မတ်မလီု၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈
အခိၚ်မွဲသီလဝ်အဝဵုဏံ လ္တူရဲဒစဵုဒစး ချူဆန်ပါ်ပါဲမံၚ်ပ္ဍူအန်လိုၚ်တံဂှ် နကဵုယန္တရာမာတ်လဒဵု ပရေၚ်ဒဳဂျေတ်တေဝ်လ် ဒပ်ပၞာန်ဗမာရပ်စပ်ဖျေံမံၚ်ထံၚ်တုဲ လ္တူအလဵုအသဳတၟိမံက်တိုန်ဏံ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ တင်စၟဳစ အနာဂတ်ကၠေံကၠက်မံၚ်ရောၚ်။
အတိုၚ်လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် ဂကောံကုလသမဂ္ဂတံကဵု ဂကောံသုတေသနတံမ္ဂး ဂကောံပၞာန်သီလဝ်အဝဵု ဖံက်ပကဝ်လဝ် ပရေၚ်ရာဇဝတ်ပၞာန်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ညံၚ်သ္ဂောံဂွံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် လုပ်ဗဗွဲသၞောဝ်မာန် နူကဵုပေါဲရုဲမာဲတုဲအာဏံ စိုပ်ဂိတုအေဗရာမ္ဂး ဒက်ပတန်အလဵုအသဳမွဲရောၚ်။
အခိၚ်ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵု ကလေၚ်ထပၠုပ်မံၚ်လမျီု သၠောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳဏံမ္ဂး စပ်ကဵုပရေၚ်ချူဆန်ဟီုဂးဗွဲမသၠးပွ၊ အခေါၚ်မၞိဟ်ပူဂဵုတံသၠးပွးကဵုပရေၚ်ဂီုကၠီုတံ အကာဲအရာဗီုလဵုနွံတိုန်မာန် သွက်ဂွံဒးမၚ်ရံင်အာရောၚ်။
အခိၚ်ပေါဲရုဲမာဲတုဲအာဏံ စကာအေန်တာနိတ်လေဝ် ဟွံပြေပြံၚ်ဗီုကၠာတေံဏီတုဲ ပ္ဍဲလက်ထက်အလဵုအသဳတၟိ တိုန်ကၠုၚ်လေဝ် သွက်ဂွံစၟဳစဟၟဲပုဟ် ညးဒေသတွဵုရးမန်မွဲတၠ ဟီုရ။
“ပေါဲရုဲမာဲတုဲအာတုဲ စကာအေန်တာနိတ် ဟွံပြေပြံၚ်ပုဟ်။ VPN ဗွဲမဂၠိုၚ်လေဝ် ဒးဒုၚ်မာတ်တုဲ မၞိဟ်လ္ၚဵုတံဒှ်ဒဒိုက်ကွေံကွေံ။ VPN ရာန်လေဝ် ဟွံပြေပြံၚ်ပုဟ်။ အလဵုအသဳတိုန်လေဝ် မုတၟေၚ်ကၠုၚ်ဟွံသေၚ်။ (ဒပ်ပၞာန်၊ ကံၚ်သဳပၞာန်၊ ကဝ်မယှေန်ပၞာန်) တံ တုပ်တုပ်ရ။ သွက်မၞိဟ်တံ မုလေဝ်စၟဳစဟွံဂွံပုဟ်။ အလဵုအသဳဟွံဂွံပံက်ဏီ လပါ်ပရေအ်ဂှ်ဂၠိုၚ်တိုန်မံၚ်” သာ်ဝွံသ္ဂးရ။
စနူကဵုအခိၚ်သီကၠုၚ်အဝဵုတေံဂှ် ကံၚ်သဳပၞာန်ကၟာတ်ကၠုၚ်လဝ် Facebook ဂှ် စကာ VPN မွဲအဆံၚ်တုဲ ညးဂမၠိုၚ်တံ ဒးသုၚ်စောဲကၠုၚ်မံၚ်ရောၚ်။
စနူသၞာံ ၂၀၂၁ ဒပ်ပၞာန်ထပ်သီလဝ်အဝဵုတုဲ ကၟာတ်ထောံအေန်တာနိတ်၊ လိုၚ်ဖုၚ်၊ ပရေၚ်စကာမဳဒဳယာ မဟာဇန်တံဂှ် ဒဵုအခိၚ်တ္ၚဲဏံရ။
ပရေၚ်စကာမံၚ်လိုၚ်အေန်တာနိတ်တံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တံယုတ်ဒေက်အာနွံမံၚ်တုဲ ဒးဆက်မံၚ်ရံၚ်အာ ပရေၚ်ကမၠောန် အလဵုအသဳတၟိပၠန်ရောၚ် ညးဒေသတွဵုရးကရေၚ်မွဲတၠ ဟီုရ။
“လၟုဟ် ပိုဲညးဍုၚ်ကွာန်တံ စကာမံၚ်လိုၚ်အေန်တာနိတ်ဂှ်တှ်ေ ရဲပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တံလေဝ် ဒှ်တင်ယုတ်ဒေက်ဂၠိုၚ်မံၚ်။ သၟတ်တံလေဝ် စကာလိုၚ်ခိုဟ်ဟ်ဟွံဂွံပုဟ်။ တော်အာကဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး လဇုဲအာတၟာဂမၠိုၚ်ရောၚ်။ တုဲပၠန် အလဵုအသဳတၟိဏံတှ် (လပါ်ညးဍုၚ်ကွာန်ဒတူလိုၚ်အာဟာ) ပိုဲဒးဆက်မၚ်ရံၚ်အာဏောၚ်” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
အတိုၚ်လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် ပရဝ်ဂျက်အေန်တာနိတ်ဗမာမ္ဂး စနူဂျာန်နဝါဏံဂှ် ပရေၚ်ချူဆန်လ္တူအန်လိုၚ်တံဂှ် ပွိုၚ် ၂၄ နာဍဳပေၚ်ၚ် ကဝ်မယှေန်ပၞာန်မၚ်ရံၚ်မံၚ်တုဲ ရပ်စပ်ကေတ်ကၠုၚ်အရေဝ်ရ။
ဟိုတ်နူချူဆန်ဟီုဂးမံၚ်လ္တူအန်လိုၚ်ဂှ် အကြာပွိုၚ်ၜါဂိတုဏံ မၞိဟ်ၜိုတ် ၅၀ ဒးဒုၚ်ရပ်လဝ်တုဲ အပ္ဍဲဏံ မၞိဟ် ၂၉ တၠဂှ် ဒးအာနကဵုဥပဒေပေါဲရုဲမာဲဂှ် တင်နၚ်လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်တံ ချူလဝ်ရ။
ပရေၚ်ဍဵုဍိုက် မဳဒဳယာသၠးပွးတံဆက်နွံမံၚ်တုဲ အစာပရိုၚ်တံဒးဒုၚ်ဖျေံထံၚ်သ္ကာတ်မြဟ်မံၚ်ဂှ် နကဵုတင်ဘပဠ ပရေၚ်ဥပဒေဆက်နွံဖိုအ်ရောၚ် လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ်ပရဝ်ဂျက်အေန်တာနိတ်ဗမာ ထံက်ထ္ၜးချူလဝ်ရ။
မွဲလပါ်ပၠန် သွက်ဂွံကလေၚ်ပ္လန်အာ ပရိုၚ်နူကဵုအေန်တာနိတ်ကဵု ပါ်ပါဲမံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် သွက်ဂွံမံၚ်ရံၚ်အာ ပွိုၚ် ၂၄ နာဍဳပေၚ်ၚ်ဂှ် ကဝ်မယှေန်ပၞာန်ဒက်လဝ်ကမ္မတဳနွံရ။
ပရိုၚ်ပတောအ်၊ ပရိုၚ်ဗၠေတ်တ် သွက်ဂွံကလေၚ်ပ္လန်အာနူကဵုအေန်တာနိတ်ဂှ် ပံက်လဝ်ဂကောံကီု ဗက်ကၟာတ်ဖုၚ်၊ ဗက်ကေတ်မံၚ် တၚ်နၚ်အကံက်ဗာန် သြန်လုပ်တိတ်တံတုဲ သွက်ဂွံဒၞာတာကၟာတ်အာ အကံက်ဗာန်တံ မဒှ်ရ။
ယန္တရာပရေၚ်ဗီုဗီုတံဏံနွံမံၚ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ဗမာ အလဵုအသဳတၟိမံက်တိုန်ဂှ် သ္ဇိုၚ်သၠးပွးညးဍုၚ်ကွာန်တံ မွဲအလန်ဓဝ် ခိုဟ်တိုန်ကၠုၚ်ဟွံမာန်ပုဟ် ညးအုပ်ကာ ကံၚ်သဳမဳဒဳယာပရိုၚ်ဗမာဗၠးၜး ဥူတိုဝ်ဇြဝ်လာတ် ဟီုရ။
“ပြဟ်ဟ်ဏံ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် စပ်ကဵု Digital Rights မ္ဂး ဍုၚ်ဗမာ ပရေအ်အိုတ်။ အခေါၚ်သၠးပွးပရေၚ်ပူဂဵု Privacy ပ္ဍဲဍုၚ်ဗမာညိလေဝ်ဟၟဲပုဟ်။ ဗွဲကြဴ စကာအာနဲကဲတၟိတၟိ ဂွံနူကြုက်တံတုဲ မင်ရံၚ်အာမၞိဟ်တံဏောၚ်။ ထံၚ်အာပရိုၚ် ရဲဒစဵုဒစးတံတုဲ ရပ်အာဏောၚ် ယန္တရာဏံဆက်သှ်ေအာမံၚ်ဏီ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
လ္တူအန်လိုၚ်ကီု ပ္ဍဲဗလးတိကီု အခေါၚ်သၠးပွမဳဒဳယာပရိုၚ်ကဵုချူဆန်ဗၠးၜးတံ အကာဲအရာခိုဟ်တိုန်ဟွံသေၚ်တုဲ ညးစကာအေန်တာနိတ်တံ စွံအာသတိညိဂှ် ညးဆက်ကဵုလဝ်ကသပ်ရ။
ပ္ဍဲကဏ္ဍသိပ္ပံကေုာံ နဲကဲပညာတံမ္ဂး သွက်ဂွံစဵုဒၞာအာကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီုအေန်တာနိတ်ကေုာံ တင်နၚ်ပူဂဵုတံမာန် ဒးချူခၞံအာဥပဒေရောၚ် ပ္ဍဲကဵုလိက်လလောၚ်တြးပေါဲရုဲမာဲ ဗော်ပျဳခိုၚ်ဖျိုဝ် ချူစုတ်လဝ်ကီုရ။
စနူသၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ဒဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၂၅ ဂိတုအံက်တဝ်ပါဂှ် ပ္ဍဲလ္တူမဳဒဳယာမဟာဇန်တံ ဟိုတ်နူဟီုဂး ဒစဵုဒစးလဝ်ဒပ်ပၞာန်တုဲ ရပ်လဝ်မၞိဟ် ၁၉၉၀ ပြၚ်နွံရောၚ် ဂကောံသုတေသန Data For Myanmar လလောၚ်တြးလဝ်ရ။
ပရိုင်-သြင်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI