နေပျဳဒဝ်၊ ဂျူလာၚ် ၃
အတိုၚ်ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန်ညးဍုၚ်ကွာန်မ္ဂး အပိုၚ်အခြာအခိၚ်စၟတ်လဝ် ရဲပေၚ်အာ ၂ သၞာံတံဂှ် နူကဵုဒပ်ပၞာန် ဒးဗလးကဵုကီုလေဝ် ဒၟာနူဟိုတ်နာနာသာ်တုဲ ညးကလေၚ်စဴစိုပ်သ္ၚိဟွံမာန်တံနွံမံၚ်ရဂှ် ဂွံတီကေတ် နူဂကောံလ္ၚတ်ပရေၚ်ပၞာန်ဗၟာကေုာံ ပရေၚ်ဂီုကၠီု MDSI ရ။
နကဵုဗွဲအပြောံမ္ဂး ညးလုပ်မံၚ်အဝေါင်တၚ်စၟတ်ပိုၚ်ခြာလဝ်တံဂှ် ဗလးကဵုမံၚ်နွံကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအကာဲအရာလ္ၚဵုတံတုဲ အပ္ဍဲဒပ်ဆက်ကော်လဝ်ဂှ်ကီု၊ ဒးတိုန်ဒၟံၚ်ရုၚ်ဂဥုဲကေုာံညးလ္ၚဵုတံ ဒးဒုၚ်ကေတ်အရေဝ်တုဲ အကာဲအရာဗလးဖျဴကဵုသ္ၚိဟွံမာန်ဏီဂှ် နွံမံၚ်ရ။
အပ္ဍဲကာလသီအဝဵုလက်ထက်ကံၚ်သဳပၞာန် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၂၄ ဂှ် နကဵုညးတာလျိုၚ်ဂဥုပ်ဒပ် ဥူမေန်အံၚ်လှိုၚ် ထမံက်ကၠုၚ်ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန်ညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ ရဲဒးဒုၚ်ကော်လဝ်ပၞာန် စဵုကဵုလၟေၚ် ၃ တံဂှ် အပိုၚ်အခြာအခိၚ်စၟတ်လဝ် ပေၚ်အာယျရောၚ်။
အပ္ဍဲရးဌာန်ဂအုပ်ပၞာန်အလုံမွဲဍုၚ်တံ တုဲကၠုၚ်ဂိတုဂျူလာၚ် ၁ ဂှ် သွက်ရဲယိုက်ဝန်ပၞာန်ညးဍုၚ်ကွာန် လၟေၚ် ၃ တံ ဒဒှ်ရ အပိုၚ်အခြာအခိၚ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်ပေၚ်အာတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုလဝ် အခန်ကၞာဇိုန်ဏှၚ်အာပ်ပြာပ် လိက်စၟတ်သမ္တီယိုက်ဝန်တုဲဒှ်အာကီု၊ တဆိပ်ကေုာံလိက်ပတိုန်ဂုဏ်စရာဲတံကီုနွံရ အပ္ဍဲကဵုလိက်ပရိုၚ် နိဂီုဍုၚ်တံ ချူထမံက်လဝ်ရောၚ်။
အပ္ဍဲမွဲမွဲလၟေၚ်ဘာပၞာန်မ္ဂး ကော်ပကောံဂွံလဝ်ဇြဟတ်ယိုက်ဝန်ပၞာန် ၄၇၀၀ စဵုကဵုပွဳပွူ ၅၀၀၀ ကီုလေဝ်၊ အခိၚ်စၟတ်ပိုၚ်ခြာပေၚ်တုဲ လၟိဟ်ကလေၚ်ဗလးဖျဴနၚ်ကဵု နူဒပ်ပၞာန်ဇေတ်တ်ဂှ် လပါ်အလဵုအသဳပၞာန် ကဵုသမ္တီလလောၚ်တြးလဝ်ဟၟဲပုဟ်။
အတိုၚ်ပရိုၚ် ဂွံနၚ်နူကဵုအပ္ဍဲဒပ်တံကီု တၚ်နၚ်မၚ်ရံၚ်လ္ၚတ်လဝ်တံမ္ဂး ပ္ဍဲဘာပၞာန်လၟေၚ် ၃ ဂှ် ညးအပိုၚ်အခြာ အခိၚ်ပေၚ်အာလ္ၚဵုတံ ဒးဆက်ထိၚ်လဝ်နွံမံၚ်ရောၚ် ညးတာလျိုၚ်သုတေသနသွာၚ်ပရေၚ်ပၞာန် MDSI ကိုနံၚ်ယော ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ် သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
အပ္ဍဲရဲယိုက်ဂၠေၚ်ပေၚ်စိုပ်အာ ၂ သၞာံတံဂှ် အတိုၚ်ကဵုလဝ်ဆန္ဒ လုပ်မံၚ်အဝေါင်တံဂှ် ကလေၚ်ဗလးကဵုမံၚ်ရောၚ် ပရိုၚ်တံဏံ ပိုဲဂွံတီကေတ်ရ။ အပ္ဍဲပရေၚ်တံဏံဂှ်ပၠန် တမ်ဒပ်လ္ၚဵုတံ ဒၞာဲဒပ်ဇြဟတ်အောန်မံၚ်လ္ၚဵုတံ ဂွံကလေၚ်ဗလးဖျဴကဵုဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်နာနာသာ်တုဲ ဆက်ထိၚ်လဝ် အကာဲအရာဗီုတံဏံနွံမံၚ်၊ တၚ်မွဲပၠန်ဂှ် ရဲၜက်စိုပ်အာမံၚ် ဒေသလဝေၚ်ပၞာန် သ္ၚောဲသ္ၚောဲပၠန် သွက်ဂွံကလေၚ်စဴ ရဲလဇုဲမံၚ်တံဂှ်လေဝ် ဗလးဖျဴကဵုစဴသ္ၚိဟွံမာန်ဏီတုဲ သှ်ေၜက်မံၚ်ဖိုဟ်ရောၚ် ပိုဲတံဂွံတီရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲဒပ်တံဂှ် ကမၠောန်ရုၚ် ပရေၚ်ပတိုန်လိက်နာနာတံ ထ္ၜးဟိုတ် ပရေၚ်ဝါတ်ဂါတ်မံၚ်ဏီ ဗီုတံဏံထ္ၜးဟိုတ်တုဲ ညးဒးဒုၚ်ထိၚ်လဝ်လ္ၚဵုတံလေဝ် နွံမံၚ်ဏီ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
ရဲယိုက်ဝန်ပၞာန်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် ညးဂြိပ်တိတ် ညးဖျေံလွဟ်တံနွံမံၚ်ဂှ်ကီု၊ ချိုတ်အာပ္ဍဲမုက်ပၞာန်ကီု၊ ဒးဒုၚ်ရပ်လဝ် နကဵုဂၠုဲပၞာန်တံကီု၊ ရဲဒးဝပ်တံ ရဲကၠေံအာတံ စပ္တံနူ ဟိုတ်တံဏံတုဲ ရဲကလေၚ်စဴသ္ၚိဌာန် ဟွံမာန်တံလေဝ် နွံမံၚ် ညးတာလျိုၚ် ဒပ် CDM တံ သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။
အတိုၚ်တၚ်နၚ် MDSI ပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုအေဗရာတုဲကၠုၚ်တေံမ္ဂး အပ္ဍဲယိုက်ဝန်ပၞာန်ဘာပၞာန်လၟေၚ် ၁ ဂှ် ဇြဟတ်ဒပ် ၅၁၀၀ ပြၚ်နွံမံၚ်ကီုလေဝ် လၟိဟ်ညးကလေၚ်စဴသ္ၚိဌာန်မာန် အတိုၚ်ဒပ်ပၞာန်ထမံက်လဝ်ဂှ်တှ်ေ နွံၜိုတ်ပွဳပွူ ၂၀၀၀ ရတုဲ သၟတ်သှ်ေမံၚ် ၃၀၀၀ တံဂှ် စရၚ်ကၠေံမံၚ်ဖိုဟ်ရောၚ်။
ဣဏံဂှ် ဒှ်ဆၜိုတ်လၟိဟ်မၞိဟ်ကၠေံဗ္ဒန်အာ ဆၜိုတ်ဘာပၞာန်လၟေၚ် ၁ ဓဝ်ရဏီတုဲ၊ အခိၚ်လၟေၚ်ဘာယိုက်ဝန်ပၞာန် ၜက်အာလၟေၚ် ၂၀ ပြၚ်ဏံမ္ဂး လၟိဟ်ရဲကလေၚ်စဴစိုပ်သ္ၚိဌာန်ဟွံမာန်တံဂှ် နွံမံၚ်အကြာပွဳပွူ ၅ လက် ကဵု ၆ လက် မာန်ရောၚ် တော်ဆတုဲ ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ရဲယိုက်ဝန်ပၞာန် အပိုၚ်အခြာအခိၚ်ပေၚ်စိုပ်အာလ္ၚဵုတံဂှ် ဟိုတ်နူမိက်ဂွံဆက်ယိုက်ဂၠေၚ်အာ တာလျိုၚ်ပရေၚ်စဵုဒၞာဍုၚ်ပရေၚ်ဂီုကၠီုတံတုဲ အလဵုဇကုညးတံကဵုလဝ်ဆန္ဒဂှ် ဆက်ယိုက်ဂၠေၚ်ကေတ်မံၚ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲဒပ်တံလေဝ်နွံမံၚ်ရောၚ် နူလပါ်အလဵုအသဳဒပ်ပၞာန် သ္ဂးရ။
တုဲပၠန် သွက်မၞိဟ် အပိုၚ်အခြာအခိၚ်ပေၚ်အာတံဂှ် စပ်ကဵု ဂွံကၠောန်အာကမၠောန်ကီု သွက်ဂွံလုပ်ကမၠောန် ဒၞာဲကမၠောန်အလဵုအသဳ၊ ကောန်ကမၠောန်ကာန်ပဏဳအပ္ဍဲဍုၚ် မ္ၚးဍုၚ်တံကဵု သွက်ဂွံကၠောန်အာ ကမၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ပူဂိုလ်တံမာန်ဂှ်လေဝ် ဆက်စၠောံချိက်ကဵုမံၚ်ရောၚ် ကဵုလဝ်ပရန်နွံရ။
အတိုၚ်နွံမံၚ်ပၟိက်ကဵုဇြဟတ်ပၞာန် ကော်ပကောံကေတ်လဝ်ရဲယိုက်ဝန်ပၞာန်တံဂှ် စနူနဲကဲဂၠံက်ကေတ်မာဲရုဲစှ်တံကီု၊ ရပ်ကေတ်လဝ် အတေၚ်အဓ္ဓမ၊ တံၚ်ရပ်ပဝ်တာ၊ ထ္ၜးဟိုတ် ပရေၚ်ဖံက်ပကဝ်အမိၚ်ဒေသန္တရဂးတုဲ ကဵုလုပ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်၊ လိၚ်ကေတ်မၞိဟ်တံဂှ် သုၚ်စောဲကၠုၚ်လဝ် မဒှ်ရ။
လတူအကာဲအရာဏံ အတိုၚ်ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန်ညးဍုၚ်ကွာန် ကောန်ဒပ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်တံဂှ် အတိုၚ်စိုတ်ဆန္ဒနွံမံၚ်ပေၚ်ၚ် ပၠုပ်လဝ်စရၚ်တုဲ ယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ်စဵုဒၞာအာဍုၚ်နိဂီုကဵု ပရေၚ်ဒေသ ဂွံညိၚ်ဝပ်တံဂှ် ဒှ်ကောန်ဍုၚ်ခိုဟ်မွဲရောၚ် နူလပါ်အလဵုအသဳဒပ်ပၞာန် ကလေၚ်ဟီုခၠေဝ်မံၚ်လၟိုန်ရ။
သွက်ဂွံယိုက်ဝန်ပၞာန် ပရေၚ်တံၚ်ရပ်ကေတ်မံၚ်ပဝ်တာတံဂှ် ပဵုဂၠိုၚ်တိုန်မံၚ်နူအခိၚ်ကၠာတေံတုဲ သၟတ်တံ ဂြိပ်ပါဲတိတ်အာမံၚ် ဍုၚ်သအာၚ်တံလေဝ်ဂၠိုၚ်တိုန်မံၚ်ရောၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်မွဲတၠ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
“ပြဟ်ဟ်ဏံ ပ္ဍဲဒေသပိုဲတှ်ေ ပရေၚ်တံၚ်ရပ်ပဝ်တာတံ ပဵုဂၠိုၚ်တိုန်မံၚ်။ တုဲပၠန် သၟတ်တံ ဟိုတ်နူဖေက်တုဲ အာမံၚ်ဍုၚ်သအာၚ်တံလဝ် ဂၠိုၚ်အာယျ။ ပြဟ်ဟ်ဏံ သၟတ်နွံအပ္ဍဲဒေသတံ အောန်စှ်ေအာရ။ ဟိုတ်နူဂွိၚ်ဖေက်ဒးယိုက်ဝန်ပၞာန်တုဲ ဍေံတံတိတ်အာဍုၚ်သအာၚ်ဂၠိုၚ်ရ။ တုဲပၠန် ပရေၚ်တံၚ်ရပ်ပဝ်တာလေဝ် ဂၠိုၚ်။ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ် ပရေၚ်ပတိုန်ထ္ၜးဂလာန်တံ မုလေဝ်ဟၟဲပုဟ်။ သာ်ဂှ်တုဲ သွက်သၟတ်တံ ဒးဒုၚ်ဂိမံၚ်ကွေံကွေံ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
စပ်ကဵုပရေၚ်ယိုက်ဝန်ပၞာန်တုဲ ညံၚ်ဟွံဂွံဒှ်အာပရေၚ်အခက်အခုဲကု ဇၟာပ်ပ်ကောန်ဍုၚ်တံတုဲ ညံၚ်ဂွံပလီုထောံဥပဒေဏံ ညးဍုၚ်ကွာန်တံဆန္ဒနွံမံၚ်ကီုလေဝ်၊ ညးစၞးစၠတ်ထဝ်သ္ပစၞးရမျှာၚ်ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ဒဒှ်ရဒးပလီုထောံဥပဒေဏံရောၚ် ဂလာန်ဂွံပတိုန်ထ္ၜးအာဂှ် ညးလဵုမွဲလေဝ်ဟွံဂံၚ်ပတိုန်ထ္ၜးဏီပုဟ်။
မွဲလပါ်ပၠန် သွက်ဂွံကော်အာ ညးအယုက်စိုပ်လုပ်မံၚ်အဝေါင်ယိုက်ဝန်ပၞာန်တံ နကဵုသၞောတ်လၟေၚ် အလန်ကဵုအလန်တံ ညံၚ်ဂွံပကောံလဝ်စရၚ်ယၟုဂှ် ဥက္ကဌဗဟဵု ဂကောံကော်ယိုက်ဝန်ပၞာန်ညးဍုၚ်ကွာန် ဌာနဝန်ဇၞော်ပရေၚ်စဵုဒၞာအလဵုအသဳပၞာန် ကဵုစၞောန်ပ္ညုၚ်လဝ်တုဲတုဲ မဒှ်ရ။
ပြဟ်ဟ်ဏံမ္ဂး သၟတ်လုပ်မံၚ်အဝေါင်ယိုက်ဝန်ပၞာန်တံဂှ် နူသ္ကိုပ်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်အရာပ်/ကွာန် ဆေၚ်စပ်တံမွဲကဆံၚ် လိက်ရုၚ်ကော်အမိၚ်သွက်ဂွံပၠုပ်စရၚ်ယၟုမၞိဟ်တံဂှ် ဗက်ပလံၚ်ဗ္စိုပ်မံၚ်နွံရ ညးနွံ လ္တူဍုၚ်မတ်မလီုတံ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်ရ။
ပရိုၚ် – သြၚ်လောန်တိုၚ်မ်
Photo – MOI