နေပျဳဒဝ်၊ ဂျူလာၚ် ၃၀
အပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ဗၟာ တုဲကၠုၚ်ဂိတုမာတ်တေံ ကြဴနူကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပြံၚ်လှာဲလဝ်ဗီုပြၚ်ဒက်ပတန် စပ်ကဵုပရေၚ်ကောပ်ကာဲပၞာန်တုဲ ပွမဍဵုဍိုက်လတူညးဍုၚ်ကွာန်ကဵု ပရေၚ်ဗတိုက်လဝ်နူဗလးကျာတံဂှ် အသိၚ်သၠုၚ်တိုန်ကၠုၚ်မံၚ်ရောၚ် ပ္ဍဲလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် ACLED ဂိတုဂျူလာၚ် ၂၇ ဂှ် ထမံက်ထ္ၜးလဝ်နွံရ။
အပ္ဍဲဂိတုအေဗရာတုဲကၠုၚ်တေံ နူကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်သီအဝဵု ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ်ဂှ် ပြံၚ်လှာဲဒှ်အာသမ္မတတုဲ တာလျိုၚ်ဂဥုပ် သ္ကိုပ်က္ဍိုက်ပ်ပၞာန်ပရေၚ်စဵုဒၞာဂှ် ပအပ်ကဵုလဝ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူ ရ။
ကြဴနူသ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူ ဒှ်ကၠုၚ်ဂဥုပ်ဒပ်တုဲ ဗီုပြၚ်ဗျူဟာလဝေၚ်ပၞာန်တံဂှ် ပြံၚ်လှာဲပလေဝ်ဏာကီု ဂကောံတၟေၚ်ၜၚ်ကျာဗတိုက် နူ ၂ မ စဵုကဵု ၅ မတံဂှ် စွံလဝ်ပွန်မွဲဒၞာဲဓဝ်တုဲ ညံၚ်ဂွံဗတိုက်အာဆက်က် ဟွံဂွံပိုတ်အာဂှ် ပအပ်ကဵုလဝ်တာလျိုၚ်ရောၚ် ပ္ဍဲလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်ထမံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုမွဲပွန်ဒၞာဲဓဝ် ထပ်ကဵုထပ်ဗတိုက်မံၚ်တုဲ လၟိဟ်အလန်ပရေၚ်ဒပ်ပၞာန်ကျာဗတိုက်မံၚ်ဂှ် ယအ်စှ်ေအာကီုလေဝ် ညံၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဂွံချိုတ်ဂၠိုၚ်ၚ် စမြိုၚ်ဒၞာဲသ္ဇိုၚ်တံလေဝ် ဒးဒုၚ်လီုလာ်အာဂၠိုၚ်ၚ် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ဂှ် ကၠောန်သ္ပဖန်ဇန်လဝ်ရောၚ်။
စပ်ကဵုစၞောန်အမိၚ်ပရေၚ်ကောပ်ကာဲဒပ်ပၞာန်တံဂှ် နူအခိၚ်ကၠာတေံကဵုအခိၚ်လၟုဟ် တၞဟ်ခြာအာဟၟဲကီုလေဝ် ယေဝ်ဝေန်ဥူ ဒှ်တိုန်ဂဥုပ်ဒပ်တၟိတုဲ ဗီုပြၚ်ထ္ၜးစကမၠောန် ပ္ဍဲကဵုကိုန်အစဳဇန်ပွိုၚ် ၁၀၀ တ္ၚဲဏံ ပဵုဂၠိုၚ်တိုန်ရောၚ် ညးတာလျိုၚ်အကြာပ်ဇၞော် CDM ဒပ်ပၞာန်ကျာ ဇေယျ သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“အဓိကဂှ်တှ်ေ ကြဴနူသ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူ ဒှ်ကၠုၚ်ဂဥုပ်ဒပ်တုဲ ပရေၚ်စၞောန်ပ္ညုၚ်အမိၚ် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ကဵုဒပ်ဂှ် တၞဟ်ခြာအာ ဟွံသေၚ်ပုဟ်။ ဆဂး ပ္ဍဲနတဲမ္ဂး ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ်ဂှ် သွက်ကိုန်အစဳဇန် ၁၀၀ တ္ၚဲ စကာလဝ် ယေဝ်ဝေန်ဥူ ဏောၚ်။ တၚ်မွဲပၠန်ဂှ် အတိုၚ်ဗီုပြၚ်ဒပ်ပၞာန်မ္ဂး စိုပ်လက်ထက် ဂဥုပ်ဒပ်တၟိမ္ဂး ညးတံဆက်အုပ်လဝ်ဒပ်ဟွံသေၚ်ပုဟ် ပ္ဍဲအဆံၚ်တမ်ဒပ်လေဝ် ဗီုဏံဖအိုတ်ရ။ ယဝ်ရ သ္ကိုပ်တမ်ဒပ်မွဲတၠပြံၚ်အာမ္ဂး ဒဒှ်ရတၟေၚ်နူမၞိဟ်တြေံတုဲ မိက်ဂွံထ္ၜးစကမၠောန် ညးတံကၠောန်ထ္ၜးအိုတ်ရ။ လၟုဟ်လေဝ် ယေဝ်ဝေန်ဥူ တိုန်ကၠုၚ်ဂဥုပ်ဒပ်တၟိတုဲ ဒှ်ဗီုပြၚ် ထ္ၜးစပရေၚ်ကမၠောန် ပဵုဂၠိုၚ်ရောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ဟိုတ်နူ အလဵုအသဳပၞာန်ကော်ဘိက်လဝ် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ပွိုၚ် ၁၀၀ တ္ၚဲတုဲ နကဵုနဲကဲပၞာန် ပရေၚ်ဗတိုက်ပၞာန်ကျာဇြဟတ်ဇၞော်ဇၞော်တံဍိုက်ဗတိုက်ကၠုၚ်တုဲ နူကဵုအဆံၚ်လတူ ညံၚ်ဂွံဆဵုဂဗသဳကၠဳကၠုၚ်မာန် ဂှ် ဖန်ဇန်ကၠောန်အာမံၚ် မဒှ်ရ။
တုဲပၠန် ပရေၚ်ဗတိုက်သရိုဟ်သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်ဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ် နူညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ နူကဵုညးဍုၚ်ကွာန်မွဲအဆံၚ်ဂှ် ညံၚ်ဂကောံပၠန်ဂတးတံ ဂွံစိုပ်ကၠုၚ်လတူဝိုၚ်ခုၚ်ပရေၚ်သဳကၠဳဂှ် နကဵုပရေၚ်ပၞာန် ဍိုက်ဗတိုက်ကဵုမံၚ်ဇြဟတ်ဟရိုဟ်ရောၚ် ညးထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
အတိုၚ်လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် ACLED မ္ဂး ပ္ဍဲသ္ကုတ်ကိုပ်ကၠာ သၞာံ ၂၀၂၆၊ ပွိုၚ် ၆ ဂိတုဏံဂှ် ပရေၚ်ပန်ဂစိုတ်မၞိဟ် နကဵုဂအုံဂအုံ ကလောအ်ကလောအ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒပ်ပၞာန်ကၠောန်လဝ်ဟွံအောန်နူ ၁၂ ဝါနွံတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန် ၄၅၀ ပြၚ် ဒးချိုတ်အာလဝ်ကီု ညးချိုတ်အာလဝ် ၜိုတ် ၄၀ က္ဍိုပ်ကၠံဂှ်တှ်ေ ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသအညာရောၚ် သာ်ဝွံ ထမံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
တုဲပၠန် နဲကဲဗျူဟာဒပ်ပၞာန် အပ္ဍဲသၞာံဏံဂှ် ဒှ်ဆၜိုတ်ပြံၚ်လှာဲအာ ဗီုပြၚ်ပရေၚ်ဍဵုဍိုက်လတူညးဍုၚ်ကွာန်တံသၟးတုဲ အသိၚ်ဇြဟတ်ဍဵုဍိုက်တံယအ်စှ်ေအာဟၟဲပုဟ် ထ္ၜးမံၚ်လဝ်ရောၚ် သ္ဂးရ။
မွဲလပါ်ပၠန် ဒၞာဲဗ္ဒိုပ်ပၞာန် ဂကောံဒပ်ပၠန်ဂတးထိၚ်ချုက်ဂွံလဝ်တံဂှ် စွံပွန်တုဲ နူကဵုဗလးကျာဒပ်ပၞာန် ကြဳလဝ်ဗုမ် ဟွံအောန်နူကဵု ၆ ဝါနွံတုဲ ညးချိုတ်အာလဝ် ၁၅၃ တၠ နွံရောၚ် ပ္ဍဲလိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် ACLED ထမံက်ချူလဝ်ရ။
ပ္ဍဲလက်ထက်ဂဥုပ်ဒပ်တၟိဏံ ပရေၚ်ဗတိုက်ဗလးကျာ လတူညးဍုၚ်ကွာန်ကဵု ဂကောံဒပ်ပၠန်ဂတးတံဂှ် သွက်ဂွံထပၠုပ်ဏာ ပရေၚ်ဓဝ်ဖေက်တံတုဲ နူဒပ်ပၞာန်ကျာသုၚ်စောဲစကာလဝ် ဍာ်ဒကေဝ်ပလီုပလာ် အစောန်အိုတ်ရောၚ် ဗိုလ်ဇၞော် CDM ဇြေန်ယဝ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
“ပ္ဍဲလက်ထက် ယေဝ်ဝေန်ဥူ ဏံဂှ် ပဵုတုဲထ္ၜးတိုန် ဇြဟတ်ပၞာန်ရ၊ နူဗလးကျာဂှ် ပကောံဂကောံတုဲ ဗတိုက်မံၚ်။ အဓိကဂှ် လတူညးဍုၚ်ကွာန် ကဵု ဂကောံဒပ်ပၠန်ဂတးတံဂှ် ပၠုပ်ကဵုဓဝ်ဖေက်ရ။ ယဝ်ရဒးဟီုမ္ဂး အစောန်စရာဲ ပလီုပလာ်နူဒပ်ပၞာန်ကျာ ဍေံတံၜိုတ်အစောန်နွံမံၚ် သီုဖအိုတ်တံဂှ် စကာလဝ်အစောန်အိုတ်တုဲ ထ္ၜးမံၚ်ဇြဟတ်ပၞာန်ဍေံတံရ။ ပိုဲတံ ယဝ်ရဒးဟီုမ္ဂး ဟွံသေၚ်ဗီုပြၚ်ဒှ်မံၚ်ပေါဲပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ်တုဲ ညံၚ်ရဴဒှ်မံၚ်ပေါဲပၞာန် ကဵုဍုၚ်သအာၚ်မွဲမွဲဂှ် ဗတိုက်ကၠုၚ်မံၚ်မဒှ်ရ။ တုဲမ္ဂး သၞောတ်ပရေၚ်စဵုဒၞာဘဲဗလးကျာဟၟဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဒပ်ပၠန်ဂတးတံဂှ် ဍေံတံတီကၠးမံၚ်တုဲ ကၠောန်မံၚ်ဂံၚ်ၚ်သ္ကာသ္ကာရ“သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်တၚ်နၚ် ဂကောံကိုန်အစဳဇန်အေန်တာနိတ်ဗၟာ MIP သၠးပွး ချူလဝ်မ္ဂး စနူဂိတုအေဗရာ စဵုကဵုစိုပ်ဂိတုဂျောန်ဏံတုဲ အလုံမွဲကၟိန်ဍုၚ်တံမ္ဂး ပရေၚ်ပန်ဗတိုက်နူဗလးကျာ က္တဵုဒှ်လဝ် ဟွံအောန်နူကဵု ၅၂၀ ဝါနွံတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန် ၃၁၄ တၠ ဒးချိုတ်အာလဝ်ရောၚ် ဂွံတီရ။
တုဲပၠန် စမြိုၚ်ဒၞာဲပရေၚ်သာသနာ ၂၂ မ၊ ဘာဗတောန်လိက် ၁၇ မ၊ ရုၚ်ဂဥုဲ ၇ မကဵု ဗဒိုပ်ဒဴပၞာန် ၅ ဒၞာဲလေဝ် လီုလာ်အာနွံတုဲ နူပရေၚ်ဗတိုက်ပၞာန်ကျာ အိုတ်သီု ၆၂ က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်က္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲရးသကိုၚ်၊ တွဵုရးချေၚ်ကေုာံ တွဵုရးရခေၚ်တံရောၚ်။
ဣဏံဂှ်ဝွံ သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ယေဝ်ဝေန်ဥူ စယိုက်ဂၠေၚ်တာလျိုၚ် ဂဥုပ်ဒပ် အပ္ဍဲပွိုၚ် ၃ ဂိတုဏံဂှ် သွက်ဂွံကလေၚ်အုပ်ဓုပ် သီကေတ်တိဍာ် ဒးဒုၚ်ဆောံလေၚ်လဝ်တံတုဲ ပ္ဍဲဒေသတံဂှ် သုၚ်စောဲလဝ် ဇြဟတ်ဗလးကျာလောန်ၜက်အာမံၚ် နူကဵုသၞောတ်တံရောၚ် MIP ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ပြဟ်ဟ်ဏံမ္ဂး ဒၞာဲဂကောံဒပ်ပၠန်ဂတးတံ ထိၚ်ချုက်ဂွံလဝ် ၅၈ ပွိုၚ်ဍုၚ်တံဂှ် ထပ်ထပဵုလဝ်အာယုက် ပရေၚ်အကာဲအရာကာမံက်တိုန်ကေုာံ အမိၚ်အုပ်ဓုပ်ပၞာန် ပွိုၚ် ၉၀ တ္ၚဲတုဲ ညးဒစဵုဒစးဟၟဲ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုၚ် အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ်သ္ပလဝ်ဒတန် တုဲဒှ်ယျ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI/KHRG