒဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ် ဆဵုဂဗဒၟံၚ်ကဵု ကုကံၚ်ဇြဳပၞာန်တံဂှ်လေဝ် ကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲမာန်ဂှ် သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်) ကၠိုဟ်ကေတ်ရ။
ဥူဖေတာန် သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဝှ်ကြံၚ်ဂှ်တှ်ေ သွဟ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ်ဝွံ ပေါဲရုဲမာဲဟွံသေၚ်တုဲ ရံၚ်ကဵုအကာဲအရာပကတိ အခိၚ်ကာလဓဝ်ညိၚ်ဝတ်ဟွံမွဲဂှ် ပေါဲရုဲမာဲဗၠးၜးဗဗွဲဓဝ်ဂှ် သာ်လဵုမှ ဒှ်ဟွံမာန်ပုဟ်ဂှ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“သွဟ်ဍုၚ်ဏံဂှ် ပေါဲရုဲမာဲဟွံသေၚ်ပုဟ်။ အကာဲအရာကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲဂှ်လေဝ် ပြဟ်ဟ်ဏံ ဟွံမွဲပုဟ်။ ပ္ဍဲကဵုအကာဲအရာဗလးတိပကတိဏံ ဓဝ်ညိၚ်ဝတ်၊ ၜိုဟ်သြိုဟ်သာယာ၊ ၜိုဟ်လလမ်တံ ဟွံမွဲဒၟံၚ်ဂှ် ပေါဲရုဲမာဲမွဲမွဲ ဂွံဒှ် Free and Fair ဟီုဂှ် သာ်လဵုမှ ဒှ်ဟွံမာန်ပုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုညးတံ သဳကၠဳကဵု အဖဝ်မိတ်တံရ။ သဳကၠဳကဵု ဗော်မဟာမိတ်ဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံထ္ပက်လဝ်စၟတ်တဲ NCA တံဟီုဂှ် ထ္ၜးဒၟံၚ်ဆန္ဒဍေံတံ (စကစ) မိက်ဂွံကၠောန်ဂှ်ရဏောၚ်။ အကာဲအရာဂွံကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဗလးတိဏံဂွံဂှ် ဟွံမွဲပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အခိၚ်လၟုဟ် ပ္ဍဲကဵုဒေသသ္ကုတ်သၟဝ်ကျာ၊ သ္ကုတ်ပလိုတ် ကေုာံ ဒေသသ္ကုတ်လဒေါဝ် ပ္ဍဲကဵုကၟိန်ဍုၚ်ဂှ် ကံၚ်ဇြဳပၞာန် ဒးဆေၚ်ဒၟံၚ်မုက် ကုဇြဟတ်ဂရိုဟ်ပၞာန်ထ္ပက် EAOs ပၠန်ဂတးတံ၊ ဒပ် PDF သၟဝ်တဲ NUG တံကဵု ဂကောံပၠန်ဂတးတၞဟ်ဟ်တံရ။
အတိုၚ်တၚ်နၚ် ဂကောံမၚ်ရံၚ်ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဍုၚ်ဗၟာ BNI-Myanmar Peace Monitor ဂှ်မ္ဂး ဍုၚ်ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတးတံ ထိၚ်ဒက်ဂွံလဝ်ဂှ် နွံကၠုၚ် ၇၀ ပြၚ်ကၠုၚ်ယျ။ ရံၚ်ကဵုကဆံၚ်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ဍုၚ်တံဏံမ္ဂး ကဆံၚ်ခရိုၚ်၊ ကဆံၚ်ပွိုၚ်ဍုၚ်၊ ကဆံၚ်ဍုၚ် ကေုာံ ကဆံၚ်ပွိုၚ်ဍုၚ်ပါ်တံလေဝ် ပါလုပ်ကၠုၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
အတိုၚ်ဂကောံသုတေသန ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပၞာန်ဗၠးၜးတံ ချိၚ်ခယျတော်ဆလဝ်တံဂှ်မ္ဂး နကဵုကံၚ်ဇြဳပၞာန် ဒးဆောံလေၚ်လဝ် ဌာန်ဂအုပ်ပၞာန်ရးမွဲ မပါလုပ် ဌာန်ဂအုပ်တမ်ဒပ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဗ္ဒိုပ်ဒပ် အပံၚ်အိုတ် ၂၅၀၀ ပြၚ်ရ။
အကာဲအရာသာ်ဏံဂှ် တန်တဴကဵုအကာဲအရာပရေၚ်ဂီုကၠီုတုဲ တိဍာ်ကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲမာန်တံဂှ် ကံၚ်ဇြဳပၞာန် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠာဏောၚ်တုဲ တိဍာ်သှ်ေတံဂှ်တှ်ေ ညံၚ်ဂီုကၠီုဂွံခိုဟ်တိုန် သၠုၚ်ပ္တိုန်တုဲ ဆက်ကၠောန်ဗဒှ်အာဏောၚ်ဂှ် ပ္ဍဲကောံဓရီုဂီုကၠီုစဵုဒၞါတုဲကၠုၚ်တေံ ဟီုလဝ်ရ။
ဣဏံဝွံ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲ သ္ကုတ်ဍေံကဵုဍေံဂှ် ကံၚ်ဇြဳပၞာန် ရန်လဝ်ကီုလေဝ် ပေါဲရုဲမာဲဍုၚ်ဗၟာ မကၠောန်ဗဒှ်အာ နူကဵုသၞောဝ်သ္ဇိုၚ်ဒက်ပ္တန်ဍုၚ် ၂၀၀၈ တံဂှ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ဗ္ၜတ်အလုံဍုၚ်မွဲတုဲ မွဲအခိၚ်ဓဝ်ရ။
နကဵုကံၚ်ဇြဳပၞာန် ရုန်တိတ် နူကဵုအကြေပ်အဂြတ်ပရေၚ်ပၞာန် အရာဟွံညိၚ်ဝတ်တံဂှ်တုဲ သ္ဂောံကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲ အလုံဍုၚ်မွဲဂှ်ဝွံ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ် နဒဒှ်သွဟ်ပြသၞာတံဂှ်ရ ညံၚ်ဍုၚ်သ္အာၚ်ဂမၠိုၚ် ဂွံထံက်ကၠုၚ်ဂလာန် ဒှ်သဘဴပ္တိတ်ဒၟံၚ်ဇြဟတ်ရောၚ် ညးခါတ်အကာဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
ဥူဖေတာန်ဂှ်တှ်ေ ဟွံပလီုသၞောဝ်သ္ဇိုၚ် ၂၀၀၈ ဂှ်မွဲသာ် ကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲမ္ဂး ဟိုတ်နူဒှ်သဘဴကလေၚ်ပအပ်အဝဵု ကုဒပ်ပၞာန်ပၠန်ဂှ်ရ သၞောတ်ဖေဝ်ဒရာ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ နွံပၟိက်ဂှ် ဂျိုၚ်တဴမာန်ဟွံသေၚ်ပုဟ်ဂှ် ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
“အလဵုသၞောဝ်သ္ဇိုၚ်ဒက်ပ္တန်ဍုၚ်ဂှ် တၚ်စၞောန်ပျး ပရေၚ်အာက္ဍိုပ်ဒပ်ပၞာန် ပ္ဍဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဒးပါလုပ်ဏောၚ် နွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟွံပလီုသၞောဝ်သ္ဇိုၚ် ၂၀၀၈ ဂှ်မွဲသာ် ကၠောန်ပေါဲရုဲမာဲဏောၚ်ဟီုမ္ဂး ညံၚ်ရဴပအပ်အဝဵု ဇရေၚ်ဒပ်ပၞာန်မွဲဝါပၠန် တုပ်ပ်ရဏောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဍုၚ်ကွာန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံ နွံပၟိက်ဒၟံၚ်ဂှ်တှ်ေ သၞောတ်ဖေဝ်ဒရာဏောၚ်။ သၞောတ်ဏံဝွံ လုကဴဒပ်ပၞာန်နွံမံၚ်ဂှ်တှ်ေ ပ္ဍဲသၞောဝ်သ္ဇိုၚ် ၂၀၀၈ ဂှ် ဂျိုၚ်တဴမာန်ဟွံသေၚ်ပုဟ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒးပလီုသၞောဝ်သ္ဇိုၚ်ဂှ်ဏောၚ်တုဲ ဒပ်ပၞာန် တိတ်အာ နူကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မှဟေၚ် အကြေပ်အဂြပ်ဍုၚ်ဗၟာဝွံ သောၚ်ကလးမာန်ဏောၚ်ဂှ် ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတးတံကဵု ပရေၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတံ ဒုၚ်တဲပတှ်ေလဝ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုဂကောံထ္ပက်လဝ်စၟတ်တဲ ဒေါအ်ပန်ပှော် EAOs ကုကံၚ်ဇြဳပၞာန်ဂှ် ဗော်ဗၠးၜးရခေၚ်၊ ဒပ်ပၞာန်ဒတုဲဖဵု ဒဳမဝ်ကရေဇြဳကရေၚ်၊ ကံၚ်ဇြဳပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ကရေၚ်၊ ဗော်သွးဒဳမဝ်ကရေတ်တေတ်လာဟူ၊ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ကေုာံ ဂကောံဗၠးၜးဂကူပအိုဝ်တံ ပါလုပ်ရ။
ပ္ဍဲဂကောံဗော်သွးဂမၠိုၚ် ဗော်ကျခိုၚ်ယျေ၊ ဗော်ညးဍုၚ်ကွာန်၊ ဗော်က္ဍိုက်ပ်ရခေၚ် ကေုာံ ဗော်ဒဳမဝ်ကရေတ်တေတ် သေံ ကေုာံ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကောံတံဏံ တိုန်စိုပ်သဳကၠဳလဝ်ရ။
နကဵုသြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်) စပ်ကဵုပေါဲသဳကၠဳပိဂကောံ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲရုဲမာဲဂှ်တုဲ ဆက်လဝ်ဖုၚ် ကုညးမၞုံအခေါၚ်ဟီုဂး EAOs ဒေါအ်ပန်ပှော်တံဂှ်ကီုလေဝ် အာဒၟံၚ်တရဴဂှ်ရ ကလေၚ်ဆက်နၚ်ဏောၚ်ဂှ် ကလေၚ်လဝ်ပရိုၚ်ရ။
လအာတုပ်သာ်ဂှ်ကီု ကုဒံက်တာအေမာၚ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကောံဗော်သွးပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဆက်လဝ်ကီုလေဝ် ဒုၚ်တဲသှ်ကဵုလဝ်ဂှ် ဟွံမွဲရ။
ပရိုၚ်−သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်)
ဗီု−MOI