မတ်မလီု၊ မာတ်ချ် (၁၈)
ရဲကၠတ်ပၠောပ်ပ္တိတ်မၞိဟ်တံ ကၠဟ်ကၠုၚ် ကောန်ကလောန်ဆုဲပြံၚ်ဍုၚ်ဗၟာ တတ်ကၠောံပယျဵုဟွံလုပ်သၞောဝ်တုဲ မလုပ်စိုပ်ကၠုၚ်အပ္ဍဲဍုၚ်သေံ အပ္ဍဲဂြိုပ်တံ နွံကၠုၚ်ဂှ် ညးမရေၚ်တၠုၚ်ရီုဗၚ်ကဵုဒၟံၚ် ပရေၚ်သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံၚ်တံ ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်) ရ။
ကောန်ကလောန်ဆုဲပြံၚ်ဍုၚ်ဗၟာတံဝွံ ကြဴနူဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ဟိုတ်နူအခေါၚ်အရာ ကလောန်ကၟိတ်အောန်စှ်ေကၠုၚ်ကီု၊ ဟိုတ်နူအကာဲအရာပရေၚ်ပၞာန် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံညိၚ်ဝတ်တံဂှ်တုဲ သွက်သ္ဂောံဂွံအခေါၚ်အရာကလောန်ကၟိတ်ဂှ် တတ်ကၠောံပယျဵုဟွံလုပ်သၞောဝ်တုဲ လုပ်စိုပ်ကၠုၚ် အပ္ဍဲဍုၚ်သေံ နကဵုညးစအကြာကၠတ်ပၠောပ်ပ္တိတ်မၞိဟ်တံရ။
ကောန်ကလောန်ဆုဲပြံၚ်ဍုၚ်ဗၟာ မလုပ်စိုပ်ကၠုၚ် ဟွံလုပ်သၞောဝ်တံဂှ်ဝွံ အဟိန်အာတရဴ ဟွံသၚ်္ကာတုဲ သၟိၚ်တၠအဝဵုသေံတံ တာဒၞါစၟဳတ်ဂှ် ဒးဒုၚ်ရပ်ဒက်တံနွံတုဲ ကောန်ကလောန်ဆုဲပြံၚ်ဍုၚ်ဗၟာလ္ၚဵုတံဂှ် ရဲကၠတ်ပၠောပ်ပ္တိတ်မၞိဟ်တံ ကၠဟ်ထောံလဝ် အပ္ဍဲဂြိုပ်မွဲဒၞါဲတံဂှ်လေဝ် ဂွံမိၚ်ကေတ်ဒၟံၚ်ဂှ် ဥက္ကဌ ဇာဇၞိက်အခေါၚ်အရာသၟာကမၠောန်ဆုဲပြံၚ် MWRN ဥူအံၚ်ကျဝ် ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုၚ်သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်) ရ။
“အခိၚ်အာကၠုၚ်တရဴ ဟွံသၚ်္ကာတုဲ တာဒၞါစၟဳတ်သၟာန်သၟုက်စမ်ရံၚ်ဂှ် ဒၟါနူကော်နၚ်ကောန်ကလောန်ဟွံလုပ်သၞောဝ်တံတုဲ ဒးဒုၚ်ရပ်ဒက်ကေတ်အရေဝ်တံဂှ်နွံ၊ ညးစအကြာလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် သွက်ဂွံပလံၚ် ဒဵုကဵုသ္ဂောံစိုပ်ဒၞါဲမကဵုလဝ်ကတိ တမ်မူလတေံဂှ် အန္တရာယ်နွံဂးတုဲ ပ္ဍဲကဵုဒၞါဲအပ္ဍဲဂြိုပ်တံဂှ် ကဵုကောန်ကလောန်တံ မၚ်အဏံမွဲလစုတ်ဂးတုဲ ကၠဟ်လဝ်တံလေဝ် နွံရ။ ညအ်ဂှ် ကောန်ဍုၚ်သေံတံ ဂွံပရိုၚ်တုဲ ကဵုပရိုၚ်ကုသၟိၚ်တၠအဝဵု မဆေၚ်စပ်တံတုဲ ရပ်ဂွံလေဝ်နွံ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးစအကြာတံဂှ် ရပ်ဟွံဂွံတုဲ ကောန်ကလောန်ဍုၚ်ဗၟာတံသၟး ရပ်ဂွံဒၟံၚ်တံဂှ်လေဝ် ဂွံမိၚ်ဒၟံၚ်ရ” သာ်ဝွံ သ္ဂးရ။
မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ဒဒှ်မသၟိၚ်တၠအဝဵုသေံတံ ရပ်ဂွံ ကောန်ကလောန်ဆုဲပြံၚ်ဍုၚ်ဗၟာ တတ်ကၠောံပယျဵုဟွံလုပ်သၞောဝ် နူကဵုဍုၚ်ဗၟာတေံမွဲကဆံၚ်တုဲ မလုပ်စိုပ်ကၠုၚ်တံဂှ် ဆက်နွံဒၟံၚ် အရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲဖိုဟ်ရ။
အတိုၚ်ဂလာန် ညမးရေၚ်တၠုၚ်ရီုဗၚ် ပရေၚ်သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံၚ်တံဂှ်မ္ဂး အပ္ဍဲကာလဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုဏံ မွဲဂိတုမ္ဂး မ္ၚးနူကောန်ကလောန်လုပ်သၞောဝ် MOU ဂှ် ကောန်ကလောန်ဆုဲပြံၚ် ဟွံလုပ်သၞောဝ်တံလေဝ် လုပ်စိုပ်ဒၟံၚ် (၄၀၀၀) ပြၚ်ရောၚ်ဂှ် သ္ဂးရ။
“အပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ် အခေါၚ်အရာကမၠောန်ကၟိတ်တံလေဝ် ဟွံမွဲပုဟ်လေဝ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်သ္ဂောံဂွံကလောန်မာန်ကီု၊ ပရူပရာတၞဟ်သ္အာၚ်တံလေဝ် နွံဏောၚ်။ ဟိုတ်နူအရာဟွံညိၚ်ဝတ် ကၟိန်ဍုၚ်တေံဂှ်တုဲ တတ်ကၠောံပယျဵုတုဲ လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ် နကဵုညးစအကြာ မကၠတ်ပၠောပ်ပ္တိတ်ဒၟံၚ်မၞိဟ်တံဂှ် ဒဵုလၟုဟ် နွံဒၟံၚ်ဖိုဟ်ရ။ လ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် သွက်ဂွံကၠုၚ်ကၠောန်ကလောန် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံဂးတုဲ ကၠတ်လုပ်ကၠုၚ်တံ နွံတုဲ၊ လ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် နူကဵုသေံမွဲကဆံၚ် ပ္ဍဲဒၞါဲကၠောံမလေဝ်ယှာဂှ် ဒးဒုၚ်ရပ်ဒက်ကေတ်အရေဝ်တံဂှ်လေဝ် ဂွံမိၚ်ကေတ်ဒၟံၚ်ရ။ လၟိဟ်ဂၞန်ဂှ်တှ်ေ ဂွံတီကေတ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဂှ် ဟွံလောဲပုဟ်။ နူကၠာကၠာတေံရ ဂကောံဗော်သွးပံၚ်ဇဳ သရောပ်ကၠေံဖအိုတ်တုဲ သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ဂှ်တှ်ေ လၟေၚ်ဂိတုဂှ် ၜိုတ်ပန်လ္ၚီ လုပ်ဒၟံၚ်အိုတ်ရ” သာ်ဝွံ သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်တံ နွံဒၟံၚ်ရ။
နူကဵုအပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာမွဲကဆံၚ် သွက်ဂွံလုပ်စိုပ်ကၠုၚ် အပ္ဍဲဍုၚ်သေံဂှ် နကဵုကောန်ကလောန်ဍုၚ်ဗၟာဂမၠိုၚ် ဟိုတ်နူခရိတ်အိုတ်ဂၠိုၚ်ဂှ်ကဵု အကာဲအရာဟွံဂီုကၠီုတံဂှ်တုဲ တတ်ကၠောံပယျဵုတုဲ လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ဟွံလုပ်သၞောဝ်တံဂှ် ဟွံမိက်ကဵုကၠောန်တုဲ နူကဵုဂၠံၚ်တရဴမလုပ်သၞောဝ်ဂှ်ဟေၚ် သွက်ဂွံလုပ်စိုပ်ဂှ် MWRN ဖ္တိုက်ဖ္အောဝ်လဝ်ရ။
ကောန်ကလောန်ဆုဲပြံၚ်ဍုၚ်ဗၟာ တတ်ကၠောံပယျဵုဟွံလုပ်သၞောဝ်တုဲ မလုပ်စိုပ်ကၠုၚ်တံဂှ်ဝွံ သွက်သ္ဂောံဂွံကလောန် အပ္ဍဲဍုၚ်သေံ ခက်ခုဲဂှ်ကီု၊ ဒးမံၚ်အောပ်မာဒၟံၚ်၊ ဒးဒုၚ်ရပ်ဒက်တံဂှ်လေဝ် နွံဒၟံၚ်လၟိုန်ရောၚ် မဒှ်ရ။
အတိုၚ်တၚ်လလောၚ်တြး ဂကောံဍုၚ်နာနာ မဆေၚ်စပ်ကဵုပရေၚ်သ္ပဒတဴဆုဲပြံၚ်အာကၠုၚ် (IOM) တံဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ ကြဴနူဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ဟိုတ်နူပဋိပက္ခရပ်လွဟ် မွဲကရောံကဵုအကြေပ်အဂြတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်နာနာဂှ် မွဲဂိတုမ္ဂး မၞိဟ်တိတ်ဍုၚ်မ္ၚး နွံကၠုၚ် စဵုကဵုပွဳပွူ (၄၀၀၀၀) ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေမ်ဗာ (၂၈) သၞာံတုဲကၠုၚ်တေံ လလောၚ်ပ္တိတ်လဝ်ရ။
အတိုၚ်ဂလာန် IOM ဂှ်မ္ဂး ဟိုတ်နူပရေၚ်ဂီုကၠီု အပ္ဍဲဍုၚ် ဟွံမွဲရကီု၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စှ်ေအာဂှ်ကီု ကေုာံ ကမၠောန်ဂယိုၚ်လမျီုတံ ကၠေံခၞၚ်အာအိုတ်တံဒှ်တမ် ဟိုတ်နူဟိုတ်နာနာသာ်တုဲ စနူဂိတုအံက်တဝ်ဗာ တုဲကၠုၚ်တေံတုဲ ညးမတိတ်ဍုၚ်မ္ၚး လၟေၚ်ဂိတုဂှ် နွံဒၟံၚ်ပွဳပွူ (၄၀၀၀၀) တုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဝွံ အာစိုပ်ဒၟံၚ်ဍုၚ်သေံအိုတ်ဂှ် သ္ဂးလဝ်ရ။
ပရိုၚ်−သြၚ်လောန်တိုၚ်(မ်)
ဗီုဓာတ်− NBT